Footer

SARITA: Bugbugtong iti Sirok ti Bayakabak (Maikapat a Paset)

Nadanonna ni Manang Lilia iti salas a mangkiwkiwar iti sangabaso a gatas iti rabaw ti saucer iti sarming a center table. Nabanglo ti alingasaw ti kape a natimplaan.

“Gatas ti inumem tapno dagus a makaturogka…” Nagsabat dagiti matada ken ni Manang Lilia. Napaisem ta kas iti napalabas, no saan a makaturog ni Mang Brando, itemplaan ni Manang Lilia iti gatas. Malagipna pay laeng ngata?

Nagtugaw ni Mang Brando iti sabongan a sopa  iti panangigupna iti gatas. Nabang-aran ti rusokna. Pinaliiwna ni Manang Lilia a mangig-igup met ti kapena. Agkasangoda iti nagtugawan. Palpaliiwen met gayam ni Manang Lilia. Pinnaliiw. Pasaray agsabat dagiti matada. Agsasao dagiti matada iti bukodda a lengguahe no agsabatda. Adda kabukbukodan a lengguahe dagiti mata, ket maimdengan dayta babaen ti rikna. Matimud ti kinabileg ti lengguahe dagiti mata no inadipennan ti rikna.

Ngem nabileg unay ti kinaulimek iti kinatao ni Mang Brando; adalem unay ket saan a kabaelan ni Manang Lilia a batoken a lansaden ken iladawan ti nangunegna.

“Sadiaykanto akin-abagatan amin a siled…” binurak ni Manang Lilia ti ulimek.

Nagtung-ed laeng ni Mang Brando. Ammona nga iti nagtengnga a siled ti bagi ni Manang Lilia; iti makin-amianan ti siled ni Hazel, ta napaliiwna a daytoy ti sumsumrekanna. Siledda idi a dua ti akin-abagatan.

“No awan dagiti ubbing, maymaysakan…” ngem di ammo ni Mang Brando no ituloyna wenno saan ti kayatna a sawen.

“Maan-ano koma? Awan met ngata ti agkilaw iti tao. Nairuamakon nga agmaymaysa…” Immigup iti kapena ni Manang Lilia ngem adayo ti turong dagiti matana. Adda mensahe nga itantamitim dagiti matana; a kasla kalkalikaguman ti isip daytoy a rangtayan ti nagbaetan ti “idi ken ita” ngem inalunos laeng ti nauneg a sennaay nga imbuangna. Immigup iti kape sa manen nauksot ti nauneg nga anges.

“Apay a dika mangala iti kaduam? Wenno nagasawa koma? Nagsaritaanta met idin dayta a banag…”

Nagrupanget ketdi ni Manang Lilia. Kasla dina nagustuan ti nangngegna. Kasla saan nga umiso a topiko iti saritaan.

“Ay, naku! Saanen a nasken. Impaaykon ti amin a panawenko ken ni Hazel. Isun ti importante kaniak. Ita, maysan a financial specialist iti call center a pagtartrabahuanna. Ipaaykonto laengen iti apok ti nabatbati pay a panawenko…”

Saanen a nagtimek ni Mang Brando. Mariknana nga awan ti mamaayna nga agpasurong pay ti saritaan ta nabileg, saanna a kabaelan, ti agos. Iyar-arasaas ti unegna a nasaysayaat laengen no agulimek. Inyibusnan ti gatasna kabayatan a napudot pay.

Adda nasagid iti kaunggan ni Mang Brando iti dayta a panagulimekna ngem dina im-padlaw. Ammona a naiddep ti lamparana kadagidi a panawen. No koma ta maisubli ti timmayab a panawen, maisublina met ngata ti napalabas?

“Sika? Apay a dika nagasawa?”

Immanges iti nauneg ni Mang Brando. “Di pay simmangpet ti suerte. Aminek nga adda met dagiti nakarelasionko, ngem diak pay ngata gasat ti maigalut…manen!” Pinerrengna ni Manang Lilia ta nadagsen ti panangibalikasna ti ‘manen’ a kasla agpaliiw iti reaksion – aguray iti kaimudingan ti insawangna. Ngem awan naurayna. “Ngem iti naglabas a nasurok a maysa a dekada ket kagudua, imbukbokko ti panawenko iti trabahok.”

Naimatanganna ni Manang Lilia a naglibbi sa immigup manen iti kape. “Isu a nakapagpundar met bassit datao, ken adda met urnongko. Idi agbalawak, adun ti karenkenna ti mugingko.” Nagkatawa. “Lakaynak kadin, Lilia?”

“Lakaykan a!” kinuna ni Manang Lilia nga imbikag, ngem nagaripapa a dagus ta kasla naamirisna a saan nga umno ti insawangna – a naamirisna nga agsumbangir ti tadem ti balikas – addaan iti dua a kaipapanan. Ammona a naikaglis ti dilana. Maikaglis met ti dila iti saan nga umno a balikas?

Ginundawayan met dayta ni Mang Brando. Ta iti ngiwat a mabanniitan ti ikan.

“Lakaynakon ngarud,” kinunana sa immisem.

Pinerrengna ni Manang Lilia a naglibbi manen, sa pagammuan kinuna daytoy: “Iyibusmo ketdin dayta gatasmo, Mr. Buencamino, ta inta maturogen!”

Timmakder ni Manang Lilia. Kasla adda likliklikanna a sumaruno pay a pagteng. Am-mo dayta ni Mang Brando. Madlawna. Mariknana.

Inkapilitan met a timmakder ni Mang Brando.

“Inkan idiay siledmo. Siakon ti makaammo ditoy…”

Nagturong ni Mang Brando iti naitudo a siled. Naipangato dagiti siled, ken tumamdag met laeng iti salas ti pasilio dagitoy, ken makita dagiti nakarikep a ridaw. Ti siled a kamangenna ket siledda idi ken Manang Lilia.

Panglawaen ti siled. Naurnos. Ngem nadlawna nga awan ti lamp shade. Minulmolan ti mugingna a daytoy ti dakkel a parikutna. Saan a makaturog no awan ti silaw a nakudrep. Di met makaturog no narangrang a silaw. Lalo a di makaturog iti kasipngetan. Dina ammo no apay, ngem daytan ti nakairuamanna sipud pay idi ubing. Naiyanak sadiay Brgy. Mameltac, San Fernando, La Union. Duduada nga agkabsat ken ni Manangna a Teresita, maysa a maestra iti elementaria; tallo a lallaki ti anakda ken ni Kayongna a Luis, maysa met laeng a maestro ti elementaria. Kabbalayda dagiti dadakkelda nga agtagikua iti groseria iti tiendaan ti San Fernando.

Nagidda iti nalamuyot a kama. Ngem naatap ti turog, saanna a maarikap.  Lumlumtaw iti mugingna ti saludsod nga agingga iti agdama ket saan pay laeng a nasungbatan. Saludsod a kayatna a masungbatan ta adda dagiti mapagsasaip a pagteng a no ikkan iti importansia ket maliklikan ti pannakaulit ti dimteng a saan a nasayaat a pasamak.

(Adda tuloyna)