SARITA: Bugbugtong iti Sirok ti Bayakabak (Maikadua a Paset)

Once there was a love/Filled with such devotion/It was yours and mine/To hold and cherish/And to keep for a lifetime…

 

Napasarimadeng ni Mang Braulio idi maangotna ti agadiwara a sabsabong ti rosal iti ampir ti kongkreto nga alad iti abagatan. Nagduduma dagiti masetas ni Manang Lilia iti inaladan ken iti abaga ti sementado a pathway, a kasla agpalpaliiw kenkuana iti inna ipapanaw. Kasla binaklay ti managgaysa nga addangna dagiti nauneg nga angesna. Kalpasan ti sumagmamano pay nga addangna, naangotna manen ti agadiwara a sabsabong ti dama de noche, a nagrarangrang dagiti babassit a sabongna iti asideg ti ruangan. Adda pay dama de noche iti sulina iti amianan, iti ayan ti dakkel a ruangan nga agdiretso iti sirok ti balay. Garahe dayta para iti dua a lugan – a sirok dagiti naipangato a tallo a siled ti balay.

Nagranetret ti inlukatna a ruangan a landok. Sakbay nga inrikepna, tinaldiapanna pay naminsan ti ridaw a nagtakderan itay ni Manang Lilia. Napamusiig ta nakitana nga apaghusto a naitangep ti ridaw! Simmeksek iti panunot ni Mang Brando: iti in-inut nga ipapanawna, binuya kadi ni Manang Lilia? Wenno pinaliiw ngata ni Manang Lilia? Inrikepna ti tarangkahan ti ruangan ket naguray iti lugananna a taxi. Pangadaywen ti Barangay Pinget a yanna ita ta adda iti makinlaud-nga-amianan ti Baguio City idinto nga iti Tip-top Pacdal iti daya-nga-amianan ti siudad ti paggawidanna.

Naulimeken ti siudad, malaksid ti waneswes ti angin. Nakuyem ti tangatang, nababa ti ulep, kasla adda manen tudo nga itinnagna. Sabagay, Hunio 18 ita, ket saan a mapakpakadaan ti tudo nga itinnagna; no dadduma, gagangay nga agpukaw pay apagbiit ti kuriente, lalo no agbayakabak.

Tinaliawna pay naminsan ti kongkreto a balay. Sinapul dagiti matana ni Manang Lilia, ngem napaay. Nauneg ti sennaayna.

Ita ta awan ni Hazel, agmaymaysa ni Manang Lilia. Kas met ti panagmaymaysana iti uneg ti apartmentna – ti four door apartment a pundarna. Ipapaupana dagiti sabali pay a tallo a unit.

Tinaliawna manen ti balay ni Manang Lilia. Idi maika-duapulo ket lima a tawen ti napalabas ti kaudian nga iseserrekna iti dayta a balay. Kaiyarigan ti ipapanawna idi ti pannakapisang ti ladawanda a sangapamilia; ti pamilia a nabangon iti dinarasudos ken saan a nagawidan nga aplaw ti kinadursok ni agtutubo…

 

Then you went away/On that lonely day/Once there was a love…

 

Maikaliman a taxi ti limmabas ngem adda latta kargana. Naguray latta. Adda nariknana a nalamiis a banag a nagdisso iti ulona, dagiti takiagna ken iti bagina. Kimpet dagiti linabag ti arbis iti puraw a barong Tagalog a suotna.  Tinangadna ti nakuyem a tangatang. Agtudon. Saanen a magawidan. Kasanon?

Tinaliawna ti naggapuanna a balay. Naiddepen ti silaw iti salas. Nalabit a matmaturogen ni Manang Lilia.

Pumigpigsa ti arbis. Dadakkel dagiti linabag. Mabbasa la ketdi. Mangngegnan iti atep dagiti kabalbalayan ti karasakas ti umas-asideg a napigsa a tudo. Ngem immapay iti panunotna a saan a bale ta agawid metten iti balayna. Saan a bale a mabbasa. Ita laeng met. Ita laeng…

Lalo ketdi a saan a mabalin nga agsubli iti balay ni Manang Lilia. Saan a mabalin. Nakapagpakadan. Ken maysa,, nalabit nga agin-inanan ni Manang Lilia. Dina kayat ti mangsinga pay.

Nagsaruno dagiti napalabasna a taxi ngem adda kargada. Dimtengen ti bayakabak. Inukradna dagiti takiagna a kasla taptapayaenna ti bayakabak. Bugbugtong a nakatakder iti sirok ti bayakabak! Nasutil ti aplaw ti angin ken nariknana a kumuddoten ti lam-ek.

Nagngegna a kellaat a naibuang ti ridaw ti balay. Nakitana nga agdardaras nga umasideg ni Manang Lilia a nakapayong. Nakakawes daytoy iti bestida a panturog.

“Apay nga agkalintuduanka? Umaykan!” makaunget ti tono ti sao ni Manang Lilia. Ngem saan a nagkuti ni Mang Brando. Kasla naidarekdek iti nagtakderanna. Dina ammo no apay a natali ti dilana. Narikna ti kanawan a dakulapna ti dakulap ni Manang Lilia a nangguyod kenkuana a sumrek. Nabileg ken napigsa ti nalamuyot a dakulap agingga a nakastrekda iti uneg ti inaladan.

Nariknana a limmukay ti nalamuyot a dakulap, sa pagammuan, nagdisso iti kanigid nga abagana ken mangiturturong kenkuana agingga iti porta.

“Apay a nagkalintuduanka? Laklakayan daytoy a dina pay mapanunot no umno wenno saan ti ar-aramidenna. Bagtit! Amangan no agsakitka,” makaunget latta ni Manang Lilia. Kunam la no kumilaw dagiti matana. Di met makatimek ni Mang Brando. “Kitaem man ne, kitaem man, naslepkan! Kuddokuddotenkanto ket ngatan! Laklakayan a dina ammo a panunoten!” Minesmesan ni Manang Lilia. Nagduaanna pay a linayatan iti disnog ti rupa ni Mang Brando.

Saan latta a makatimek ni Mang Brando. Dina ammo no apay a di makatimek. Saanna a kabaelan a perngen dagiti makaunget a mata ni Manang Lilia. Nagdumog, naglibbi a di nagkesmay, ngem umis-isem a dina met ammo no apay nga umis-isem. Dina maawatan ti bagina; ket inakona – wen, inakonan a binalud ni panagpakumbaba. Nabileg ni panagpakumbaba ta iturongna ti tao iti umno nga aramid. Saanen a kas idi agtutubo, a nangato met ti puruana, a dina naamiris nga awan ti maala iti pinnangatuan ti isbo. Maamirisna itan. Ammona itan, ta timmayaben iti nganga ti tawa ti nangato unay a purua – those were the days!

(Adda tuloyna)