Footer

SALAYSAY: Aniat aramiden kadagiti agbagtit? (Umuna a Paset)

NADANGKOK ti gimong no maminsan. Managinkukuna. Ta iti baet dagiti tinagapulotan a balikas nga agaon kadagiti ngiwat, mapaliiw pay laeng kadagiti kalkalsada kadagiti nagkaadu nga agwalangwalang nga agbagtit. Saan laeng a ti pamiliana wenno ti gimong ti nangbaybay-a kadakuada no di pay ti situasion a dida  met  kayat. Situasion a dida  nagayatan – ta sigurado la ketdi a dida pagayatan – no nalimbong ti panunot ti maysa a tao.

Tao dagitoy. Saanda  nga ayup. Pagaapaan ti tao dagiti ayup no kasano ti inda  panangipateg ngem awan ti mangtaming kadagiti agbagtit a makitkita iti kalkalsada.

Agbagtit. Agmauyong. Agsiete. Ambagel. Naanginan ti utekna. Nalukay ti torniliona. Psychosis wenno psychotic ti medical termna. Taong grasa ti terminona iti langalang.

Ania ti aramiden kadagiti agbagtit? Ania dagiti makagapu iti panagbagtit? Maagasan kadi pay ti nadadaelen ti ulona?

Padasen daytoy a sinurat   nga  iparang ken ilawlawag dagiti posible  nga aramiden no  napukaw wenno mapukpukawen ti maysa a kabbalay ti simbeng ti panunotna.

Napaliiw toy nagsurat ti maysa a pamilia a no sumro ti kinabagtit ti maysa,  mairaked iti puon ti adigi iti sirok ti balayda. Saan a naintaoan nga aramid.  Apay nga iraked ti agbagtit iti tali? Tapno prebentaran ti inna panagtawataw, ti inna panagdadael iti sanikua wenno panagdangran a posible  a pakadadaelan ti biag?

Adda dagiti agbagtit a di maun-uni ken dagiti agik-ikkis wenno sao a sao, ken dagiti bayolente nga agdangranda ket posible ti panagaramidda iti pammapatay – a kas iti maysa a kaso sadiay Pangasinan a binagsol ti agbagtit matmaturog a lilangna a nakatayan ti baket. Itoy a kaso iti Pangasinan, sa laeng impatulod ti pamiliana ti agbagtit tapno agpaagas sadiay Mandaluyong kalpasan ti pasamak. Idi immimbag, sa met la naidarum iti kaso a parricide ket adda itan iti uneg ti provincial jail sadiay Lingayen.  Ania a a klase ti biag, ti gimong ken panirigan dagiti maseknan? 

Uray no makuna a naisalsalumina ti situasion, umno laeng a kasapulan  dagiti mata no di man ima a mangigiya iti maseknan, saan kadi?

Ta ania ngamin ti psychosis? Kuna ti Mirriam Webster’s Medical Desk Dictionary: a serious mental disorder characterized by defective or lost contact with reality often with hallucinations or delusions.

Napukawnan ti kontakna iti realidad. Dinan ammo ti ar-aramiden ken isawsawangna. Ngarud, dakkel ti epekto daytoy iti biag ti pasiente iti sadino man a lugar a yanna, pakaibilanganen ti pagtaengan ti kaamaanna.

 

Dagiti sintomas:

 

1. makangkangngeg iti sao wenno arasaas idinto ta awan  met ti tao wenno asinoman iti asidegna

2. addaan iti naisalsalumina a pammati no di man panirigan

3. addaan iti timek a saan a gagangay

4. di gagangayen dagiti obra ken aramidna wenno ugalina

5. emotional disturbances

6.  awan ti gaganaygayanna wenno kaykayatna ti agmaymaysa


1. Makangkangngeg iti sao wenno arasaas idinto ta awan met ti tao wenno asinoman iti asidegna. Kaunaan a sintomas daytoy ket napadasan amin a nagbagtit daydiay pannakangngegna  iti timek lalo iti kaltaang ti rabii ken agmaymaysa.

Iti kaadduan, kas  pammaliiw, adda mangay-ayab kenkuana wenno mangdurdurog kenkuana nga aramidenna ti maysa a banag. Rugi daytoyen ti panagpukaw ti kinasimbeng ti panunotna, ti panagsina ti panangdasigna iti realidad ken ti hallucination.

Kadagiti dadduma met, ibagada a timek ti ansisit, santo, santa, wenno ania la ditan a supernatural wenno heavenly being  ti mangmangngegda. Isu a nasken ti diagnosis wenno panangamiris dagiti eksperto itoy a kaso sakbay nga ideklarada ti kinapudno, sakbay nga agaramidda kadagiti banag a saan met a makaited iti pagsayaatan no di makadegdeg iti kasasaaad ti pasiente.

      (Adda tuloyna)