Salaysay: Buong ti ulo dagiti Youth Gang iti Baguio (Maudi a Paset)

TA ania ngamin aya ti talugading ti Nevada Square ta araken dagiti youth gang? Music! Musika! Rap, hip-hop, RNB, Soul, Heavy Metal Rock ken dadduma pay. Agpatpatnag a music ken salsala. Dagitoy a musika ti paborito dagitoy nga agtutubo. Kaadduan kadagitoy a musika ti mangibaybayog ken mangitantandudo iti kinabayolente, sex, drugs ken corruption iti utek dagiti ubbing ken agtutubo.

Mabuteng pay ketdin dagiti taxi drivers a lumabas iti dayta a lugar ta maamakda a maubor ti luganda a kas iti naynay a mapasamak. Adda dagiti sumagmamano a drayber a pimmalag kadagitoy nga agtutubo,  ngem bugbog laeng ti  inabutda ta grupo dagitoy ken tulongan pay ida ti sabali a grupo.

Malagip la ket ngarud idi 1970s a katabok ti rambol ken pinnatayan dagiti nagduduma a fraternities. A, adu idi nga agtutubo ti naiyaw-awan! Ngem sabali nga istruktura dagiti youth gang iti agdama a panawen a maiduma kadagiti lehitimo a fraternity kadagiti eskuelaan. Nagriri pay ketdin dagitoy a lehitimo a fraternity kadagiti eskuelaan ta masansan a mapagbiddutan a youth gang ti grupoda.

Idi 1980s, kariribuk ti siudad gapu iti serie ti pammapatay ken riot iti aldaw ken rabii a gapuanan dagiti agap-apa a gang, ti Sigue-Sigue Commando kontra ti Bahala Na Gang. Ngem napasardeng daytoy ni Col. Roberto “Bungo” Ortega. Sabali met ti istruktura dagitoy a gang a binukel dagiti ex-convict iti agdama a youth gang. 

Ta apay a tumaud dagiti youth gang? Iti maysa a dakkel a siudad, gagangay  laeng ti itataud dagiti youth gang iti urban landscape. Ta immadu ti populasion. Ti panagdadarupdop ti nagduduma puli ken kultura iti siudad. 

Apay nga adda dagiti agkameng kadagitoy a youth gang?

Dagitoy dagiti posible a rason: kinakurapay, parikut iti pamilia ken eskuela, saan a nasayaat nga impluensia iti lugar a pagnanaedan, kinaawan ti pammagbaga dagiti nagannak (lalo dagiti annak dagiti nagsina nga agassawa), ken saan a makasurot iti eskuelaan (natural daytoyen no naikappeng ti maysa nga estudiante iti youth gang, ad-addan a napateg kenkuana ti grupo).

No sumaen, uppat ti rason no apay a maguyugoy ti agtutubo a kumappon iti youth gang:

1. socio-economic

2. psychological

3. family-related

4. personal

5. environment

 

1. Socio-economic. Kinakurapay. Kinarigat ti biag. Sapulen ni agtutubo ti lang-ay. Umapal kadagiti makitkitana ket ti ititiponna laeng iti youth gang ti namnamana a maramananna ti essemna. Gapu iti kinakurapay,  imbes nga adda koma iti uneg ti eskuelaan nga agad-adal, adda iti ruar ta awan ti pagiskuelana  agsipud ta negosio metten ita ti edukasion. Iti sakit ti nakemna, agrebelde iti lubong ket tumipon iti youth gang tapno maiyaw-awanna dayta a parikutna. Isuyatna amin iti youth gang ti sakit ti nakemna ket agtinnag a nabayolente ti tignay, aramid ken panagpampanunotna.

2. Psychological. Ti mood disorders a kas iti depression, dysthymia ken bipolar disorders ken inayon payen ti “spoiled brat” ditoy, dagiti kangrunaan a mangiduron kenkuana a tumipon iti gang. Agsapulda kadagiti makadlaw kadakuada, ti mangbigbig kadakuada, ti mangitandudo kadakuada, ti mangdayaw kadakuada a dida  maragpat iti naannayas a gimong wenno iti mismo nga  uneg ti eskuelaan ken iti mismo nga  uneg ti pamilia.

3. Family-related. Kadakkelan nga ilgat itoy nga agpang ti bunga dagiti nagsina nga agassawa. Dagiti nagannak nga adayo (OFW wenno itinerant worker) iti annakda. Dagiti annak a saan nga ikaskaso dagiti nagannak. Dagiti annak a minaltrato dagiti nagannak kadakuada. Dagiti annak a dida marikna ti ayat iti uneg ti pamiliada.

4.  Personal. Personal a  parikut. Ayat. Agsapul iti gayyem. Adda amakna iti sabali a youth gang isu a kumappeng iti youth gang tapno adda pagkamanganna iti panawen a pakaipitanna. Ken dadduma pay a personal a rason a di nadakamat iti family-related.

5. Environment. Aglawlaw. No lugar dagiti sarangusong, mannibrong, maton ken mangitantandudo iti kinadakes ken kinabayolente ti  dimmakkelan ti agtutubo, natural laeng nga agbalin a kas kadakuada, kas iti pannakamantsa ti puraw a maidekket iti nalinab ken agali a nangisit.

Dakkel a problema ken buong ti ulo a talaga dagiti youth gang. Kasapulan a maikkan daytoy iti naan-anay nga atension.

Masabat koma dagiti kasapulan itoy a phenomenon. Saanen a nakakatkatawa  daytoy a banag. Nasken  ti panangamiris a naimbag no kasano a depdepen ti apuy a partuatna sakbay nga uramenna ti sibubukel a gimong.

Kadagiti estudiante, liklikanyo dagiti youth gang ket ipapatiyo ti agadal. Kadagiti nagannak, arakupenyo dagiti annakyo sakbay a sabali ti mangarakup.#