SALAYSAY: Ludong, bulidao ken pasga, mapukpukawen iti Karayan Abra (Maudi iti dua a paset)

Idi 2001, nagbalin a linteg ti Republic Act 8550 wenno “Conservation of Rare, Threatened and Endangered Fisheries Species” a mangideklara iti close seasons ken panangkonserba, pannakapaadu, ken pannakaiparit ti agusar iti illegal a pagkalap kadagiti dandanin maungaw a klase ti lames. Mapasungbat ti asinoman nga aglabsing.

Ditoy met Kailokuan, inaprobaran ti ili a Santa, Ilocos Sur ti Municipal Ordinance No. 78 idi 2001 a mangiserra iti panagala iti ipon iti tartaraudi ti ipon season iti Pebrero iti tunggal tawen ken mangprotehir kadagiti dandanin mapukaw a lames a pakairamanan ti ludong.

Inaprobaran met ti hunta probinsial ti Ilocos Norte idi 2004 ti Ordinance No. 067 a mangiparit iti panagala iti ipon iti kabaybayan a masakupan ti probinsia ken pannakaipataw iti multa iti asinoman nga aglabsing.

Maysa met nga indigenous a wagas ti ar-aramiden dagiti taga-Abra tapno mapreserba ti karayan ken dagiti lames ditoy. Patienda a ti tao ket maysa laeng a taga-aywan ti Daga isu a saan a mabalin a tagikuaen daytoy. Masapul a tagipatgen ken mangala iti pagbiag iti daytoy. Ti “lapat” system ditoy ket maysa a duogan a sistema a panangpreserba iti naturales. Kayat a sawen ti “lapat” ket “iparit”. Amin nga agindeg ket awan karbenganda nga agpukan iti kayo, agala iti rattan, aganup iti animal ken agkalap iti karayan ken waig a maikonkonsidera a “lapat area”.

Kalaksidan ti nagkaadu a linteg sipud pay idi 1935, kaskasdi a nain-inut a bimmassit ti bilang dagiti nadakamat a lames. Itay ngarud Septiembre, nagtitipon da Gov. Deogracias Victor “DV” Savellano ken Abra Gov. Eustaquio “Takit” Bersamin, Bureau of Fisheries and Aquatic Resources, Region I ken Cordillera Administrative region, dagiti agriculturists dagiti dua a probinsia ken dadduma pay a mangipatpateg iti Karayan Abra ken ludong. Inawaganda daytoy iti Consultation and Dialogue on the Protection, Management and Development of Abra River babaen ti initiatibo ni Gov. Savellano. Ditoy a natratar ti agdama a kasasaad ti karayan ken ti aglawlaw, dagiti isyo a makaapektar iti karayan, sustainability, partisipasion dagiti umili, pannakaporma ti maysa a technical working group ken dagiti suhestion ken mabalin nga aramiden para iti pannakapasayaat ti karayan a maysa a paggapuan iti taraon dagiti umili ng agindeg iti aglawlawna.

Napili kas chairman ti TWG ni BFAR-CAR Regional Director Rebecca Dangawan ken co-chairman ni BFAR-Region I Director Nestor Domenden. Nagbalin met a miembro ti Department of Environment of Natural Resources (DENR), National Commission for Indigenous People (NCIP), BFAR-CAR ken Rehion I, Fisheries and Aquatic Resources Management Council (FARMC), PNP Provincial Planning and Development Offices, Office of the Provincial Agriculturist, Sangguniang Panlalawigan Chairman on Agriculture and Fisheries, Environment and Natural Resources Offices ti Ilocos Sur ken Abra, ken ti non-government organization a Save The Abra River Management (STARM).

Dagitoy ti agkaykaysa tapno makaaramid kadagiti addang a mangdalus iti danum ti Karayan Abra, mangsiput kadagiti aglabsing kadagiti linteg ken mangpreserba kadagiti lames.

Babaen ti maymaysa a tarigagay, iti saan a mabayag, manamnama nga agparang manen ti naruay a ludong ken dadduma pay a lames iti Karayan Abra.#