SALAYSAY: Komento Kadagiti Naisalip a Daniw iti (JJFCLA). (Tuloyna)

Maipakat latta ngarud daytay arigna “infamous” a panagjurjurado iti Literatura Iloko a “bukod a panagraman.” Ngem saan ketdi koma a malagidaw ti kastoy a panagpili a piliem kas naimas ken kaimasan ti maysa a sinurat gapu ta napnek wenno nabsogka a nagbasa segun iti pagaayat ti bukod a dilam a savor wenno nanam, a saan ket a gapu, no maminsan (laeng), ta nalaing nga agluto wenno kosinero ‘tay nagsurat. No itugotan, adda met laeng teoritikal a pagbatayan ti kastoy a panagbasa-panagpili, di masaaw. Madlaw iti “panagraman” ti kasla naglilimog a konsepto a formalista ken/wenno new critic ken uray pay kas reader-response critic babaen dagiti gamigam a close reading wenno close analysis ken textual/analytical a panagamiris ken panagarisit. Ken,

“uray pay no common sense laeng wenno simple a panagraman a kuna, no siripen ket adda mailangaan ken maalimadamad a teoria a nakaibinggasan dayta a reading wenno interpretasionda. Ngamin daytoy panagraman a makuna isu daytay kasla natural a rikna a gubuayen wenno itden ti estetika, wenno libnos ken inner peace nga itden ti arte, ti mabasa nga obra, daytay kas koma no mapnekka iti maysa a daniw ket mariknam ti kenosis, wenno iti koma novela ket mariknam daytay kairosis, ket no met drama (aglalo no trahedia wenno tragicomedy) ket daytay catharsis.” 2

 

 Pakabuklan dagiti naisalip

 

Makatungpal wenno makatakder amin a naisalip a daniw no padas/kapadasan-rikna/panagrikna ti ilangaan ken amirisen. Addaanda amin iti universal a padas-rikna ken sangkataoan a rikna-padas. Natural, agsipud ta kaaduanna ket kabukbukodan a padas ken rikriknaen ti inda insursurat, nangruna ‘tay padpadas ti panaglakay/panagbaket wenno pananglaglagip iti napalabas a kinaubing ken panagubing a naglasat ken nagsagrap iti adu a pannubok, rigat, uppapay, pannakaabi sakbay a nagun-od ti balligi, pannakapnek wenno tampok ti kinatan-ok. Natural, ken literal a padas ken kapadasan, kunak man. Adu ketdi met ti mangitaltalukatik ken mangikalkallatik iti agduduma a padas ti rikna ken rikna ti padas ket natural, manen, natural ken literal nga ayat, ‘tay romantico a rikna a masansan a pananglaglagip iti ubing nga ayat ken nadarisay nga ayat a di agpalta ken di agmawmaw, lumakay man wenno bumaket ti tao wenno ti rikna. Addada met ti nagiparparangarang ken nagiwarwaragawag ken nagipakpakdaar-nagibalballaag kadagiti nakana ken nadadagem a rikna ken nakakas-ang a padas iti agduduma a tay-ak, situasion ken panawen ti pammati, relihion, politika, ideolohia.

Padas ti/iti rikna, rikna ti/iti padas ngarud amin ti bugas dagiti naisalip. Ngem nupay kasta, gapu kadi ta addan dagitoy a ramen wenno kararamen, makuna kadi ngaruden a nagballigi dagitoy a ververso kas daniw ken dagiti nakisalip kas mannaniw?

Di mainsasaan a verso amin, daniw amin dagiti naisalip. Padayawam daydiay nagsurat no ibagana a daniw daydiay inkur-itna a linia, binnatog wenno parapo. Adda karbenganna kas nagsurat no patien ken talkenna a kas daniw ti inna insurat. Uray pay no iti bukodmo a panagraman ket patiem a verso laeng daydiay insuratna ket saan koma a maawagan a daniw daydiay. Manen, kaniak, iti panagpili ken panamagdadasigko, diak insaad ti biasko a kas koma maysa a new critic a mangipapilit a maymaysa ti nairanta a meaning ken ti nabalabala nga istruktura ti linlinia wenno binnatog ti nasurat a texto kas plinano ken inggagara ti nagsurat; wenno iti sidong ti maysa a deconstructionist a mangibaga met nga awanen iti nagsurat ti daniw ti meaning ket addan kadagiti agduduma a readers iti agduduma met a panangipapan ken kaipapanan.

Nupay kasta, iti met biang ti reader-judge, padayawam met daydiay reading ken judgmentna, daydiay “bukodna a panagraman” a pangibagaanna no naganasan, nabsog ta naimasanna ti nagbasa wenno ketdi met nasalimuyaw wenno naalidukdok wenno narurusok ta madi ti panagsaad ti rinamananna a texto wenno verso.

 

 Palpaliiw kadagiti naisalip

 

Kitaentay man no kadagitoy a daniw dagiti nataengan a mannurat nga Ilokano ket adda mapili wenno maagsaw wenno madiskubretayo a nataengan a dandaniw. Wenno kas “maipagpannakkel kas obramaestra iti Literatura Ilokana” a kas kalikagum ti alagaden ti salip.

Adtoy ngarud ti sumagmamano a paliiw kadagiti naisalip a koleksion ti dandaniw (10 a daniw ti tunggal koleksion) wenno iti sumagmamano nga individual a daniw manipud iti agduduma a koleksion.

Idi rugiak ti agbasa kadagiti naisalip a dandaniw, simken a dagus kaniak daytoy a paliiw ni Herminio S. Beltran, Jr.: “Nangangaral, didaktiko, tigmak sa luha, amoy-simbahan, nakabaon sa lusak ng pag-ibig at relihiyon ang daniw o tulang Iloko.”                 

(Maituloyto)

Salaysay: Komento Kadagiti Naisalip a Daniw iti (JJFCLA). (Tuloyna)

Padasentay’ nga isapulan iti padas ken sungbat dagitoy iti panangpadastayo met a panangsukimat iti verso ken panagververso ti sumagmamano nga Ilokano a mannaniw iti Iloko babaen dagiti daniw a naisalip iti Senior Citizens Literary Contest ti umuna a Judge Joven F. Costales Literary Awards (JJFCLA).

Continue reading “Salaysay: Komento Kadagiti Naisalip a Daniw iti (JJFCLA). (Tuloyna)”