Sibibiag a Pasintawi iti Henerasionko: Istoria iti Mala-piudal Mala-kolonial a Kagimongan

Sarita ni Errol B. Abrew

 (Maikanem a paset)

 

Impamaysak ngarud ti adalko, intuloy ni Fil.  Usto met a makatrabahoakon iti gobierno.  Ingkarik a sagtunggal lima a tawen laeng ti panagtrabahok.  Ta iti uneg iti dayta a panawen, no diak a maital-o dua laeng ti agbalinto a konklusionko.   Korap ti nasao nga ahensia wenno nakapsutak nga empleado.

Nakamanoka ngarud a tawen iti gobierno, Fil?

Maysa a dekada laeng.   Diak a nakuntento, uso idin ti ag-abroad. Addaak idin sadiay Saudi, dekada nubenta idi malagipko ni Mary.  Sinuratak.  Namindua.  Ngem diak pulos naawat ti subalitna.

Kasano a nammuam ti latestna?

Kasangsangpetko a naggaput’ Saudi idi bimmakasion met ti kaarrubami a taga-Calapan ti asawana.   Ingkari daytoy a personalna a yawat ti inaramidko a surat ken ni Mary no masarakanna.

Ladingitek, manong, ta diak nakita iti personal, nakuna ni Pedro, ti kaarubami, idi simmangpet.  Ngem iti panagdamdamagko, adu ti nagkuna a padi kanon ti kaduana, innayonna.  Dida met imbaga no asawana, live-inna wenno ania.  Basta padi kano ti kaduana.  Nagpatinggat’ ‘diay ti reportna.

Kasano a nagbalinka a mannurat?

Intudonak ni Fil sakbay a simmungbat.

Malagipmo pay daydi daniwko? Imbarbartekak idi.  Isu nga idi addaak iti kolehion, English ken Tagalog ti impamaysak.  Numan pay diak nakapagkameng iti school organtayo idi (ta seksion wan laeng ti ayan atension dagiti mamaestra iti aganay a sangapulo ket uppat a seksion), naaddaanak iti gundaway idi mairuarko ti eksamin dagiti umuna nga staffers iti Trinity, kalpasan ti martial law.  Tawenen 1975 idi naibangonmi ti Trinity Observer a pinaturog ti martial law.  Ngem sakbay a nakaturposak, impablaakko manen daydi a daniw ngem iti Tagalogen a nasangal iti isu met la nga akrostik.  Nga isu met la ti nangserra iti nasao a publikasion.  Diak metten ammo no intuloyda manen kalpasan a naiserra ta nakapagturposak metten idi. Uray nangab-abakak idin iti panagsuratan, diak pay la mapiho met nga adda gayam inalatko.

Nagkitakayo pay ken ni Mary?

Wen.  Kastonay.  Maysa nga aldaw, linukatak ti emailko ket adda nagan ti babai a nagsurat kaniak.  Mary Santos.  Awan ti immagibas a suspetsa, numan pay adda idi nagayyemko a Mary Reyes.  Hello.  Siak ni Mary Reyes Santos, kayatko ti makikumusta ken makipinnadamag.  Agyamanak.  Sadiay Facebook, naulit ti mensahe.  Sadiay email a simmungbatak.  Makaunget ti diarko ta nagsubli manen ti napalabas.

Ket atiddog ti suratko, intuloyna.  Ngem kangrunaan iti amin, naibaskagko a baroak pay.  Bayog a baro, iti tawenkon a limapulo ket lima.  A diakon mabilang dagiti babai a naglasat kaniak.  Ngem daksanggasat ta kas nakunak itay, awan man laeng ti naputotak.  Idin nga immay ti suspetsa a daydi pannakauram ti ukel-ukelko ti gapuna.  Ta sisiak laeng iti uppat nga agkakabsat ti awan naputotna.  Wenno naputotanna kadagiti nagayyemna a babbai.  Ngem kuna met ti medtech a kasinsinko a nangeksamin iti kissitko, nakapsut kano ti panaglangoyda.

Wen, padi ti asawak ita, simmungbat ni Mary.  Nagsinakam’ ken ni Benedict idi makatawen pay laeng ni Bel.

Kayatmo a sawen, talaga a padi ni Leo? nasaludsodko ken ni Mary klasmet.

Idi. Kura paroko iti ilimi, impalgak met ni Mary.  Maysaak met a korista.  Inaremnak, ket napinget la unay, inuksobna ti sotanana ket sinurotnak ditoy Pinamalayan.

Ania ti napasamak, Fil?  Apay a dika nangas-asawa? agdadaraddan ti saludsod ni Mary idin ta naalanan ti numero ti selponko. Ania kadi ti birbirokem iti maysa a babai?  Baam, ta inton maaddaanta iti gundaway tungpalek daydi karik.

Dimteng dayta a gundaway ta nagbalinak a visiting lecturer sadiay Hong Kong University ken usto met a nairana ti kumperensiami iti PEN.  Immay iti otelko iti maika-duapulo ket uppat a kadsaaran a Panda Hotel sadiay Tsuei Wan.

Kagapgapuk iti dayta a malem sadiay Macau a nagturista kadagiti dadduma a buya.  Napankami iti restaurant iti otel.  Maikatlo gayam daytoyen a yumayna ditoy Hong Kong.  Maikadua met kaniakon.

Umadalemen ti rabii idi nalpas ti pinnadamagmi.  Kasla di nagbaliw ti langa ken pakabuklanna ni Mary.  Pimmintas pay ketdi iti panagkitak, kasla apagkuarentana laeng iti limapulo ket maysa nga edadna.  Ket idi rummuarkamin iti elevator nga agturong iti kuartok, inakbayak ken anian a nagrabuy dagiti isemna.

Ngem no ania met ti kinarugsomi idi kaganganusanmi, isu pay met laeng ti mariknak numan pay naksayanen no idilig idi katangtangkenak.  Nalagipko manen datay estoria ni Mistro Pedro.

Ammom no kasano a marukod ti kinatangken? sinaludsodna.

Pambarak la a sinabat dagiti matana.

Ala, pasikkilen nga ukraden ti dakulapmo, intag-ayna ti kannigid a takiagko iti batog ti tianna.

Inaramidko ti imbagana.

Sige pakidsirem pay, kunana manen.

Uray la sumaniit dagiti nabennat nga urat kunam man, Willy.

Daytoy tangan kastoy ti katangken ti ubing no sangapulo ti tawenna, kunan’ mistro.  Di pay mabalin a mangasawa.  Ket ti tammudo ken pattugangan, no ti lalaki ket agtawenen iti duapulo-tallupulo kasdiay ti katangkenna, kamaymayatanna a lumussok.  Ket no addakan iti pasiraw-at, dakesen.  Ngem no nakadanonkan iti kikit, nakadumogen, dandanin dinan kayat ti sumbrek ta mapilkon.

Ket sika ngay, mistro, ta sitentam metten? sinaludsodko.

Saanak a karaman, ta di mabalin a pagtuonen ti dua a dakulap.

Ket dayta a paset ti akin-uneg a kontradiksionko, ti panangrespetar iti kinabirhen, numan pay ammokon a nakaduan ni Mary, al-alia a nangsallukob kaniak ket kunam pay isu latta a pinnesel, pinnekkel ken sibabado a nagkauleskam’ a nagpatnag.  Lutong Macau ti naaramid.  Uncle Ed ti diarko iti aminen sa a babbai.

Nariwet pay nga agsapa idi nagsinakami.   Ammok lattan a daydiayen ti maudi a panagkitami.  Natungpalnan ti karina ngem diak met tinungpal ti kayatna a maaramid.

Napanak sadiay Wanchai ket naranaak ti maysa a nakatopless nga Intsika a serbidora iti Susie Wong Bar.  Dinamagko no off-nan ket iti nasayud nga English, wen kunana ket insenniasna nga urayek ta agpelles biit.  Intugotko ngarud sadiay hotelko.  Iti lobby, indawatna nga agkapekami pay.  Pamigsana ngata ket intudona ti nabuntuon a naluom a dates.  Nalagipko manen ti Saudi Arabia a nagobraak idi.  Nasam-it a kasla diro daytoy a bunga ti maipagarup a kabagian ti niog wenno anaaw.  Ginatangko ti maysa a kilo.

Nagdigos pay ti Intsika.  Iti bassit a refrihedura, nangiruar iti praskita a Gilbey’s gin.  Binukbokanna ti dua a baso.  Inlidokmi, ti naluom a dates ti pulotanmi.

Madamdama bassit, nakabra ken panty laengen ti Intsika.  Tapno awan alikakana, inyawatkon ti tallo gasut a doliar Hong Kong.  Uray siak brief laengen ti nabati.   Inlukatna ti remote control ti tv.  X-rated met ti mabuya.  Madamdama bassit narasuken.  Insubona ti prutas ket uray la nakigtotak idi isubonak ken apon a pudot ti dilana.  Mayat man ti rikna ti mangalngal. Insubok met ti prutas.  Nagbinnalinsuekkami.  No ania met a gapu, iti panangiserrekko iti dilak, naglayon, naikaglis ken immunegen ti prutas a madamak nga am-ammalan.  Diak ammon no kawalek wenno kunnotek tapno rummuar.  Napaayek-ek ti Intsika ngem nabainanak met ket binaon met ti utek ti urat a napadumog metten iti bainna.

(Adda tuloyna)