sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Siak, ti Baybay ken dagiti Daniw

Kolum : Sinursuran

Ni Jobert M. Pacnis

(Maudi a paset)

 

Idi bumtak ti isyo ti panagminas kadagiti aplaya iti Tanap idi tawen 2005, naipasngay ti salaysayko a nangtratar itoy. Gapu ta saan a nagballigi dagiti kapitalista a nangserrek iti ilimi tapno minasenda, dagiti sinurat nga addaan tema ni ayat/panagayat ti impamaysak. Ngem iti pannakaipalladawko nga agtrabaho iti maysa nga ili a napigsa ti panagminas, addayta manen ti rikna, naglalabbet a rikna, a kayatna ti rumkuas babaen ti pannakaisuratda.

Ditoy a naipasngay ti Dawel, maysa a klase ti Bop poetry, a pinarnuay ni Afaa Michael Weaver,  nga immaldit ti Bannawag idi Oktubre 8, 2012. Adtoy ti pakabuklanna:

Nadawel itan dagiti agbangon a dalluyon/ Ngem maiwayat latta ti kitang wenno ti iket/ A mangtiliw kadagiti nabatbati pay a billangan, bilis—Sungbat iti inaldaw a kiraos, iti inaldaw a gawat/ Iti inaldaw a panagkasapulan— ta rumbeng a silpoan/ Ti anges tapno mananam pay ti kilawen ken sinigang/ A siblosiblokan ima ti danum tunggal atab.

Saan laeng nga iti taaw daytoy a dawel, panagdawel/ Tumaktakdang iti kadaratan, sumangsang-at/ Kadagiti pantok— in-inut nga aguyas iti paraangan/ Ta nabileg dagiti makina nga agkurob, agsusop/ Iti nayon pay a nam-ay dagiti agul-ules iti nam-ay/ Ken mabati latta dagiti kitang ken iket a magsat, mabsang/ A mangpakaro kadaytoy a kiraos, kadaytoy a gawat/ Ket bumangon ditoy barukong ti aligagaw/ A siblosiblokan ima ti danum tunggal atab.

Adda met pannakaibubo dagiti babassit a timek/ Tapno tuminggaw, danonenda dagiti nakatangep, nakarikep/ A tawa ken ridaw; sabali laeng dagiti naikari, naitapik,/ A pannakikadua, a pannaranay: marikna ti ikikired, isasanikar/ A dumupir iti pader. Ngem nasalemsem gayam dagiti dakulap/ Ket matda latta dagiti saludan a matulatulatid/ A siblosiblokan ima ti danum tunggal atab.

Sinuratko daytoy iti wagas a nalaka a maawatan dagiti agbasbasa ta arapaapko, uray man laeng bassit, maamiris dagiti maseknan dagiti dakes nga ibunga ti panagminas.

Saan laeng a nagpatingga dita. Napasarunuan dayta babaen ti daniw nga “Umas-asidegen Ti Baybay” a naputar iti maysa a malem a panaggapuk iti aplaya a dumaranudor ti baybay a nakaimatangak no kasano ti panangkibkibna kadagiti pantok (awanan payen iti pantok dagiti dadduma isu nga adun ti balbalay a naalana) a saripda iti panagaluyo. Kastoy man ti linaonna:

kayatko a panunoten a kailiw laeng ti baybay/ ti umagep iti sakaanan dagiti pagtaengan;/ a kayatna met a masirayan ti maipalpalapayag/ a nadur-as ken napintas a panagbiag.

ta adtoy ita a permi ti panagkibkibna/ iti nayalad a pantok kenkuana–/ sang-atenna pay no kasta nga ulawen ti allawig;/ di agpabatubat a kasla agmaya a toro.

ngem ditoy barukong bumangon ti aligagaw/ iti pannakayallo-allon kinapudno nga agtatapaw/ saanen, wen, saanen a kas idi ti kayaw/ ti daeg ti kananaig a nalinak a baybay.

ti ungorna kurikorennan dagiti lapayag/ saanen a samiweng iti agmalem-agpatnag/ idakdaknirna dagiti maris-daga a labutab,/ plastik, runo, uray payen dagiti nabiag.

wen, umas-asidegen ti baybay…

Maysa ti napaliiwko kadagiti agindeg, aglalo kadagiti agbasbasa nga ubing, iti maysa nga ili a maminminas ti lugarda. Daytoy a kapaliiwan, mabalin a kasta met laeng ti mapaspasamak iti sabsabali a lugar. Ket daytoy ti nangipasngay iti sabali pay a daniw, “Ti Pul-oy Ditoy”.

Saksiak iti tunggal panagmulagat ti init/ Ditoy a deppaar a nangipallaisan kaniak ti pul-oy—/ Nalangto ti kada agsapa a maibuang/Nupay ganggannaetak laeng, adda kulding/ Dagiti darikmat, adda abrasa ti pul-oy/ Nga umarakup/ Nupay adda idi aliaw, aligagaw ditoy barukong/ Ta agbiagak ditoy saan a kasaluyotan/ Makigubalak ditoy nga awan dinengdeng/Ken pinakbet uray inabraw la koma.

Nagumok ditoy isip ken puso ti tumatayab/ A kayatna ti agsubli iti dati a pagtaenganna/ Ngem iti in-inut a panagpayakpakna/ Iti aglawlaw, nariknana ti pitik, ti biag/ A sikakaradkad nga agdakdakiwas, mangsapsappuyot/ Kadagiti agindeg/ Nupay di matallikudan ti kinapudno nga iti kinataoda/ Adda met dayta aliaw ken aligagaw iti barukongda/ A rumrumtab iti anniniwan dagiti ngumatngato,/ Tumaytayag a nangisit a bantay.

 Imetda pay ti bang-i dagiti agkulkulipagpag / A matuntuno nga ikan ken lames/ Ken ti sayamusom ti mapalpalkang a kaggo/ Wenno ti apgad-nanam ti ayuyo.

Sabali, wen, sabali ti pul-oy ditoy:/ Addaan bukod a nakem nga agdakiwas, mamasangbay/ Ken mangipitik iti sabali a rupa ti biag.

Lumtuadto koma met laeng ngarud ti init, ti agsapa, kadagiti pada nga agindeg iti asideg ti baybay. Malawagan ti pampanunot dagiti maseknan ket gesdandan ti mangsuporta kadagiti ganggannaet itoy a panangbukibokda kadagiti aplaya. Ket maisardengen a maminpinsan daytoy nga aramid. #