SALAYSAY: Dagiti wagas a pangpukaw iti kinairteng ti rikna

GAGANGAY ti kinairteng ti rikna a reaksion ti bagi nangruna no maipasango iti narikut a kasasaad wenno situasion, kas nakuna ti doktor a nangseminar kadakami iti stress management kanikamanon a tawen ti napalabas.

Tapno mailawlawag a nasayaat daytoy, kasapulan ti maysa nga eksperto wenno doktor. Agsipud ta saantayo nga eksperto, sinuratmi daytoy maibasar iti padas ken kapaliiwanmi.

Kas pagaammotayo, agbalin a makadangran ti maysa a banag no masobraan. Kasta met ti kinairteng wenno stress. Ikulbona ti maseknan nga indibidual ta nakarkaro pay ngem sanselmo a mangyaw-awan a mangtakaw iti sentido, pigsa ken konsentrasionna. Nasken ngarud a kontrolen.

Adu ti makapairteng uray iti bukod a bagi, iti ikub ti pamilia, trabaho, lugar nga ayan. Uray pay no  nawadwad ti kuartam wenno abunaw ti kanem, adda gundaway a makapairteng met kenka. Kasano? No sobra ti kinabaknangmo, agproblemaka  iti pangigastuam (wenno pangilemmengam aglalo no ill-gotten wealth). Problemaem ti karadkadmo amangan no uliendaka iti kaltaang ti rabii. Wenno agbalinka a puntiria dagiti kidnap for ransom syndicate. No sobra ti kanem, agproblemaka no kasano a maibbusmo dagitoy a dida laeng mabangbangles aglalo no  dika met ammo ti agiparabur.  Yan ti rigatna, taudan pay ti sobra a makan ti high blood ken obesity ken nadumaduma a sakit. Problema ti salun-at ti mangpairteng ita riknam!

Kunada a narigat nga ikkaten a mamimpinsan ti stress, ngem posible a makontrol daytoy. Adtoy dagiti wagas a pangkontrolmo iti irteng, kas maibasar iti padas ken nabasbasami:

1. Umisem ken agkatawaka.  Kuna ti maysa a nalatak a paramedic nga umisem ken agkatawa ti ubing iti mamin-400 iti agmalem idinto ta mamin-15 laeng ti nataengan gapu iti nagkaadu a problema ken pakaseknanna iti biag. Makatulong ti yiisem wenno panagkatawa tapno lumukay ti irteng ti utek tapno madaeran ti stress. Kuna pay ti doktor a no agkatawatayo ket patauden ti bagi ti neurochemical nga endorphin a mangtellay ti panagadu ti adrenaline a no agsurok iti bagi ket makadangran met.

2. Ikaadum ti gagayyemmo ken pairutam ti ayat kadagiti kasingedmo iti biag ta awan sabali a pagkamangam no magipitka wenno agproblemaka no di dagiti napudno ken manangisakit a gagayyemmo ken kakabagiam. Alay-ayanna ti irteng-rikna no maipeksam kadakuada ti ir-rukem ken kasapulam ken mabang-aranka la ketdi no matulongandaka iti pakarikutam iti material wenno moral a banag.

3. Liklikam ti agbalin a perpeksionista. Adda amin pagkurangan ti tunggal tao. Saanmo a makontrol ti amin. Rumsua ta rumsua latta dagiti pagbiddutan. Sursuruem ti makibagay ken mangaklon ti kinapudno nga adda latta pakapilawan ti kinataom. Sursuruem nga annugoten ken korehiren ti nagbiddutam ken punnuam dagiti pagkurangam. Agpakumbabaka no addaka iti tapaw iti balligi. Ken dayawem dagiti tao a nasirsirib ken nalalaing ngem sika.

4. Agwatwatka – Paksiaten ti ehersisio ti stress. Kuna dagiti doktor nga uray 15 a minutos laeng iti inaldaw kas iti pannagna, ken panagkutikuti iti balay. Babaen ti panagwatwat, mailing-etmo dagiti sabidong a naullom iti bagim. Paregtaen ti ehersisio dagiti nadumaduma a kemika iti utek a mangpakalma iti riknam ken manglapped iti aniaman a depression a sumangbay kenka. Paanduren pay ti ehersisio ti bagi maikontra kadagiti sakit ta papigsaenna ti immune system. kasta met a pasayaatenna ti pammagim a mangipangato ti panagtalekmo iti bagim.

5. Dika uminum iti nasanger, agsigarilio ken ag-drugs ta ad-adda laeng a kumaro ti panagaburidom. Saan a marisut ti arak, sigarilio wenno droga dagiti ibakbaklaymo a problema. Apagkanito laeng ti ipaayda a pannakaep-ep wenno pannakapukaw dagiti  problemam ngem no nagpukawen ti epektoda, agsubli  manen dagitoy nga ad-adda ketdi a mangpairteng iti riknam.

6. Usarem ti bakantem nga oras a pangliwliwam ta bagim kas iti pannaki-bondingmo iti pamiliam, iti sidong ti asawam ken annakmo. Isem laeng ken garakgak wenno arakup dagita annakmo ken ti asawam, makaanaydan a mangpukaw kadagiti irteng ken problemam manipud iti opisinam, wenno iti trabahom.

7. Agmeditasion wenno agkararagka – Meditasion ken kararag ti kasamayan a pangtiped iti stress. Lulokanna ti madagdagsenan a barukong ken panunotmo.

Wenno saan, sursuruem ti agukag iti Biblia ken agbasa iti maysa a panid iti inaldaw samo batoken dagiti maregmeg ti balitok a masarakan kadagiti binatog. Masarakam iti Bibilia dagiti kasamayan a ballakad ken pannursuro a mangpalawag iti nasipngetan a panunot ken mangpalag-an iti nadagsen a barukong.Sursuruem ti kumamang iti Dios no adda problemam ken iti sanguanan dagiti ngatangata ken panagduaduam. Sursuruem met ti agyaman kadagiti parabur a sumangbay iti biagmo. Kas kuna ti maysa a padi, pagkutien ti kararag, uray ti bantay!

Nairteng ti riknam? Apay a dimo padasen dagiti nadakamat iti ngato bareng maalep-ep ti kinairteng, saan laeng a panunot ken riknam no di pay ti kinataom?#