Sibibiag a Pasintawi iti Henerasionko: Istoria iti Mala-piudal Mala-kolonial a Kagimongan

Sarita ni Errol B. Abrew

Umuna a paset

 

Where there is no vision, the people perish.

Old Testament: Proverbs xxix 18.

 

Kas kaniak, naiyanak idi 1955, nagturposkam’ iti haiskul idi 1972 ket idi nakadanon isuna iti edad beinte uno, tawen iti mayoridad iti kagimonganmi, natiliw, namimpat a naawanan-puotna iti dangkok ken dagsen iti pannakaparparigatna iti ima ti konstabularia a nakatiliw kenkuana ket naipupok a maysa a balud-pulitikal sadiay Kampo Bicutan.

Saan a siak daytoy no di ket pangrugian ti pakasaritaan ti maysa a kinaklaseak idi iti haiskul.

Kayatna a sawen, duakam’ idi a tipikal nga agtutubo, a no saan nga aktibista, maysa a hippie a lampong. naka-bell bottom a pantalon a maong wenno kadawyan nga adda iti sulinek iti ili a makitaltalon wenno agnaed iti napekpek a siudad kas obrero kadagiti pabrikat’ sigarilio.  Wenno kas kaniak, insubbuandak dagiti dadakkelko, a sumbrek iti kangrunaan nga akademia iti kinasoldado iti pagilian tapno mapagsilpo ti tradision nga inrugi daydi lelongko, sinurot ti amak, a sinurotko met nga ingkapilitan, kas man awanen pagpilian.

Adu dagiti ruangan a nasken a serken idi, panawen dagiti nalalampong a buok, nakikiting a pantalon, sangadangan a palda, aginaldaw a rali kadagiti kalsada iti panangpadas a tubngaren dagiti pinapasista a polisa ti inegges ken rinuker nga estado.

Adda espesial a kababalin, kabukbukodan a garit ti dekada saisenta-sietenta, no taliawen ida kadagitoyen a panawen, mata man iti maysa nga historiador wenno kas kaniak ken ti kinaklaseak a nagbiag iti pagibasaran ken pangimuntaran.  Those were the years of living dangerously, dagitoy ti panawen a panagbiag a napeggad, kuna ti maysa a mannurat nga Indonesian iti panagdeskribirna ti kagimongan a paggargarawanna idi panawen ni Sukarno.

Natured dagiti agtutubo idi.  Malagipko pay laeng ti impasindayag dagiti Beatles, nga isuda ket nalatlatak pay ngem ni Jesu-Cristo nga anak ti Dios.  No minamaag man wenno kinapudno daydiay a panangibando, depende daytan no ania a bangir ti alad ti ayan ti mangtingtingiting iti daytoy makuna a kinadursok ngem idi mayebkas ket addaan met kabukbukodan a kinapudno kas pagtunnalan dayta a kinatured idi panawenna.

Panawen idi nga immay dagiti kellaat ken di napakpakadaan a panagbalbaliw, makapakigtot a masanguanan, iti man kagimongan wenno indibidual a kapasidad, wenno iti man pay ket intero a lubong ti pagibatayan.  Pannakakigtot a dandani nakaltotan ti tao no kasano nga alimonenna ti nasao a kellaat a panagbalbaliw iti dandani pannakapukawna ti kabalinanna nga umadaptar iti idadateng ti kellaat a pangbalbaliw iti aglawlawna.

Addaak iti maikadua a tawen iti haiskul idi natannawagak daydiay telibision ti adda mabalbalinna a kaarubami, iti yaaddang ti kaunaan nga astronaut a bimmaddek iti bulan, maysa a bassit nga addang ti tao, higante nga addang ti sangataoan.  Kalpasanna, nagluganak iti bus iti paabagatan a biahe a duapulo ket lima a kilometro a baet ti kabisera ken tapno mapanko kitaen ti kaunaan a Filipina a nag-Miss Universe a ti puonna ket i-Aringay.  Ngem admiterek itan, a kayatko a kitaen (ta isu la ti rantak met) no nakabathing suit koma ta saksiak iti personal no talaga met la a kimmappo ti tamburog iti nagbaetan dagiti sakana iti makapaalino a pammagina.  No dayta man ti nagindurog iti naganus a kapanunotak, mabalin a daydiay pay laeng met ti nakaw-id ti kapadasak kas maysa a tabula rasa, blangko a papel a punnuen iti naanag a sursurat, nabagas a padpadas iti yaatiddog ti pannagna iti biag iti panangtunton iti kaipapanan daytoy.

Dagidi a panawen a nasapakam’ a nagnakem, saan a gapu ta dakam’ a henerasion ti pakabuklan ti sirmata daydi nailian a bannuar a pinaltoganda idiay Bagumbayan a nagkuna a dagiti agtutubo isudat’ “namnama iti masakbayan.”  Wenno gapu ta kadagiti takuat iti siensia ken teknolohia ti paratignay no di ket iti kinaagpaysuanna nga in-inawenmin ti masakbayan gapu ta dimin mauray dagiti inauna ngem dakami a mangtun-oy ti kayatmi a papanan gapu iti progreso nga orientasion ti Kabataang Makabayan a nakikappengan dagiti sumagmamano kadakami, maibilangen ti klasmetko.

Diak met a pagtangsit a dagidi a panawen, panagbiag iti delikado nga aglawlaw, nakaribuson ngem addaan gil-ayab ti namnama a dagidi a tiempo ket isun ti kapipintasan, para kaniak laeng daydiay a panirigan.

Istoria iti mala-piyudal mala-kolonial a kagimongan – bukod dayta a putar ti klasmetko, kas saringit ken anak ti kalsada idi panawen ti Ibagsak ang Imperyalistang Kano, Marcos Hitler Diktador Tuta, Sigaw ng Bayan Himagsikan!  Numan pay immunan nga inaramat ti maysa a taga-Cabugao iti panangadalna iti kagimongan a kayumanggi iti lawag ti pagsaingan iti kapanunotan a Marxista Leninista Mao Zee Dong a nangdeskribiranna, ken kasla tabako a maklase-klase ket nakunana a maysa a kagimongan a mala-piudal mala-kolonial ti kasasaadna.  Pagdaksanna ta uray siak ket diak met matiliw ti ipus ti kimat daytoy a dialekto a materialismo a namunganayan kadagiti Aleman a Hegel ken Marx no iyarig ti kasla tukak a naguper iti danum a kinannayasna a simbrek ken nagtalinaed iti kaunggan ti kinatao ken kinasiasino ti klasmetko a naglabbetan ti kumpay ken maso ti naimpluensiaan a linaon ti utekna.

Kadagitoy a panawenen iti Internet ken kompiuter, selpon ken Facebook, iskandalo ken sagdudua wenno kasla tawa a Johari nga uppat ti bakrangna a pamilia, mabalin a kunaen a kas iti napigket a pomada ken telegrama, saanen nga us-usaren dagitoy gapu ta insadiaanen ti kabarbaro a teknolohia ken pamuspusan.  Ngem dakam’ idi, simple pay laeng iti amin, kas kasimple iti nangisit ken puraw a maris ti biag, pinalabasmi a napnuan namnama ken talek nangruna iti nagkuna a kasaluyotan iti panagpresidentina a “daytoy a nasion ket agbalinto manen a naindaklan.”

Ngem saan nga iti pulitika nga agintek daytoy nga istoria.  Istoria daytoy iti makauman nga ayat a makapuyat, istoria a sumalasu a kunada.  Saan pay ket nga estoriak, datay kunakon estoria daytoy ti maysa a klasmetko.

(Adda tuloyna)