SALAYSAY: Ti akem ti krismas tri iti Paskua

Ania aya ti kaipapanan ti krismas tri? Manmano la ketdi ti makaammo no apay nga adda krismas tri.

Ti krismas tri ket simbolo ti Kristianismo, lalo kadagiti katoliko ken aminen a sekta ti pammati a mamati a ti Dios ket buklen ti Tallo a Persona: Dios Ama, Dios-Anak ken Dios-Espiritu Santo. No iladawantayo ti uha ti krismas tri, nagsinantrianggulo – dayta ti simbolo ti Holy Trinity wenno ti Dios a binukel ti Tallo a Persona. Ti Dios Ama  iti kuntirad, ti Dios-Anak iti makannawan ken ti Dios-Espiritu Santo iti makannigid.

Idi maika-7 a siglo, maysa a monghe manipud iti Credition, Devonshire ti napan sadiay Germany tapno isaknapna ti kristianismo. Inaramat ken insaknapna ti kayo a  fig tree a kas simbolo ti Holy Trinity.   Naawagan ngarud a Kayo ti Dios ti fig tree. Ket no dumteng ti Krismas, adda daytoy a kayo iti tunggal balay kas panangipaneknek dagiti agindeg iti panangarakupda ti kristianismo.

Ni San Bonifacio daydi a monghe. Gapu kenkuana, napanaganan ti nagnaedanna a Thurigia iti Cradle of Christmas Decoration Industry.

Idi maika-15 a siglo, saan laengen a simbolo ti Nasantuan a Trinidad ti fig tree a krismas tree no di pay naikkan iti kandela ken bitbituen a mangiparangarang ti panagrimat dagiti bituen iti kasipngetan a maiyarig ti panagrimat ti Holy Trinity iti biag ti tao. Lalo no adda iti “kasipngetan” ti maysa a tao, nakarimrimat ti Holy Trinity a mangipasimudaag a sidadaan a mangappupo kadagiti naiyaw-awan.

Uray ni Martin Luther,  pundador ti Lutheran Church, inarkosanna ti bassit a fig tree kadagiti kandela  tapno maiparangna  kadagiti ubbing no kasano ti panagrimat dagiti bituen iti kasipngetan. Napasamak daytoy idi 1510. Dayta a panagrimat “dagiti bituen” ket isu met laeng ti Holy Trinity iti doktrina ti Katolisismo.

Kadagiti simmaruno pay a panawen, naipakadawyanen ti panangaramat iti krismas tri a kas simbolo ti pammati ken panangilagip iti yaay ti Dios Anak ditoy daga.

Dagiti met laeng Germans ti nangiyam-ammo daytoy a kaugalian sadiay England idi maika-17 a siglo ngem saan  unay a naglatak. Idi laeng katengngaan ti maika-18 a naglatak daytoy babaen ken ni Reyna Victoria ken nalabit, babaen ti impluensia ni Prince Albert a taga-Alemania. Kalpasan kadagitoy a panawen, saan laengen a kandela ti naidekorar iti krismas tri no di pay pigurin dagiti anghel, ken dadduma pay a dekorasion.

Sadiay USA, indanon dagiti taga-England ti krismas tri a kas maysa a tagilako. Dayta met ti nanipudan ti krismas dita a lugar. Ketdi, ti sarukod a kendi ti simbolo ti krismas iti USA.

Dagiti misionero a taga-Lumaud ken dagiti Amerikano ti nangiyam-ammo iti krismas tri ditoy pagiliantayo. Ngem maymaysa laeng ti kaipapanan ti krismas tri:  ti panangipasagepsep kadagiti ubbing iti kinaadda ti Dios iti Tallo a Persona.

Isu a no mangikabiltayo iti krismas tri iti uneg ti balaytayo, saantayo koma lattan nga idekorar daytoy ta saan met a dekorasion ti Tallo a Persona iti biag ti tao no di ket kas  sentro ti biagtayo.

Iti panawen ti Paskua, saan laeng a ti panangipalagip iti pannakaipasngay ni Jesucristo a Mannubbot no di pay mapabaro ken maipasngay manen iti tunggal puso ti nabilbileg ken natibtibker a pammati.

Isuro koma kadagiti annak ti pudno a kaipapanan ti krismas tri a saan ket a pangdekorasion laeng iti panawen ti krismas.#