Sibibiag a ladawan (Maikatlo a paset)

ITI KAPIPILITKO ken panangipalawag ken adda met dagiti naisuro iti maysa a sabdiek kadakami a rumbeng nga aramiden tapno maliklikan a mapuros ti nasugpet a bunga, nakombinsirko ket nakipagnaeden kaniak iti up-upaak nga apartment. Ken siempre pay a tapnon adda kaduak nga agluto ken aglaba, kangrunaanna, adda mangisuro kaniak.

Agingga nagturposkami. Naragsak ni mamang ta cum laude ni Rowena. Ngem adda nadlawko kenkuana a namitlon a daras a napaliiwko nga agduldul-o iti bigbigat. Agingga, nagpakada tapno agawid sadiay Mayayao tapno kano iyawatna kadagiti dadakkelna ti diplomana.

Nagawidak metten iti Ilocos. Ngem daydin ti kaudian a pannakakitak kenkuana, diak makontak a pulos iti selponna. Diak ammo no apay. Basta lattan naputeden ti komunikasionmi.

Ket no agtabon ti init a magmagnaak iti igid ti baybay iti barangaymi malaglagipko ni Rowena, a nalabit nga adda met a magmagna kadagiti tambak iti inagdan-agdan a pinagayan?

A, dua lubong nga agduma ngem di masinuo no sadino ti inda kaitutopan!

Nagaplayak a mangisuro iti Ilocandia Community College iti kapipilit ni Anti Meding ta komarina ti makinkukua ken adu kano a mannursuro sadiay ti gagayyemna, ngem diak naawat maigapu iti DECS Order 92, Series of 1992 or the Revised Manual of Regulations for Private Schools a kas sagudayen ti Education Act of 1982. Amin a mangisuro iti undergraduate program ket nasken nga agikut iti master’s degree.

Inkapilitan a nagbasaak manen iti kakaisuna nga unibersidad ti probinsia. Total impasigurado ti Sonia Liteng, dekana ti ICT iti Ilocandia Community College a maaddaanak iti teaching position basta maaddaanak iti master’s degree. Ni Sonia Liteng ket sigud a naasideg kaniak, agpadakami iti alma mater, ti St. Francis Catholic High School, immun-una laeng isuna iti tallo a tawen, a kas iti gagangay a pribado nga eskuelaan agaammo amin nga estudiante.

Iti diak pannakakontak ken ni Rowena saan a dayta ti rason a maupayak iti pinilik a propesion, nasken a sanguek dagiti panglakagan tapno makatapaw met datao iti agdan ti panangisuro. Ti relasionmi a dua ket naipasuli pay laeng.

Inggaedko iti nagadal. Naaddaanak iti master’s degree ken mangisuro itan iti Ilocandia Community College. Nakitak iti kinaragsak ni Anti Meding, ni mamang ken dua a kakabsatko gapu ta makitadan a nakatuntonakon iti pangrugian a panagpangato iti napilik a propesion.

Laeng ta, ti kinadekket ni Sonia Liteng ket nadlawko a nadegdegan, nagpaiyanudak lattan iti agos agingga nagtinnag a nasam-it a personal ti linnangenmi ket dimi nagawidan ti agos ti pasamak. Maaddaankamin iti anak ket inkapilitan iti inkam panagkallaysa!

No dadduma, no agmaymaysaak a mangbuybuya ti nadawel a dalluyon ti baybay iti barangaymi, adda panawen a sumrek lattan iti muging ni Rowena Dulnuan. Nagasawa met ngatan? Sapay koma ta natuntonna met ti arapaapna ken ad-adda pay nga agpangato iti napilina a propesion. Ken sapay koma ta naragsak itoy a kanito iti sidong ti asawana ken annakna.

Kas iti kinaragsakko met iti sidong ti nadungngo nga asawak ken ti anakmi. Ngem daksanggasat, di napakadaan ti pasamak, natay iti vehicular accident ni Sonia agraman ti lima bulan a sikogna. Maysa a pasamak a nangpalidem unay ti lubongko.

Sipud idin diakon nagayat pay iti sabali, intuonko laengen ti panawenko iti panangisurok. Ken panangtarabay ti panagiskuela ni Emerson, ti bungami ken daydi Sonia. Adda itan iti maika-grade 7 a kunaek lattan a di immala kadakami a dadakkelna iti pagesman no di ket sabali met a linia ti arapaapna ta sangkabagana nga inton agkolehio ket agadal iti Bachelor of Science Environmental Science (BSES) ken ag-major-to iti Resource Management Socio-Ecology. Nupay kasta nasayaat daydiay addaan iti ambision a pagbalinan iti masakbayan ta adda goal a tuntonen. Adda ti kitkitaenna a pagbalinan iti masanguanan. Isu a diak supringen no aniaman iti pagayatanna ken ar-arapaapen a pagbalinan iti masakbayan.

Napateg unay ti arapaap ta iduronna ti tao nga agpursigi a mangragpat ti gamgamgamenna a takder ti biag iti masanguanan nga aldaw. Kaniak a biang ited a siwawaya iti anak nga agpili iti kayatna a pagbalinan iti masakbayan, ti laeng umno a maited ket ti nasged a suporta nga awan a pulos iti maibuksilan a panagduadua a dina maragpat dayta nga ambision; iti ababa a pannao, tulongan ited amin a kasapulan ken suporta.

Kas mannursuro, adda bugas ken kaipapanan ti saludsod kadagiti estudiante a namnamaen a pagbalinan ken takder-iti-gimong kalpasan iti maysa a dekada, a masansan nga iti porma a personal essay. Kaniak a biang, preperensiak ti five paragraph essay.   

Ti Ilocandia Community College adda kastoy a saludsod no dumteng iti student assessment, ti mangrangtay iti nagbaetan iti panangisuro ken panagadal, a kas nayon ti teacher assessment–daydiay panangited ti questionnaire wenno evaluation survey kadagiti estudiante no ania ti masaoda iti panangisuro dagiti teacher. Maysa a proseso a panagurnong ken panang-ebaluet ti nagbaetan dagiti dua no ania ti inayon ti titser ken no ania dagiti pagtalinaeden ken pasayaaten, rukoden ken idokumento nga: the academic readiness, learning progress, skill acquisition, or educational needs of students.

Dagiti addaan iti napintek a sungbat ti maikited iti atension ken paliiw kadagiti addangna, ket ti preperensia a ganetget iti pannaranay ad-adda pay a madegdegan ta isu dayta ti bukel ti pannakapnek iti propesion.    

Natuok ken makapaistres ti mangisuro iti kolehio ngem masulnitan ken lumtaw latta ti pannakapnek iti propesion a napili no maimatangan dagiti estudiante a naglabas iti pannursuro a kumayabkaben iti kabarbaro ken maitutop a lubongda. No makita idan a nagballigi kaipapananna iti di pannakapaay iti tinarigagayan a propesion. Sumangbayen ti pannakapnek ta saan a nagbiddut ti tinarigagayan iti biag.

Siakon iti mapuspusgan a mangibagi ti eskuelaan kadagiti komkomperensia ken kapadana.

Iti maysa nga aldaw pinusgannak manen ti Ilocandia Community College a makipaset sadiay Baguio City maipapan iti Regional Conference on Transforming Teacher Development iti lima nga aldaw, a para kadagiti padak a mangisursuro iti Information and Communication Technology – Competency Standard for Teachers (ICT- CST) iti Rehion I, II ken CAR. Mangitag-ay iti ammo, laing ken abilidad ni titser itoy a discipline, a manayunan, masilpuan, kabarbaro ken napapanawen dagiti isurona ta ti teknolohia ket nagdaras nga agbalbaliw ken dumur-as.

Ti teacher/educator ket nasken nga agbalin nga innovator ken/wenno new broom a mangiyuna, mangiyam-ammo ken mangisuro kadagiti kabarbaro a method, kapanunotan agramanen produkto a makatulong iti dur-asan ti teaching profession.

Siempre pay a, tapno umadu ti estudiante itoy a kurso. Ket iti kasta mabigbig met ken mangitag-ay ti istatus ti eskuelaan, aglatak! No nalatak ti eskuelaan, agtubo met ti negosio iti aglawlawna ken dumur-as ti ili, umadu dagiti pasdek ken komersio, mapataud ti adu a pagtrabahuan.

Nasken a mangipatulod ti Ilocandia Community College ti partisipantena iti komperensia tapno umuli pay lalo iti agdan ti development and growth ken mangitag-ay iti kinaraniag iti benneg ti impormasion ken teknolohia. Dayta nga ingpen ti namnamaen ti administrasion ti eskuelaan a mapasamak, ta kaipapananna a di masasaan a manayonan iti dakkel a porsiento dagiti agadal iti Ilocandia Community Collage nangruna iti kurso nga ICT.  Siempre pay a, no sadino iti ayan ti ekspertismo a panangisuro sadiay ti papanan pagadalan dagiti estudiante. No adu dagiti estudiante kayatna a sawen a kondiusibo a pagadalan wenno conducive to continual progress and change!

Ti ICT ket maipapan iti teknolohia nga agparnuay ken mangidalan kadagiti akses ti impormasion babaen iti telecommunication, kapada met laeng daytoy ti Information Technology (IT) ngem nakapokus laeng kangrunaanna iti communication technologies. 

Ti motibo ti komperensia ket dagiti sumaganad: enhance teacher professional development (TPD) curriculum/modules, train teacher educators/trainers, and formulate competency assessment guidelines.

Ti nasao a seminar ket babaen iti lungalong ken superbisaran ti Commission on Higher Education (CHED) ken babaen iti tulong-pinansial ti Japan ken South Korea.

Ti edukasion ket agtultuloy a proseso uray iti kaniton a panangisuro ket mas lalo pay nga agsursuro ken agtakuat ni titser tapno maitedna ti makapnek nga adal kadagiti estudiante ket iti kasta maragpatda met ti ar-arapaapenda iti biag.

Iti benneg ti communication and technology kanayon iti pannakaiyam-ammo dagiti kabaruanan, kadarasan a wagas iti panangisuro, isu a rumbeng a di liwayan ti asinoman a maseknan dagiti opurtunidad a maidiaya.

Ti titser ti ICT ket rumbeng nga isu ti makunkuna a kabarbaro a sagad ti panagbalbaliw!

Banag a rumbeng ken nasisita la unay a maammuan iti kas kadakami a titser itoy a discipline dagiti kakastoy a pamataudan iti panangingato ti kabaelan ken ammo.

Ket siempre pay a, tapno maidur-as met ken ngumato pay ti posision itoy a career wenno ngumato iti nauli nga agdan ti propesion wenno career ladder!  

(AGGIBUSTO)