sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

SINURSURAN: Baro a Kinatao

Kolum ni Jobert M. Pacnis

(Umuna a paset)

NAGRIGAT ti panagbiag.”

“Kastoy, ‘mare, rigat la ti adda a panagbiag.”

“Kaanokamto ngata, aya, a makaalut-ot iti rigat?”

Kadawyanen a mangmangngegtayo dagita iti inaldaw a panagbiagtayo. A kasla ketdin saannatayo a ketkettatan ti rigat/kinarigat ti panagbiag.

Agingga nga agpabasoltayo payen: “Apay a dagiti nabaknang isuda latta ti bumakbaknang idinto a dagiti marigrigat, rumigrigat latta? Adda idaddaduma ti Dios!”

Ngem kas kalawag ti tunggal agsapa ti maysa a kinapudno: amintayo, marigrigat, nasaliwanwan, addaan iti agpapada nga oras iti maysa nga aldaw. Awan ti basbassit wenno at-atiddog ti orasna. Kayatna a sawen, agpapada ti kanito wenno panawen a naited iti tunggal maysa tapno agtrabaho, agsalukag ken mangsapul iti kapkapnekanna a panagbiag.

No ngarud bumakbaknang latta dagiti nabaknangen, saan ngata nga ammoda laeng nga usaren ti 24 nga oras iti inaldaw a panagbiagda?

No rumigrigat latta ni marigrigat, saan ngata nga ad-adu ti sayangenna nga oras iti 24 oras met a naipaay kenkuana iti inaldaw? Baka dayta met laeng agul-uldag ti obrana iti agmalmalem?

Ngem daytoy kinarigat ti panagbiag, saan laeng nga isu ti pakarikutantayo.

Adu latta dagiti problema/dagensen a bitbit ti tumunggal maysa— baknang man wenno marigrigat.

Ta iti ania man nga aspeto ti panagbiag, saan a maaw-awan ti parikut wenno pakarikutan. Pasalsali, padaldalapus a kunada– a no ditayo ammo ti aglisi wenno mangkita ti madalanantayo, mabalin a madalupotayo.

Parikut iti pamilia, parikut iti panagpabasa, parikut iti kuarta, parikut iti kaarruba, parikut iti asawa, parikut iti bagi… ay, adu a klase ti parikut! Ket ad-adda la ngarud a kunaentayo a nagrikut ti biag/panagbiag. A kasla ketdin awanen ti namnama pay nga umalut-ot.

Ngem apay ngamin a narikut ti agbiag?

Maysa a kinapudno nga amintayo, nayanak a silalamolamo. Awan ti imetna idi dimteng ditoy lubong. Awan ti parikut, awan ti pakadagsenan. Ngem kalpasan ti panaglabas ti panawen, adu dagiti masalapontayo iti panagbiag. Piduttayo a pidut kadagitoy a masagangtayo—material wenno saan. A gayam, dagitoy ti mangpakomplikado, mangparikut iti panagbiag.

Panunotentayo laengen nga addaantayo iti labba iti turongentayo a kabakiran. Naglag-an a bagkaten, saan?

Ngem bayat ti pannagnatayo, mabalin a makakitatayo iti agbungbunga a kayo. Kalpasan ti panagumatayo a nagkaan kadagiti bunga, agalatay’ pay iti yawidtayo. Kargaaantay’ ti labba iti kaykayattayo.

Awan ti ibati… no iti innapuy koma, makidkid uray ittip!

Iti manen pannagna, mabalin a makakita iti nateng wenno mabalin a natngen. Pagdaksanna, saantayo a mapnek iti panagnateng laeng. Alat-atentayo, pag-utentayo pay ketdin tapno dardaras ti panagala.

Maipalagip la ngarud nga idi ubingak, kayatak ti mapan kadagiti bangbangkag tapno agsapul iti silit’ sairo. Ipailakok dagitoy ken ni nanang naimbag la a nayon ti alawansko. No makasarakak iti pinuon a narguoyan iti bunga, an-anusak a burasen a saggaysa dagiti natangkenan ken naluom a bungana. Ibatik dagiti naganus pay laeng tapno matangkenanda. Alaekto met laeng dagitoy no didak maunaan dagiti kapatadak.

Ngem ti nakas-ang, idi agangay, dagiti nataengan a kakompetensia nga agala. Sako ti bitbitda. No makasarakda iti pinuon ti sili, ipuonda a tukkolen—tay awan mabati a sanga. Idiayton balbalayda nga imurianda kalpasan a maisakoda dagitoy.

Di kad’ awanen ti pagalaan a dagus (maibayag met pay nga agbunga dagiti tumpuar a saringit no saan a matay ti mula). Urayen manen dagiti sabali a dumakkel wenno agbunga.

Maysa kadagiti ugali dagiti kabsattayo nga Aeta/Agta wenno ad-adda nga am-ammo a kas Pugot, isu ti pannakaammoda ti panagkakabsat— ti addaan iti agpapada a kalintegan.

Iti nanumo a panagbiagda, kanayonda nga ipakpakita ken ar-aramiden daytoy. No kano makakitada iti pinuon ti kayo nga agbungbunga, kas pangarigan bayyabas, iti panagdaldaliasatda nga agsapul iti pagbiagda, mangalada laeng iti kanenda iti dalan. Mangibatida a mangibati kadagiti naluom a bunga.

Ti rasonda: adu kano pay ti agdaliasat ken mabalin a makasapul iti pamedped iti dalan.

Maysa pay, no adda maanupanda, pagbibingayan ti sibubukel a tribu. Padapada ti mabagi ti tunggal pagtaengan.

Kunada man: no ania ti parabur, pagraranudan.

(Adda tuloyna)