SALAYSAY: Carlos Bulosan, inlaminana iti pantok ti panagsuratan ni Ilokano

Ni Carlos Bulosan ti mabigbigbig a mannurat a Ilokano a nangiyikkis iti sangalubongan ti kasasaad dagiti immuna a nagdappat sadiay America babaen ti semi-autobiographical a sinuratna, “America is in the Heart.” Maselselebraran iti aldaw ti Setiembre 11 ti maika-53rd nga anibersario ti ipapatayna ken malagip dagiti nagapuananna, lalona unay iti nakaiyanakanna nga ili ti Binalonan, Pangasinan ken dagiti Ilokano a mangipatpateg kenkuana sadiay Seattle, Washington, USA a nakatayan ken nakaitabonanna. Saan a magatadan dagiti sinuratna. Inlaminana iti pantok ti panagsuratan ti nagan ni Ilokano, ti Kailokuan, nangruna ti ili a timmaudanna.

Idi 1999, kinuna ni Efipanio San Juan, Jr.: “Of the million Filipinos who found them-selves in the United States in the two decades before and after World War II, Carlos Bulosan, his entire life and works, represents the heroic struggles and sacrifices of the Filipino community as a colonized and an emergent national agency in world history.”

Naipablaak iti The New Yorker ken iti Harper’s Bazaar dagiti sinuratna a “America is in the Heart” (1946 ), ken ti “The Laughter of my Father” manipud iti librona idi 1944; dagiti koleksion ti dandaniwna a, “Letter from America” (1942), “Chorus from America” (1942), “The Voice Bataan” (1943); dagiti nobelana a “The Cry and the Dedication” a sinuratna idi 1950s ken naipablaak idi 1995 ken ti “The Sound of Falling Light” (1960).

Kinomision ni Pres. Franklin Delano Roosevelt idi 1945 a mangsurat iti salaysay (essay) maipapan iti Federal Building ti San Francisco ket pinauluanna iti “Four Freedoms.”

Amin dagitoy a sinuratna ket naisangsangayan ken saan a magatadan a putar ni Ilokano a mannurat. Naidulin dagitoy a sinuratna a sarita, dandaniw, drama (plays) ken salaysay iti pito a kahon, maysa a folder ken 17 a microfilm reels iti University of Washington Libraries in Seattle, Washington.

Naipatarus iti Iluko idi 1997 ti “America is in the Heart” babaen ti paulo nga “Adda iti Puso ti Amerika” babaen ken ni mabigbig a mannurat iti Iluko ken English ken Bucaneg Awardee Manuel Diaz ken impablaak ti Bannawag. Maysa met laeng a patneng nga Ilokano ni Diaz manipud iti Barangay Nagsaag, San Manuel, Pangasinan ken agdama a presidente ti Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano (GUMIL) Pangasinan. Ti pannakaipatarus ti sinurat ni Bulosan ket nangipaay iti inspirasion a nasken nga ipateg dagiti gapuanan ken putar dagiti mannurat nga Ilokano.

Mabasa iti maysa a paset ti nobelana nga “America is in the Heart” ti kastoy: “The old world is dying, but a new world is being born. It generates inspiration from the chaos that beats upon us all. The false grandeur and security, the unfulfilled promises and illusory power, the number of the dead and those about to die, will charge the forces of our courage and determination. The old world will die so that the new world will be born with less sacrifice and agony on the living …”

Napintas ti makapasidduker a pangiladawanna iti nakaay-ay-ay a kasasaad dagiti im-muna a nagdappat, ngem iti laksid dayta a kinarigat, adda pay laeng ti natibker a nam-nama iti panagbalbaliw ti amin a mangitunda iti pannaka-ungpal iti arapaap. Pudno la unay daytoy a sinurat a napnuan iti pannakidangadang iti biag ken maawagan iti Literature of Hope and Growth. Iti laksid ti saan a nasayaat a kasasaadda, saan a naawan ti namnama ken panagdur-as dagiti immuna a nagdappat ditoy a deppaar. Ti kinapingetda a mangtunton iti kaipapanan ti ambisionda ken ti panangingatoda iti sasaadenda iti biag ket makuna a ladawan ti kinapinget, kinagaget ken kinaanus. Isu dayta ti pudno a ladawan ni Ilokano.

(Adda tuloyna)