Saridandan (Umuna a paset)

ITI AMPIR ti tawa iti nadaeg a balay a tisa, nagduaan ni Saridandan ti tapayana iti lamesita a naaramid iti narra ken nagsaka iti kitikit a kas iti logo ti medisina. Limmaksid iti nganga ti tawa, iti nangato a langit ti turong dagiti matana a kasla agsalsaludsod kadagiti agrimrimat a bituen no mawanwanawanandan iti dalan ti padpadaananna. Agan-andap ti kayumanggi a kudilna a dildilpatan ti lawag ti kabus. Umapros ti pul-oy a mamagsala kadagiti petalo ti mariposa. Ragsak ti damdamilien ti imahinasionna bayat a a mangpadpadaan iti lalaki a nalimed nga ay-ayatenna.

Nasinga ti panagar-arapaapna idi pagtimkan ni Nana Nasudi nga inana, a madama nga agtibtibbi iti sag-ot a sinamay. Manutsutil ti isem ken paludip ti baket ta  kasla ketdin matarusanna ti pampanunoten ni Saridandan.

Inukasna ti tapayana, pinagrisirisna dagiti dakulapna. Mapilpilit a timmakder. Managgaysa dagiti addangna a kumamang iti kusina. Nagsardeng iti sangaagpa a kaadayo iti sakbay ti ridaw ti kusina ta nagsaltek ngamin dagiti kusipetna iti immaratiddog a lamisaan a panganan iti kusina a nakaparabawan ti bibingka, patupat ken sinuman a naabbongan iti nalanet a bulong ti saba.

Nagsennay manen. No mabalin la koma nga isunan ti mangiyebkas iti ayatna iti baro, ngem alasenna met nga aramid dayta. No apay ketdi a di met la agpudnon ti baro nga agayat kenkuana. Nabayagen nga ur-urayenna nga agpudno. Kanayon met a maidaw-as iti balayda, ngem di met laengen agpudno.

NALUKAG kadagiti garraigi dagiti kabalio ken anabaab iti paraangan. Nagpattapatta. Agur-uray man ngatan dagiti agdatdaton iti ayat kenkuana?

Naraniag ti rupana a bimmangon. Mariknana pay laeng ti lailo ti natagtagainepna, isu a naladaw a nakariing. Inarakup ti lawag ti init nga agtangkayag idi imbuangna ti nganga ti makindaya a tawa ti siledna. Kinidemanna ti lailo ti bigbigat.

Tinaldiapanna ti kalendario a naisab-it iti diding: Abril 12, 1881.

Ginuyodna ti uyosen ti tokador a narra ket pinidutna ti nagsinan pisi a bulan a painete. Intugawna iti nagtimmukel a palangka nga awanan sanggiran. Inanninawna ti simmantamaria a rupana iti nagtimmukel a sarming ti tokador. Ngem akinngato a kagudua ti bagina laeng ti maanninawna. Saan a napnek. Timmakder. Kinamangna ti aginnem a kadapan a katayag nga estante a  namulaan dagiti bulongna iti katayag-tao nga espeho. Apagisu a maanninawna ti sibubukel a pakabuklanna iti sangaagpa ti kaadayona manipud iti estante.

Impasuyodna ti painete iti nasileng a buokna. Sinublina iti uyosen ti tokador ti bassit a  praskita a naglaon iti kassinglag idi kalman a lana ti gulimba a niog. Inyamuy-amoyna nga inyapros ti lana iti pagatsiket a buokna. Naginakbay iti siled ti nasam-it nga ayamuom ti lana a natibnokan iti tubbog ti sabila.

Pasaray agsikig iti panaganninawna bayat iti panangipasuyodna ti painete iti wakray a buokna. Mapnek iti naimatanganna a kinapusaksak; ket iti ragsakna, nagdayyeng, ngem kellaat a kasla adda nagtupa a bato iti mugingna.

Sigagagar a nagturong iti beranda. Tinamdaganna ti ummong dagiti agrayo iti kiosko iti paraangan. Nauneg a sennaay ti inapitna ta awan iti ummong dagiti lallaki ti nalimed nga ay-ayatenna. Nalab-ay nga isem ti insubalitna kadagiti kablaaw dagiti agrayo. Nagsubli iti siledna ket namles.

ITI HARDIN, kasla iyin-indayon ti puyupoy ti nalamuyot a panagtrimulo ti dayyeng ni Saridandan. Asul ti langit a nakaimuntaran ti mulagat ti agalasnuebe nga init. Kasla makipagrayray-aw dagiti billit-balay iti inna panaggarikgik gapu iti panangkamkamatna kadagiti demaris a kulibangbang nga agalis-alis a mangsepsep iti diro dagiti sabong ti sampagita. Kasla agpalpalakpak iti ray-aw dagiti petalo ken bulong dagiti nagduduma a sabong ken masetas a maaplawan ti panagtarayna. Kasla agpilit a rumkuas ti aglaglag-oy a singin a turod a naitampok iti nabaknang a barukongna, ngem saan met nga itulok ti puraw a seda a pagan-anayna a nangbegkes iti gimmitara a pammagina. Idaldalluyon ti puyupoy ti wakray a buokna.

Nagtugaw iti dalumpinas a bato iti abay ti pumpumsuak nga ubbog. Iti pikor ti dalan iti abagatan ti turong dagiti matana. Uray la napatakder iti ragsakna idi ibel-a ti pikor ti nabisked a lalaki a nakaubba iti puraw a kawitan. Iti kanawan ti lalaki, lumagidlagid ti aso a burboran iti gurong ti baro.

“Kakang! Kakang Taraki!” impayapayna ti muldotan a kanawanna. “Dumagaskay’ pay!”

Pimmungay dagiti kusipetna idi agturong ti baro iti yanna. Makarikna manen kadagiti napipino a duyok ti natirad a pana ni Kupido iti tunggal panagbayo ti barukongna.

(Adda tuloyna)