Footer

SARITA: Ti Kabarbaro a Lubong (Maudi a paset)

“Apay a nasaktanka?” inamad ni Michael.

“Madik ammo, ‘ya. Basta nariknak ditoy…” tinudok ni Myla ti kannigid a tammudona ti kannigid a paset ti nakarit a barukongna. “Nasakit, Mike, nakasaksakit. Agsangsangitak no kua lalo idi dinak man la pulos pansinen. Nasakit gayam ti mapukawan iti best friend. Malagipmo pay ngata nga urayak la nakalua idi nayatka nga agbalin a ninong ni Junjun. Lua ti ragsak daydiay, ta ammok a dumteng daytoy a gundaway nga innak idadawat iti pammakawan. Adu a tawen nga inurnongko ken inreserbak ti pigsak para itoy a gundaway. Maawatannak koma…”

“Maawatanka. Saanmo a basol dayta. Iti biag, adda dagiti dumteng ken adda met dagiti pumanaw. Armando Sil-ew, dimteng iti biagmo…”

Ulimek. Pinnaliiw manen.

“Ngem diak laeng maawatan, Mike, no apay a baroka pay agingga ita. Awan sa pay iti inyam-ammom ken ni mamang? Apay?”

“Kas kenka. Nabayag met nga inurnongko ken inreserbak ti pigsak para iti dayta a gundaway, ngem di dimteng ti gundaway…agingga ita, ur-urayek pay laeng dayta a gundaway…”

Immanges iti nauneg ti ina. Nakipinnerreng ngem ita laeng a naabak. Nagdumog. Ulimek. Intuloy ni Michael ti nainayad a pannanganna iti ice cream. Ngem saan a pumanaw ti nasutil a kumurkurikor iti agongna nga agtaud ken ni Myla. Ur-urayenna nga agsaip manen dagiti matada.

“Ipudnok ngem saan pay nga ita. Panagkunak, ubing pay unay.”        

“Masirib ti anakmo, Myla. Immala kenka…”

“Siak ti ina. Ad-adda nga am-ammok ti anakko. Panagkunak, dina pay la maawatan ti panagtalaytay ti ama kadagiti tambak dagiti payyo; ti panagdaliasat ti ama kadagiti akikid a desdes kadagiti rangkis ti kabambantayan iti man kabus wenno lenned; dina pay la maawatan ti panagtalaytay ti ama kadagiti troso a rangtay kadagiti nasabidongan a karayan iti Cordillera. Michael, kasano a maawatanna a mailasin ti ama dagiti pakdaar ti kabassitan a risak ken kalasawan ti danum ti karayan ken waig ken uray dagiti babassit a rippiis dagiti ruting iti kangitingitan ti rabii? Kasano a maawatanna a nasken a gaburan ti ama ti temtem a panawanna?” Nakaun-uneg a sennaay ti binulosan ti ina. Kimmutsarita iti ice cream, ngem nagandat laeng ti pannakaisubona.                                                                 

Napaumel ni Michael. Linaon ti mugingna a nasaysayaat a dina biangan itoy a keddeng. Dina ammo no umno wenno saan, ngem itoy a gundaway, kaykayatna ti nagulimek.

“Mamatiak iti kuna ni mamang, in-inutenmi nga ipalawag kenkuana.”

Inyibbus ni Michael ti sangabaso a dius kalpasan a nakaawat iti teks meseds manipud iti pablisierda a nasken a mapan ita met laeng iti opisinada. Nagpakada. Sinapul manen dagiti matana ti ladawan a buklen ti ama, ti ina ken ti anak ngem napaay latta. Solo ti ladawan ni Junjun ken solo ti ladawan ni Myla a nakaparabaw iti telebision. Iti muging ti baro, pinilitna nga inanninaw ti kaing-ingas ni Che Guevarra. Sinurotna ti likudan ti ina a nangkamang itan kadagiti tawa a nangbaet ti ridaw ket binuyana ti pannakailukat dagiti jalousy. Inukarkar ti ina dagiti tali dagiti kurtina. Inurnosna. Apagapaman a simmipnget ti salas.

“Agyamanak unay iti pannakaawatmo, Michael…b-best friend…tenkio iti regalom…” nakaiggemen ti kanawan ni Myla iti serradora ket sidadaanen a mangilukat ti ridaw. Panangilukat a kas iti sidadaanen a pannakailukat ti ridaw ti agdama ken ti napalabas.

“Awan aniamanna,” nagsabat manen dagiti matada, napaut a panagsalip. Panagsalip a dagiti laeng bukelbukel dagiti matada ti aggunggunay ken agsarsarita. No marunaw idi ni Michael iti raniag dagiti mata ni Myla, saanen ita. Kabaelannan a perngen iti mabayag. Bimmilegen. Bimmileg a kas kabileg ti agus ti agdinakkel a Karayan Ambalanga a nangbaliw iti rupa ti maysa a lugar. Bimmileg a kas kabileg ti angin a mangimula iti bukbukel dagiti marapait kadagiti kabambantayan ti Cordillera. Bimmileg a kas kabileg ti arbis a mangtaraken kadagiti marapait a nangkumot kadagiti rangkis ken kapanagan. Bimmileg a kas kabileg ti angin a mangilili kadagiti bimmalitok a sabsabong ti marapait.

“Sapay koma ta dika mauma kadakami nga agina…” pinangburak ti ina ti ulimek.

“Agingga iti sibibiagak, diakto mauma…”

“Mangrabiikanto ditoy. Ammok a paboritom ti bulalo. Nagpagatangak ken ni Mamang. Siakto ti mangluto.”

“No maikariak la ketdi a makipangrabii…”

“Osiangmo, itatalnam adi…!” nagdisso ti batting a kuddot iti kannigid a bakrang ti baro. Tiniliw ti baro ti dakulap ni Myla. Pinaliiwna no agkitakit ngem saan. Pinetpetanna. Piniselpiselna. Ni Myla pay ketdin ti nangilaga kadagiti ramramayda. Nairut ti inda panagpinnetpet.

“Laingem ngarud a timplaan, wen?”

“Laokakto pay iti button mushroom ken young corn. Isu nga umayka nga umay. Pangaasim ta dika agpalta.”

“Ket no pumaltaak?”

“Pangaasim ta dimo aramiden. Amangan no guraennaka ti anakko…”

“Diak kayat a guraennak ni Junjun. Sika, kayatmo kadi a guraennak?”

“Madik adi!” kinunana ket nagarimasa dagiti nalabaga a bibigna a dinilpatanna. Nagsaip manen ti bileg dagiti matada. Naulit ti panangdilpat ni Myla kadagiti bibigna, a kunam la no natikagan a talon a dinilpatan ti arbis. In-inut nga inawid ti baro ni Myla. Simmaruno dagiti agkubkubbuar nga anges – dagiti nakasamsam-it nga anges gapu iti bileg dagiti nagsaip a mata, a kas iti bileg ti nagdinakkel nga agus ti Karayan Ambalanga. Awan ngatan ti makalapped iti agkubkubbuar nga agus ti agdinakkel a karayan a mangbalbaliw iti rupa ti maysa a lugar, a kas iti bileg ti agus ti ‘agdinakkel’ a rikna no baliwannan ti rupa ti masakbayan. Ket situtulok dagiti panglabbagaen a kurtina iti salas nga ay-ayamen ti angin manipud iti nakanganga a jalousy. Iti nagkabatuan ken nagkadaratan nga abaga ti Karayan Ambalanga sadiay Itogon, Benguet, awanen ti nagtubo a marapait. Nupay kasta, nagtubo latta dagiti marapait nga immula ti angin, a sinibugan ti arbis iti sabali a barukong ti daga ket addanto latta dagiti duyaw a sabong nga ilili ti pul-oy.

Ket simrek ti sang-aw dagiti saleng iti nangayed a nganga ti inlukat ni Myla a ridaw – ti ridaw ti kabarbaro a lubongda…#