SALAYSAY: Iladawanna ti Historia ti Ilocos Sur

Iti laksid dagiti nagkaadu a libro ti historia iti pagiliantayo a Pilipinas, awan man la ti nairaman a pakasaritaan ti Ilocos Sur iti laksid a ti probinsia ket maysan a sentro ti politika, ekonomia ken relihion uray pay idi maika-19 a siglo. No adda man, bassit usit ken saan a maik-ikkan iti importansia isu nga iti panaglabas ti panawen, bumasbassit metten dagiti makaammo kadagiti napapateg a pasamak a nagdalanan ti probinsia. Pudno, adu dagiti impormasion mainaig iti nagtaudan ti probinsia ngem masaysayang laeng ta saanda met a naipablaak. Dakkel ti akem dagiti lallakay ken babbaket a makaited ken mangpasingked kadagiti impormasion babaen ti panagestoriada ngem iti in-inut nga ipupusayda, karaman metten a maitanem dagiti impormasion.

Kas koma iti petsa a Nobiembre 24, 1574. Itoy gayam nga aldaw a simmanglad ni Limahong, ti pirata nga intsik, babaen ti 62 a bangka iti Sinay (Sinait itan) a kaduana ti 3,000 a lallaki, babbai ken ubbing. Idi Disiembre 24 1762, nangabak ni Diego Silang iti kaunaan a labanna kontra kadagiti Espaniol iti Balywak, Cabugao. Idi Agosto 11, 1898, inatiw met ti grupo ni Hen. Manuel Tinio ti puersa dagiti Espaniol iti Tagudin. Idi Disiembre 1941, simmanglad dagiti soldado a Hapones iti Mindoro, Vigan.

Asino ti makaammo ken ni Eleuteria Reyes nga aw-awaganda iti Tandang Sora ti Ilocos Sur? Idi Huno 20, 1910, simmangpet dagiti Belgian sisters iti ili a Tagudin. Dagitoy ti nangisuro kadagiti agindeg ditoy nga agaramid iti lace. Mano met ti makaammo a ti maysa a paset ti kapanagan iti ili a Burgos ket nagbalin nga airfield para kadagiti gerilia idi maikadua a gubat sangalubongan?

Ita, babaen ti “Ilocos Sur: An Illustrated History”, ti libro a nakaipalaonan kadagiti saan a pulos naam-ammuan a pagteng iti probinsia, marangtayanen dagiti giwang iti pakasaritaan ti lugar. Saan a kas iti kadawyan a libro a panay surat, napasurotan ti “Ilocos Sur: An Illustrated History” kadagiti napnuan maris a ladawan ken illustrations tapno uray dagiti ubbing ket makulding ti gagarda a mangbasa iti linaonna. Babaen itoy naidumduma nga estilo a nausar iti libro, ad-adda a maawis dagiti estudiante a mangammo iti pakasaritaan ti bukodda a lugar.

Naiyalnag ti “Ilocos Sur: An Illustrated History” iti Ayala Museum iti siudad ti Makati idi Mayo 27 daytoy a tawen. Sinurat daytoy a mismo ti gobernador ti probinsia a ni Gov. Deogracias Victor “DV” B. Savellano babaen ti panangsukisok ken panangidokumento ni Dr. Maria Luisa Camagay ti University of the Philippines History Department ken iti panangedit ni Ester Dimasupil. Da Benjo Laygo ken Nanie Gonzales ti nangdisenio iti libro idinto a nagtinnulongan da Rene Aranda ken Arman Bacaltos dagiti namaris nga illustrations a naaramat iti nadakamat a 230 panid a libro.

Nabingaybingay met daytoy iti 15 a tsapters kas iti sumaganad: Chapter I – The Big Bang; Chapter II – Original Inhabitants; Chapter III – Ilocos at Point of Contact with Spain; Chapter IV – The Heart of Northern Luzon; Chapter V – Ciudad Fernandina; Chapter VI – A History of Resistance; Chapter VII – Ilocos Sur in Wars against Spain and the United States; Chapter IX – Dark Clouds over Ilocos Sur; Chapter X – Raising the Banner for Progress and Prosperity; Chapter XI – Living Treasures; Chapter XII – Culinary Heritage; Chapter XIV – Famous Sons and Daughters; ken Chapter XV – Prominent Ilocos Surians.

Mamatiak iti pagsasao a ti saan a tumaliaw iti naggapuanna ket saan a makadanon iti papananna isu a masapul nga ammuentayo ti pakasaritaan ti bukodtayo a probinsia. Ngem ammok met nga iti pannakangngeg pay laeng dagiti ubbing iti balikas a “history” ket maboringdan ken didan pansinen isu a kinaadutayo iti napnuan maris nga illustrations tapno maguyugoyda a mangbasa,” kinuna ti autor.

Impalgak met ni Dr. Camagay a saan a maaddaan iti makunkuna nga information overload dagiti mangbasa iti libro gapu ta naisurat daytoy iti makunkuna a layman’s term isu a nalaka laeng a maawatan.

Napintas a pagtuladan dagiti dadduma nga opisial ti inaramid ni Gov. Savellano. Saan laeng daytoy a para iti daytoy a henerasion no di pay kadagiti sumaruno,” kinuna ni Dr. Camagay.

Tapno maadal a nasayaat no kasano a mairaman iti asignatura nga Araling Panlipunan ti linaon ti nasao a libro, inangay ti gobierno probinsial ti agmalmalem a seminar para kadagiti agisursuro iti asignatura a historia kadagiti amin a pagadalan iti probinsia idi Hulio 6. Ti nagsukisok ken nangidokumento iti libro a ni Dr. Ma.Luisa Camagay ti nagpaay kas lecturer.

Magatang ti “Ilocos Sur: An Ilustrated History” kadagiti agduduma a bookstores iti sibubukel a pagilian.

Idi Hulio, naiyalnag metten daytoy iti isla ti Hawaii tapno adda pakabasaan dagiti kailiantayo sadiay mainaig iti namaris a pakasaritaan ti Ilocos Sur.#