Sarita: Singising (Maudi a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Singising (Maudi a paset)

NAPAN kinasao ni Ambrose ni Baket Cion, kalpasan impakaammo ni baketna, nga iti dayta a malem ti isasangpet ni Cecil ken ti anakna. Napan immarungaing ni Ambrose iti pammagbaga ken ni ikitna.

“Patibkerem dayta pakinakemmo, anak,” patigmaan ni Baket Cion a kabsat ni daydi Baket Inding nga inana. Daydi Lakay Tomas nga amana, simmaruno a natay kalpasan iti makatawen iti pannakatay daydi Baket Inding. Ket ni Baket Cion ti masansan a umarungainganna iti pammagbaga no kasta nga adda pakaburiburanna. “Adda pagsasao a kunana: Ti tao nga agdardarasudos, iti nauneg a gayunggayong maikarasukos.”

“Ania la ket daytoyen a pakaibabainan, Ikit. Bumtaken ti barukongko,” ket dina nalapdan a nagtinnag dagiti luana. Lalaki, wen, lalaki ngem itoy a gundaway, isangitna ti sakit ti nakemna. Saan a bimmato ti pusona tapno saan nga umaunan ti napait a lua.

“Maysa laeng daytoy a pannubok, anak,” kuna ti baket, uray no nasurok a pitopulo ket pito iti tawennan ket nakaranting pay laeng nga aggunggunay, ken dina maliwayan iti binigat a makimisa iti simbaan, pagpagnaenna iti sangakilometro a kaadayo ti barangayda iti ili.

“Maburiboranak, diak ammo ti aramidek, Ikit…”

“Ti tao, nga agsagrap iti pannubok ket naisangsangayan met iti masakbayan nga agur-uray no malasatna dayta a pannubok. Makidangadangka. Ikagumaam a mangabak. Nasamsam-it ti balligi a pannubok iti nangmuli. Nalaka laeng a lasaten dagiti pannubok no ammom a timbangen ti gannuatmo, no mirmiraem ti dana a daldalliasaten, no umararawka iti Namarsua, no tulongam dayta bagim. Daytoy ti tandaanam, anak, iti kaanoman, saan a suboken ti Dios ti tao iti dina kabaelan a baklayen. Agtalekka Kenkuana. Kas ‘tay kunadan, saan nga agnanayon a nasipnget ti lubong, nalawag ti tangatang no sirayan ti bimmalitok a singising.”

Pinunas ni Ambrose ti luana babaen kadagiti dakulap a pinakersang iti talon ken bangkag. Nataldiapanna ti bassit nga altar iti salas ti bunggalo da Ikitna ken ni Doming a buridekna ken ti pamilia daytoy a kabbalay ti baket.  Naipigket dagiti mulagat ni Ambrose iti imahe ti Ina a Birhen a nakaubba ken maladaga nga Jesus. Saan a maawatan ni Ambrose ti bagina, ngem itoy a gundaway, umas-asug ti mugingna iti pannarabay. Iti iseserrek ti aplaw ti angin iti nakalukat a tawa, maangotna ti nabanglo nga ayamuom ti nakasindi a kandela. A dayta iti nangalaylay-ay iti nabara a barukong ni Ambrose.

Nadlaw ni Baket Cion. “Ammom kadi ti kaipapanan ti imahe ti Birhen nga ubbana ni ubing a Jesus?” Nagsabat dagiti matada. Nagpaiduma ti lawag dagiti mata a mannakaawat a para kadagiti mata nga umar-arungaing iti pannakaawat. “Imahe man a nanumo dayta a rebulto, ngem dakkel met ti kaipapananna iti tao. Kayatna a sawen, nga ayatentayo koma dagiti annaktayo, a kas panagayat dagiti dadakkeltayo kadatayo. Isu nga ubbaubba ni Ina Maria ni maladaga a Jesus.” Nagulimek ti baket a nangmira met ti altar, sana met la minatmatan ni Ambrose a nakadumog. “Naiwawa man ni Cecil, anakmo pay laeng, apom pay laeng ti anakna. Saan a maiparbeng a guraem ida. Ikkam ketdi iti maikadua a gundaway ni Cecil tapno maaturna ti nagbiddutanna. Mamakawan pay ti Dios, anak, saanmo kadi a kabaelan met iti mamakawan?”

“PAKAWANEM, laengen, lakay,” inyarungaing ni Ising sakbay a rimuar iti bunggaloda, ngem nakakaem dagiti bibig ni Ambrose. Turongenna sadiay kabangkagan, a ramot iti inda pagbibiagan.

Itan, nakadanonen ni Ambrose iti bangkagna. Imbaudna ti nuangna iti linong ti narukbos a katuday ken inikkanna iti sangareppet a garami, inton lumamiis bassit nga ipaarabna iti kapagetpetan.

Pinilitna ti bagina a dina panunoten ti isasangpet ni Cecil ken ti anakna. Inkumegna ti immatangna iti panangpalayas kadagiti agbungbunga a tarong, paria, okra, utong, sili a pimmasayan. Dinan pinalayasan dagiti agbungbungan a kamatis ken karabasa, no di ket insarunonan a pinalayasan dagiti inaray a radis, petsay ken mustasa. Ken ti sangakelleng a bawang. Saanen a nagmula iti sibuyas ta idi napan a tawen ket apagsubbot ti nagastosna, maigapu iti panagraira dagiti imported a sibuyas a nangguyod pababa ti presio dagiti bukod a produkto. Nupay kasta, adda pay laeng sumagmamano a kapurokanna a nagmula iti sibuyas ken lasona.

Nakarikna iti bisin ket napan nangparut iti singkamas. Apagisu ti kuna ti kasinsinna a komprador, isarunodanto daytoy a paruten nga ilako nga insegida, tallo nga aldaw pay iti palabsen, igiddandanto metten dagiti bunga ti murod ken sandia, a nangpili met iti saggaysa a pangramananna. Kabayatan iti panangkabukabna ti singkamas, kinamangna ti kinelleng dagiti diket a mais, a panggepna a mangtingiting no mabalinen a sulaan. Iti pananglukaisna iti napilina a bunga, pattapattaenna a makalawas pay ngata iti palabsen mabalinnanton iti aglako iti lilingtaen ken tutunoen.

Dinan sinibugan pay ti sangkakelleng a balatong a dandanin agsabong, no laengen bigat. Dandanin agtabon ti init, marabian no sibuganna pay. Kinawikawna dagiti hose, sana indalimanek iti pangga. Sinakayanna ni Kalantangan iti inda panagawid.

 Limmas-uden daytoy nga agturong iti purokda. Nakuyem latta ti lubong ni Ambrose. Nakadumog lattan ket dina pulos maiperreng dagiti matana kadagiti kapurokanna, uray dagiti nangpaguni kenkuana. Nilapunos iti bain kadagiti nangibaga a simmangpet met ni Cecil. Ti makapatunglab a panagbain.

Ket nalagipna dagiti balakad ni Baket Cion. Nasken a dina ikaskaso dagiti saosao ta isuda iti makabuong iti ulo. Umpes ken agmawmaw dagiti a saosao no saan nga ikaskaso.

Simrek iti inaladanda. Indiretsonan iti Kamarin iti dayaen ti bunggaloda ti pangga. Dinan inukarkaran dagiti hose ken generator ta usarenna met la no bigat. Imparngedna ni Kalantangan iti uneg met laeng ti kamarin a pagtalinaedanna iti rabii.

Kinamangna ti jetmatic iti ruar ti kusinada, ken dumna iti ridaw. Naguksob ket nagbuggo. Ginaw-atna ti nakabalaybay a tisiert ket insuotna kalpasan a nagpunas. Nakangngeg iti nakaro unay nga ibit ti maladaga, a kasla dina kayat iti maay-ayo.

Ti ibit a kasla magneto. Maysa a misterio a mangabbukay ti rikna saan a mailawlawag.   

 Nailukat ti ridaw ti kusina, ni Ising a baketna nga ubbana ti maladaga ken madamana nga ay-aywen a sumardeng nga agibit. Nagsabat dagiti mata da Ambrose ken Ising.

“Sumardengkan, apok, addan ni lolom,” inyay-ayo ni Ising, ngem ad-adda ketdi iti panagibit ti maladaga.

Saan a maawatan ni Ambrose ti bagina. Saanna a maawatan ti marikriknana, kasla lumaglagto ti darana nga agtaltalaytay kadagiti ur-uratna.

Maysa a misterio iti tao a maaddaan iti lumaglagto a dara, a kas iti misterio iti sumingsingising nga init nga agiwaris iti bimmalitok a raya.

Saan latta a maay-ayo ni Ising ti nakaro panagibit ti maladaga, ket inyawatna ken ni Ambrose.

“Sika man a, lakay, iti mangay-ayo ‘toy apom,” ket inyumbina ken Ambrose ti maladaga.

Saan latta a maawatan ni Ambrose ti bagina, ta kasla maiyan-anud lattan iti pasamak. Mas lalo pay a dina maawatan iti marikrikna a gagar a nangawat iti maladaga. Idi makailad ti maladaga kadagiti takiag ni Ambrose, kellaat a nagsardeng daytoy ket nagkidem.

Naggarikgik ni Ising. “Naa, ti apokokon, aya! Kaykayatnaka, lakay!”

Saan latta a maawatan ni Ambrose ti bagina. Wen, sinallukoban ti nagpaidduma a rikna a dina met ngarud maawatan, a kas iti kinaragsak ti lumaglagto a dara a mangipapaay iti kinaisangsangayan. Wen, lumagto ti dara iti naisangsangayan a ragsak. Dayta a banag ket maysa a misterio a narigat a mailawlawag.  Nagbingi dagiti bibig ni Ambrose a mangmatmatmat iti apokona, awan iti naiyaon a balikas, ngem limmawag ti rupana gapu kadagiti rimmaniag a mata.

Kellat a naibaskag ni Cecil iti kanawan ti inana. Adda awitna nga aklo ken nakasuot iti apron a mangipasimudaag nga isu iti aglutluto. Apagapaman laeng a nagsabat dagiti mata dagiti agama, naibaw-ing met la a dagus iti naulimek a maladaga.

“Darasem a lutoen ‘diay buridibod ken pinaksiw a bunog ta mangrabiitayonton, anak.” Minatmatanna ni Ambrose a mangmatmatmat iti maladaga. “Siakon iti mangubba, lakay, ta aginanaka pay.” Inallawat ni Ising ti maladaga, a kellaat ketdin a nagibit manen daytoy iti nakapigpigsa. “Halla, ay, Apo, aya, saanen ngarud, apok, saanen!” Insublina a dagus ti maladaga iti takiag ni Ambrose. Nagsardeng manen nga agibit ti maladaga, immiggem pay iti takiag ti Ambrose ket nagkidem. “Hi-hi! Makaloloka nga ubing! Ala, umuneg kayo ngaruden!”

Ubba-ubba ni Ambrose ti apokona ket nagtugawda iti salas a dumna iti kusina. Matmatmatan lattan ni Ambrose ti maladaga.

Madamdama pay, kinuna ni Ising. “Alaem man pay, anak, ta aginana pay ni tatangmo.”

Umis-isem ni Cecil a nagkuna, “Siakon ti mangubba, tatang.” Innalana ti anakna iti takiag ti ama, ngem kellaat manen iti panagibit ti maladaga. Saan nga intuloy ni Cecil nga alaen ti anakna.

“Halla, ay, Apo, ti ubingen, ni laeng lolona iti kayatna…!” ket naggarikgik ni Ising.

“Bay-anyon, ta maturogen,” inyisem met ni Ambrose, iti panagkumeg ti apo, a simmardeng manen nga agibit.

Kabayatan a naulimek ti maladaga, naulimek met ni Ambrose a mangmatmatmat latta iti maladaga. Immanges ti nauneg ni Ambrose.

Apay nga awan metten iti mariknana a dagensen? Awanen ti gura? Apay nga awan metten ti mariknana a pungtot?  Dina ammo no ania a misterio iti nangbalkot kenkuana, ngem nasirnaaten ken nalag-anen ti barukongna.

Simmengngat iti mugingna ni Baket Cion, ti rebulto ti Ina a Birhen a nakaubba ken maladaga a Jesus. Immanges iti nauneg. Intalukatik ti mugingna, a daytoy apoda, ti nangisangpet ti bimmalitok a singising iti nasipnget a lubongda.

Tinaldiapanna ni Cecil. Nagsabat dagiti matada.

“Innalam ti transcript of records-mo?”

Nabigla ni Cecil. Dina namnamaen dayta a saludsod ti amana. “W-wen, tatang…”

“Inka kamakamen ti enrolment sadiay UNP Vigan no bigat. Agiskuelaka manen. Sapay koma ta dikan agbiddut pay…!”

Aglulua nga immarakop ni Cecil ken Ambrose. Immarakop met ni Ising kadagiti agama sana inderetso nga inungnguan ti muging ti nakakidem a maladaga, a pagammuan lattan, ta kellaat manen a nagibit.

“Diyo isturboen, kunak, ta maturogen…!” imbalakad ni Ambrose.

“Ti ubingen, aya, makalolo…!” kinuna ni Ising, ket nagginnarikgikda ken Cecil.

(Gibusna)