Sibibiag a Pasintawi iti Henerasionko: Istoria iti Mala-piudal Mala-kolonial a Kagimongan

 Sarita ni Errol B. Abrew

 (Maudi a paset)

 

Kalsa awan aniamanna iti Intsika daytoy.  Ket idi agkapungan manen dagiti ulomi, ad-adda manen iti siddaawko idi itag-ayna ti prutas a nakaruaren nga is-isuna. Kunam lan’ masayangan ket ad-adda manen iti siddaawko idi isakmolna, nginalngalna sana inalimon.

Unayka metten, klasmet, nakunak a napasarunuan iti nakilnet a garikgik.  Komikeroka met gayam.

Hamman, ibagbagak la ti usto a napasamak, nakuna ni Fil ngem agammusay met ti ngirsi kadagiti bigotean a bibigna.  Ta kalpasan ti makalawas, nakasubliak idin, im-Facebook ni Mary dagiti ladawan a naala bayat iti panaglektiurna.  Ken maysa a picture a nakabathing suit a two piece iti maysa nga igid ti baybay sadiay Hongkong a kakaduana dagiti padana a manursuro.  Ket iti panagtindek dagiti matak iti kimmappo a sukog iti nagbaetan dagiti sakana, malagipko daydi nabati a prutas sadiay iti Intsika a pangipapasak koma.

Adda diak a malipatan, kunana, nga estoria idi un-unana, estoriaen daydi nanangko sakbay a maturogak.  Diakon malagip ti pakabuklanna, malaksid ti maysa a binatog:  Ket idin ta nalpasen ti amin kalpasan ti panagpipinnalsiitda, inarikap dagiti agkaubingan nga agkapastoran iti nuang dagiti bukbukolda ket kasta unay ti panagpapaggaakda bayat ti pananggusugosda dagitoy iti napis-it a bulong ti kusay.

Wen nga agpayso, klasmet.  Adu dagiti bukol a sinagraptayo iti panagpipinnalsiittayo iti biag, saan laeng a kadagiti kinaubingantayo, iti aglawlaw a mismo, iti panagbiagtayo.  Siak, admitirek, diak pay la napabassit ti bukol nga impalsiit ti dakkelko a lalaki idin ta tinalawak ti kinasoldadok.  Dandani dinak napakawan, ammok a napilitan la idin ta pumakadan.  Wen nga agayso, heneralak met koman ita.  No nagkurangak man iti sirmata iti daydi nakuna dagiti dadakkelko a nagbiddutak mabalin a naallangonko met iti panagbalinko a naballigi iti tay-ak ti negosio.  Ay wen gayam malagipko manen, maysaka kadi met kadagiti immawat iti compensation kadagiti nabiktima iti human rights violation idi tiempot’ diktadura?

Dayta met ti immuna a sinaludsod da Mary, Pamela ken dadduma pay a nakaammo iti ayanko sadiay Internet.  Adu ti makagapu…

Kas pangarigan ania?

Pulos ni kaano man, klasmet, dinto magatadan ti aniaman a pirak ti prinsipiok.

Sabagay, adda pagsasao dagiti Buddhista: adda tallo a klase ti kinapudno, ti pudnom ti pudnok ken ti pudno.

Korek, Willy.  Ti pudnok, apay idi simmangdoak iti diktadura, ammok aya nga addanto tangdan dagiti sugat ken tuok a linak-amko?  Daydiay met la aydealismotayo idi di kadi?  Ngarud agtalinaed latta a kasta iti agnanayon.

Nagbalinka lattan a koma a praktikal.

Kasta met ti komento dagiti kakabagiak ken aminen iti aglawlaw.  Kuarta na naging bato pa kunkunada.   Nakalkaldaang a nagadu ti agkunkuna nga addaanda iti prinsipio ngem dida met ammo no kasano nga ibiag.  Adu dagiti saludsodko a diak met mapnek iti sungbatda.

Kas pangarigan koma ania, Fil?

Kastonay, nagpormal ti kaklaseak.     Idi agririawkami iti iyik-ikkismi: Ibagsak ang imperyalistang Kano!  Ibagsak si Marcos!  Marcos Hitler Diktador Tuta!  Nagangayanna no ania met nga ironia, Amerikano a korte ti nakaikeddengan ti kaso, Amerkano met ti abugado dagiti nagtunton.  Ayanna ti consistency sadiay?

Masapul pay nga iti ganggannaet a korte ken linteg ti ipatungpal koma met dagiti tuturayentayo.  No political will at all sigud a kastan sipud pay idi.

Ngarud a.  Maysa pay, no dayta a kuarta, ket kas keddeng ti korte ket tinakaw ni Marcos ket sadiay met a naggapu ti nagbibingayanda a sangaribu a doliar, in effect,  di kadi uray isuda met a nagbibingay ket nagbalin met a mannanakaw?

Compensation bayad danios perhuisios daydiay, Fil.

Napawingiwing ni Fil sakbay a sinungbatannak.

Klasmet, ti takki uray iyupermo iti bangbanglo, takkinto latta met.

Ania ngad’ ti masirmatam a mapasamakto iti masanguanan?

No kastan a mabayadan ti tunggal sakripisio iti nagan ti makunkuna a human rights violations, amangan no daytoyto la ketdin tangdan ti sumangkautro a paratignay kadagiti agtutubo iti panangsurotda iti aydealismoda.  Ket kadagiti met napamelmelan mabalin nga isudanton ti sumangkautro a mangiduron ken mangikalintegan iti pannakaitabon ti bangkay sadiay Batac nga agtunda iti Kamposanto dagiti Bannuar.  Iti pannakoloniatayo nasurok a tallo gasut dagiti alsamiento a napasamak iti pannakidangadang dagiti kaputotantayo sipud pay daydi Lapu-Lapu agingga iti agdama a diar iti pagbabakalan a ti pannakasaluad ti aglawlaw ken dagiti extrajudicial killings ti ayan ti pagtunnalan dagiti makunkuna a cause-oriented groups kadagitoy a panawen.  Addaantayo iti makunkuna a naimbannuaran a tradision, kasapulan no kayat nga agtalinaed a naindaklan ti daga a nakaiyanakan.   Ngem no addanton tangdan ti amin a rigat ken ling-et, makunanto pay ngata a nasin-aw dagiti panggep no agbalinton a negosio nga ipuonan tapno addanto maganansia, iti kinamilitante?

Ket kastay nakunak iti rugrugina daytoy a sarita, awan ti pudno a moral wenno leksion a maadal kalpasan ti amin.  Laeng, pudno a napasamak daytoy, napasamak ken ni klasmetko.  A mapasamak met kadatayo amin.  Nga iti daytoy a napasamak iti klasmetko a kalpasan daydi a panagsabat ti dalanmi dikamin a nagkitkita, a tinungpalko met ti inkarik a siakto laeng ti makaammo iti nasao a paset ti biagna iti likud ti rehas.  Dayta a pakabuklan ti kapadasanna isu met ti sibibiag a pasintawi ti henerasionmi a nangpataud iti alyenasion wenno kinaganggannaet iti panagsisinggalot ken panagsisinnirot dagiti nagkaadu nga impluensia ken puersa iti pannakaipasngay ti panagbalbaliw ken ti ibunga daytoy iti kinatao dagiti naapektaran iti panagbirokda iti kaipapanan ti kalidad ti biag, ti kaadda ti sirmata kas timon. Isu a diak a makakatawa a mangestoria.  Agingga iti kaanoman, diakto seguro makakatawa.   Dakay’ man ketdi.

(Gibusna)