Saridandan (Maudi a paset)

Ababa a Sarita ni Eduardo Martinez

“Buenas dias, Señora,” kablaaw dagiti tallo a guardia sibil nga itay pay laeng a mangpalpaliiw kenkuana. Agbalbalikas dagiti matada a nalimed a naibakal iti aglawlaw.

Nalab-ay nga isem ti insubalitna.

Pinaliiwna ti aglawlaw idi tokaren ti rondalia ti balse ket pagammuan nagrupike ti kampana iti nangato a torre. Sinapul dagiti matana dagiti guardia sibil a nanglabas kenkuana itay, ngem napaay. Namataanna ni Taraki a nagbado iti barong, naisingdan iti tengnged ti baro ti panio a sinombraan. Nasileng ti maris asul-a-natangken a pantalonna.

Ti panagrukbab a mariknana ken Taraki ket kellaat a nagbaaw idi makitana ni Libnos a nakakimona iti puraw ken nakasaya met laeng iti puraw a nabordaan iti rinaay a rosas; ipalpal-id ti kanawan daytoy ti sinanpayak nga abaniko a maris dapuen. Mapespespes ti puso ni Saridandan iti mailadawanna a kinaragsak ni Libnos. Ti panagraem a nariknana ket nagtinnag a panangay-ay, ilem, gura, a nagpinal a pungtot. Inarikapna ti pistola.

“Masapul a magudaska, Libnos, siak laeng ti rumbeng nga agtagikua iti puso ni Taraki!” inradiesna ti nagtupa a sangina ket tinurongnan ti ummong.

Lima nga askaw laeng ti naaddangna idi matapik ti abagana. Minatmatanna ti napugot, narapis a babai ken inauna ngata iti edadna a duapulo ket tallo; aglanglanga a mannalon ken nakakallugong iti padumog a payabyab a pangkalubna ngata iti masmasnaayan a rupana, agkataytayagda ngata iti lima a kadapan ken pito a pulgada. Immirut iti petpetna iti pistol iti uneg ti bassit a bay-on.

“Dimo koma patuloyen ti panggepmo, Ading Saridandan,” ti babai nga immabay kenkuana ngem iti ummong ti turong dagiti matana.

“Sinoka? ‘Pay nga am-ammonak?” naklaat ni Saridandan. Nagsardeng. Adda gayam makailasin kenkuana! Wenno nalimed nga agpalpaliiw?

“Siak ni Liwliwa, adien ni Manong Kired. Naidatag iti nalimed a tignay ti panggepmo isu a pinalpaliiwdaka. Tumaliawka iti likudan iti ummong dagiti lallaki nga agbuybuya iti agpupolis iti manok iti sirok ti algarroba iti kanigid ken dagiti agtutugaw iti sirok ti logo iti kanawan.”

Inaramid ni Saridandan ti naibaga. Umis-isem dagiti lima a lallaki a binaonna idi a mangkautibo koma ken Libnos!

“Saan a pudno a natayda. Nairason laeng dayta tapno mailiklikka iti di maiparbeng nga aramid. Tapno malawlawagan ti nakullaapan a panunotmo.”

“Ammok ti ar-aramidek…”

“Pudno. Ammom ti ar-aramidem. Namak payen no mapataymo ni Libnos? Agladingit la ketdi ni Taraki. Namak payen no maammuanda a sika ti pimmatay? Agibales la ketdi ni Taraki ken ti partes ni Libnos. Dakkel manen a susik ken sinnikat ti mapasamak. Adu manen ti maipatli a biag. Agayus ti dara iti bukod a daga. Ti nasaem, datayo nga agkadaraan ti agpipinnatay. Ngem, apay, nga agpipinnataytayo nga agkakadaraan? Paggaakannatay’ la ketdi dagiti ganggannaet a mangad-adipen kadatayo gapu iti minamaag nga aramidtayo. Ti rumbeng ket agtutunostay’ koma a mangpaksiat kadagiti kiteb a ganggannaet. Ngem ala, no pakaragsakam ti iwayatmo a panggep, ladingitek ngarud iti pannakasingam. Panawandakan.”

Nagsubli iti likudan ti babai. Inikkatna ti payabyabna ket inpaypayna. Nasiputan met ni Saridandan a nagtignayen dagiti lima a lallaki a kadua ti babai. Insurotna panagkitana iti likudan ni Liwliwa nga agdardaras nga umadayo.

Idi mailinged ni Liwliwa iti simrekanna a bit-ang, inyaon ni Saridandan ti pistola. Binidingbidingna. Inradiesna ti nagtupa a sangina. Ngem naladawen idi mapuotanna dagiti danapeg nga agturong iti yanna.

“Insurekto! Maysa na insurekto ni sika! Tiliwenmi ni sika!” Dagiti guardia sibil. Nalabit a napan nagayab dagiti tallo itay iti kaduada. Tinengngelda ni Saridandan.

“Maysa na espia ni sika, manglimlimo na mujer!” inapputda ti ngiwatna. Naggulagol, pinungoda a kasla baboy. Inkarangukongda iti tamburina. Naalingagna dagiti nabuak a tattao.

“Sino daydiay a tiniliwda?”

“Insurekto kano!”

“Maysa a baket?”

“Saan! Kasla manglimlimo…”

“’Sino ngata daydiay?”

“Aglablabesen iti kinadangkok dagitoy a ganggannaet…”

“No ‘pay ketdi a mayat tay’nga adipenen dagiti ganggannaet.”

“Ne, asino ti mayat?”

“Ta ngiwatyo! Kayatyo kadi ti maikarsel?”

KALPASAN ti tallo nga aldaw, nagkayamkam ti damag a tumtumpaw ti lamolamo a bangkay ni Saridandan iti Karayan Banaoang. Nagpanes dagiti umili ken naitag-ay dagiti bimmato a nalukot a gemgem.

“Papanawen dagiti ganggannaet!”

“Agkaykaysatayo! Makidangadang, di agbuteng!”

“Laglagipen ni Saridandan!”

Daytoy ti ikkis ti narubroban a yaalsa…#