SALAYSAY: Komento Kadagiti Naisalip a Daniw iti JJFCLA (Maika-7 a paset)

Wenno daytoy “Ti Literatura” manipud iti koleksion ni Rosa Monte:

 


Instrumento ti ayat ti Dios iti parsuana

Punganay a literatura idi binagaanna da Adan ken Eva

Liklikan maiparit a bunga iti ikut ti minuyongan

Ngem naikulboda iti sirib ti uleg a mangyawawan

Ket awit babawida a napagtalaw iti hardin ti namnama

Umuna a panagturay hustisia iti planeta a daga.

 

Pateg iti Dios napilina a parsua ti maikadua a literatura

Iti impalapayagna ken ni Noah agaramid daong a salakan

Dagiti imbagana a parsua, taraon ken dadduma a kasapulan

Kinatawaan ken inumsi dagiti kalugaranna ngem nagpakumbaba

Nagtudio iti bilin, awan riper ken sulit, ket naisalakan

Iti layus ti lubong, umuna nga ani supapak ti pammati.

 

Nayuged maikatlo a literatura, alagaden tao panagdaliasat

Sangapulo A Bilin ti Dios ken ni Moises inyawat

Pakdaar a tungpalen, kired iti sippayot sipnget

Kawar panagkakabsat a dur-as sibilisasion, ngayed ti lubong

Ngem adda latta tao nga adipen uleg a manulsulisog

A ligsay kinalinteg, gubuay pannakaitao Apo a Hesukristo.

 

Alpha ken Omega ti pagwadan a literatura

Uged a ruk-at kinamaag, linay iti nasimbeng a panagbiag

Ken silaw a bumangon panakaitublak, balitok a linabag

Damili iti kaman, turay ken kagimongan a talged

Sarusar nga ubbog pagsakduan sumaruno a bigat

Salun-at ken sarming a tumangkayag iti lawag.

 

Wenno uray daytoy “Imago Dei” manipud iti koleksion ni Angelo Romero:

 

Patiendaka, Dios, ngem dida patien

Dagiti balikas a sasawem. Ngamin

Agtartaray ti dara dagiti iblis

Iti anges dagiti ay-ayatem

A makikamalala kadagiti natnag a kerubin!

(Di pudno a mataykanto ngem iti kanito

A makanmo ti bunga ti kayo

Ti pudno ken palso kaskanton iti Dios-Apo!)

Kas ken Moises, iburak ti tao dagiti tapi ti bato

A makidanggay iti kanta ken sala ti diablo

A mangtakuat iti rag-o ken paraiso

Iti ashera dagiti Nietzche, Hill ken Tilton

Natayka kadi nga agpayson Dios, iti templo

Iti isip? Iti puso? Iti tagaang ti delubio?

Gapu iti kinasirib ti tao ken rigat a nakaro

A mangpatapuak kenka iti nailangitan a trono?

Dinto latta marpuog ti templo dagiti demonio

A maibunubon kadagiti pagkallasawan ti tao:

Yaalsa. Panagpapatay. Panagtakaw. Terorismo

Panagsang-at iti rangkis ti kinatangsit

Ti panangdios iti bagi. Iti bileg ken sirib

A mangburak iti puso ni Kristo Jesus

A punganay ti panagwayawaya nga umarakup

Iti rangkap ti imahenmo nga aganninaw

Iti maikatlo a mata ti sangkataoan a mangpaad

Ti kinalaad ti panaglikud ken allilaw

Wenno ti di pannakasursuro iti pudno ken umno

A maadaw kadagiti maadi-adi a pannakaikulbo

A kambas ti tagiuray a panaglupos

Iti rupam a rupak iti pasnaan ti pannubbot!

 

Manen, saan ketdi a pakalagidawan met no daniwan wenno idaniw ti maipapan iti pammati wenno relihion wenno ti debosion ken panagrukbab iti Dios. Ngem manen, nadudog metten ti kakastoy a tema iti daniw (aglalo iti daniw-Iloko) ket no di aluadan wenno liklikan nga aramaten dagiti maulit-ulit ken madagdagullit a balikas ken phrase, kasta met dagiti kadawyan a topiko (kas koma ti maipapan iti Mannubbot, pannakaukom, ken dagiti pagaammo unayen a sarsarita wenno pakasaritaan ken paspasamak iti Biblia kas koma iti pakasaritaan da Adan ken Eva, Noe, Moises kdpy) agtinnagda a cliché wenno kas “sarsarita-idi-ugma” a makauman ken awananen iti kidag wenno bileg. Uray pay no apokaliptiko wenno mamalpaltiing/mamalballaag, agtinnag latta a moralistiko a mangaskasaba wenno mamalbalakad a kasla ‘tay sermon ti padi wenno pastor wenno ‘tay di maikaskaso a pakdaar-a-kasla-pammutbuteng ti maysa a self-appointed a doomsday prophet.

Kadagiti ehemplo a daniw iti ngato, mas naballigida koma no naidaniwda iti naindaniwan a timek a ‘tay “adda ibagbagana” imbes a basta naidaniw lattan a mamagbaga/mangaskasaba a naisurat a naimpluensiaan/naadaw a mismo kadagiti capitulo ken versiculo iti Biblia. Kayatko a sawen, agkamtudda iti naun-uneg ken nalawlawa a panangimutektek ken panangipamutektek. Saan a naan-anay ti panagaramat dagiti autor iti figurative language, nangruna kadagiti metapora ken simile ken personifikasion, tapno nasadsadia koma ti timek ti/iti daniw uray pay mangaskasaba daytoy. Kas pagarigan, saan a naindaniwan ti prase a “simbolot’ kinapudno” wenno “simbolot’ bileg” aglalo ti “tandat’ panagsagaba” ta malaksid a nadudog dagitoyen, agtutunnalda unay kas deklarasion. Saanen a nasken nga ibaga a “simbolo” wenno “tanda.” Saanen a nasken nga ilawlawag wenno ibutaktak a simbolo wenno tanda ti kastoy wenno kasta a banag ta awan no kuan pagpampanunotan wenno ngalngalen ken nanamen ti reader no iburandismo metten amin a bukel ti utong, kas pagsasao.

Nabileg met dagiti rikna ken padas a yallatiw ti kasla examen de konsensia ti maysa a persona iti tao ken kinatao kas imahen wenno ladawan ti Dios iti “Imago Dei” ngem pangapsuten ti naindaniwan a takder ken timek ti/iti daniw ket ad-adda a tumpaw ti panangaskasaba gapu kadagiti naaramat a familiar a balikas mainaig iti Cristianismo ken gapu iti nakadidillaw a pannakaibalikas iti balikas ti maysa a mangaskasaba (imbes a mannaniw).