sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Sapay ta Sumardengdan

Kolum: Sinursuran

 Ni Jobert M. Pacnis

(Umuna a Paset)

 

NABIIT pay a trinatartayo ditoy, ka-Sinursuran, ti kayaw ti aplaya ti ili a nakasirayak iti damo a lawag. Wen, pudno, adda daytoy peggad a sangsanguen amin nga aplaya iti Tanap kasta metten kadagiti nadumaduma a paset ti pagilian. Di mailaksid ditoy ti aplayami a nagandat metten a serken dagiti nangisit ti gagemna. Isuda dagiti mayat a mangminas itoy gapu ta nabaknang iti magnetite.

Magnetite. Isu daytoy ‘tay klase ti mineral a nangisit/ngumisit a kangrunaan a ramen iti panagaramid iti landok. Ket tapno maala dagitoy, masapul a makurob dagiti kadaratan kasta metten iti lansad ti baybay nga asideg iti takdang. Wenno iti uneg ti 200 a metro a makunkuna a “no-go zones,”  ‘tay paset a maiparit ti ania man a kita ti panagminas.

Ngem yanna nga adat, adda daytoy a linteg ngem no apay nga agtultuloy latta ti kaadda dagiti panagminas kadagiti maiparit a disso. A no kitaen/sirigen a nasayaat, saan met bebbeb/tabbed dagiti agtuturay tapno dida ammo dayta.

Diakon a masdaaw? Sabagay, kunada ngarud, adu ti mapurar iti sileng ti pirak.

Ditoy Tanap, adu dagiti napasamak a panangkontra iti addang a maminas dagiti aplaya sipud pay idi tawen 2006 a rimtab daytoy nga isyu. Kanigid-kanawan dagidi naisayangkat a protesta/panagwelga. Ti yanna manen a pagdaksan, ka-Sinursuran, nayangin laeng dagidi nga ik-ikkis/panangilaban iti kalintegan. Natuloy latta ti panggep dagiti adda iti likudan dagitoy nakabutbuteng nga aramid.  Sumagmamano laeng dagiti nagballigi iti ararawda. Ngem iti panaglabas dagiti aldaw, in-inut met laeng a nastrek ida dagitoy a bukatot.

Pagpiaanna ketdi ta kaskasdi latta a di pay nakastrek dagita iti ilimi ta sititibkerkami latta nga umili a manglablaban itoy a gannuat iti panangidaulo met laeng ti ama-ti-ili. Nupay kasta, adda dagita sayangguseng a dagiti dadakkel a pagsusop dagiti barko iti taaw ket maipatpaturong met laeng kadagiti aplaya. Kayatna a sawen, maminminas met laeng dagiti aplaya.

Ngem maysa laeng dayta a panangipapan ta iti inaldaw-aldaw a panagobserba iti baybay, awan met dagita dadakkel a barko iti taaw a maatap nga agsussusop iti nangisit a darat (magnetite). Napia ketdi daytoy a sayangguseng tapno pagtalinaedenna latta a siririing ti riknami nga agindeg ket saan a bumaaw ti prinsipio nga ilablaban ti tunggal maysa kadakami.

Kadagiti kabangibang nga ili, agtultuloy daytoy nga aramid. Mapagam-amkan daytoy ta no dumtengto ti panawen (a di adayo a mapasamak) nga agsingir ti nakaparsuaan (nupay makitan ti ebidensia babaen ti panangkaan ti baybay kadagiti yan dagiti balbalay) ket mairaman pati dagiti ili a di nastrek ti panagminas.

Kitaen daytoy. No sinerreken ti danum-apgad ti kadarapat nga ili ta awanen dagiti sipar a pantok, ta nakurobdan, saan nga adayo a pati ti inosente nga ili ket serken met ti danum-apgad dagiti bangkag ken talon a pakaimulmulaan dagiti naruay a pagbiag. Anianto pay  ti mula nga agbiag no kasta?

(Adda tuloyna)