SALAYSAY: Ludong, bulidao, ken pasga, mapukpukawen iti Karayan Abra

Adda idi tiempo a maikonkonsidera ti ikan-tamnay a ludong kas ordinario nga ikan. Iti aniaman nga oras, adda latta mabanniitan wenno maiketan dagiti mangngalap. Iti malem, ipukpukkaw metten dagiti tindera ti “Ludong, Ludong” a kas iti panangipukpukkaw dagiti tindera iti lakoda iti tiendaan publiko.

Maysa a klase ti lames ti ludong a masarakan iti Karayan Cagayan ken tributaries daytoy, kasta metten iti Karayan Abra a sumalpot agingga iti Santa, Bantay ken Caoayan iti Ilocos Sur. Maaw-awagan iti Lobed river mullet iti Ingles ken Centraeus plicatilis iti siensia, kaarngi daytoy ti bangus malaksid a saan a naibinggas ti siit daytoy. Napudaw ken nataba ti lasagna no mailuto.

Ngem gapu iti di malapdan a panagraira ti illegal a panagkalap, illegal a panagtarikayo ken polusion gapu kadagiti rugit nga aggapu kadagiti pagminasan, nagbalin a narugit ti danum a pagtaengan daytoy nga ikan. Daytoy ti makaigapu iti posiblen a pannakaungaw ti ludong.

Base iti record ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources, Regional Field Office I, naudi nga adda nakalapan a ludong iti ili ti Caoayan, Ilocos Sur idi 2004. Kayatna a sawen, addan lima a tawen nga awan ti nagparang a ludong iti Karayan Abra a sakup ti Ilocos Sur.

Karaman pay kadagiti mannanon a makalapan ditoy dagiti ikan a pasga, palileng, birot, bukto, bunog, bulidao, bala, usuos, karpa ken dadduma pay a klase ti indemic a lames a sigud a naruay iti karayan.

Base met laeng iti BFAR, RFO I, umabot itan iti P2,000 ti maysa a kilo ti ludong idinto a P4,500/ kilo iti Cagayan. Umabot metten iti P600/kilo ti bulidao iti Ilocos Sur, P800/kilo iti Misamis Oriental, P1,500/kilo iti ARMM, P500/kilo iti CARAGA idinto nga awanen ti stock iti Rehion 12. Magatang sadiay Abra iti farm gate price a P550-600 ti bukto, bunog, ken birot idinto a mailako iti sangapulo a doliar ti kagudua’t kilo sadiay Hawaii.

Talaga a makapadanag ti kasasaad ti ludong ken dadduma pay a lames a posible nga itinto laengen ladawanda ti makita dagiti sumaruno a kaputotan no agtultuloy ti pannakadadael dagiti bagi ti danum nga agserserbi a pagtaenganda.

Adda kadi addang ti gobierno tapno malapdan ti panagkalap kadagitoy a lames?

Idi Marso 9, 1935, napirmaan ti Fish and Game Administrative Order No. 3, Regulations for the Conservation of the dalag, kanduli and banak (ludong) a mangiparit a matiliw dagitoy ket no adda makalapan, kasapulan a maisublida iti danum a saanda a masaktan ken patayen.

Idi Hulio 28, 1939, pinirmaan da Pres. Manuel L. Quezon ken Sekretario ti Agrikultura ken Komersio Benigno S. Aquino ti Fisheries Administrative Order No. 9 a mang-regulate iti pannakakonserba ti ikan a masarakan iti Luzon a maaw-awagan iti ipon (no dumakkel, agbalin daytoy a bukto wenno bunog). Maiparit ti panagala iti ipon kas nailanad iti bilin a nagepekto idi Oktobre 1, 1939.

Naamiendaran ti nadakamat a bilin idi Disiembre 8, 1951 babaen kada Presidente Elpidio Quirino ken Bise Presidente Fernando Lopez nga agpapaay idi kas Sekretario ti Agrikultura ken Rekursos Naturales.

Napirmaan met ti Fisheries Administrative Order No. 31, Regulation for the Conservation of the banak or ludong in Northern Luzon idi Mayo 10, 1952.

(Adda tuloyna)