SALAYSAY: Kalpasan ti tudtudo, El Niño!

Sumangbay ti El Niño iti panaggibus ti matutudo. Dayta ti prediksion dagiti agpalpaliw maipapan iti klima ken ballaag dagiti otorisado a mangad-adal ti paniempo manipud iti opisina ti Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (Pagasa) babaen ti sangana a Climatology Agrometeorology Division.

Binallaagan ti Pagasa dagiti lokal a gobierno ken dagiti maseknan nga ahensia ti gobierno ti panangipakatda kadagiti gannuat tapno maalay-ayan ti epekto ti El Niño iti lugarda.

Adda pamkuatan dagiti otoridad a mangipakdaar iti daytoy a pammaliiw ken prediksion iti baet nga adda tallo a napigsa a bagyo a nangdalapus iti Luzon idi napalabas a bulan. Iti napalabas a tallo a bulan manipud idi Agosto agingga iti Oktubre, naobserbaran a saan unay a nabuslon ti tudo wenno nakisang ti tudtudo kadagiti probinsia ti Southern Leyte, Agusan Del Norte ken Surigao del Norte kasta met kadagiti probinsia ti Bohol, Capiz ken Misamiz Oriental.

Segun iti Pagasa, manamnama nga ad-adda pay a kumisang ti tudo iti bulan ti Nobiembre kadagiti nadumaduma a paset ti Luzon ken Bisayas, karaman ti sumagmamano a lugar iti akin-abagatan a Mindanao.

Agpayso, adda tallo a bagyo a nangsalapon iti pagilian iti naudi a tallo a bulan. Ngem normal laeng dayta. Pasaray pay umabot iti sangapulo ti agtinnag a bagyo iti bulan ti Agosto. .

Ta ania ngamin aya ti El Niño? Ken kaano kadin ti naudi a pannakarikna kadaytoy a paniempo?

Mapasamak ti El Niño no nabara ti klima iti rabaw ti Taaw Pacifico. Immuna a napaliiw daytoy a pannakasinga ti klima idi Mayo iti daytoy a tawen ngem nakapsut pay laeng. Iti sumaruno a bulan ti Hunio napasamaken ti rugi ti phenomenon. Mapasamak daytoy no umabut iti 0.5 degrees agingga iti 1.5 degrees Centigrade ti temperaratura ti rabaw ti taaw. Segun dagiti agpalpaliiw iti aglawlaw, marikna daytoy agingga iti 2010.

Mappattapatta a maulit daytoy kada tunggal dua a tawen. Kasapulan ngarud ti panagsagana ti gobierno, nangruna dagiti lokal a gobierno iti isasangbay ti daytoy a phenomenon.

Gapu iti El Niño, mapasamak manen ti nakaro a tikag kadagiti kontinente ti Asia, Africa ken iti Australia. Mapasamak manen dagiti uram kadagiti kabakiran a mangibunga iti napuskol nga asuk iti tangatang. Iti dayta a pannakaurnong dagiti asuk, itedna met ti nalaus unay a panagbara ti paniempo. Saan a nasayaat ti buya a maimatangan iti law-ang agsipud iti maurnong a napuskol nga asuk. Madegdegan ti marikna a bara nga itden ti paniempo gapu itoy a pasamak. Pabaraen, di palamiisen, ti smog wenno dayta napuskol nga asuk iti law-ang ti paniempo.

Iti sabali a bangir, kabaliktad a tiempo ti mapasamak kadagiti nasion iti South America. Sumangbay ditoy a luglugar ti nalabes unay a tudtudo. Bale imbalesna dita a lugar ti saan a maitinnag a tudtudo kadagiti lugar nga agsagaba iti tikag a kumanagkag. Mapasamak met ti sobra a panaglayus ken landslide gapu ta kaarigna di pay makapan iti ridaw ti pusa gapu ti bayakabak.

Kadagitoy a sasaaden ti paniempo, adu dagiti madadael a sanikua, inprastruktura ken agrikultura, nangruna la unay dagiti mula kadagiti talon ken bangkag. Tumaud la ketdi manen dagiti karkarna a sakit a bunga daytoy a panagbalbaliw.

Kas iti prediksion ni Professor Chris Folland, ti Met Office Hadley Center for Climate Prediction and Research, kinunana: “We are likely to see more global warming than we have seen in the past few years, which have been rather cool. In fact, we are already seeing it.”

Ngarud, nasken la unay ti panagsaganatayo, nangnangruna la unay ti pakaseknan ti salun-attayo.#