sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Dagiti isla iti pagilian

SEVEN THOUSAND one hundred islands. Dayta ti mangbukbukel iti sibubukel a pagilian. Nangangayed nga isla. Namnamsek iti kinabaknang. Maipagpannakkel la unay.

A pagnumnumaran ti tunggal umili.

Nga ap-apalan dagiti sabsabali a pagilian.

Isu a kasta la unayen ti pamsaakan dagiti mananggundaway tapno akupenda amin, agraman maregmeg, dagiti mabalin a pagnumaranda. Busbussogenda ti bagbagida. Agbirbirua dagiti agamangda.

Ngem katukad daytoy ti panagrigrigat dagiti ordinario nga umili. Gapu iti awan a kabaelanda, adda dita a matabtabbirawan ti kalinteganda. Ultimo kakaisuna a pangalaanda iti pagbiag iti inaldaw, ab-abusuen dagiti adda iti puesto.

Pagarigan laengen dagiti baybay ken karayan a pagkalkalapan dagiti babassit nga umili. Mailimlimo a dredging ti mapaspasamak a mangtulong kano kadakuada tapno dida malayus no kasta a panagtutudo.

Ngem kinapudnona, panagminas ti pudno a mapaspasamak– kas iti probinsia ti Cagayan. Nupay kasano ti panangipetteng dagiti lider a dredging ti mapaspasamak, dida matallikudan ti kinapudno a panagminas ti maar-aramid.

Ti dakesna, rumrummuar ita a saan gayam a kompleto iti papel ti kompania a mangisaysayangkat iti dredging(?). Idinto nga impetpetteng dagiti maseknan a legal ti operasion ti kompania dagiti Tsino nga agkali.

“Sidadadaanak a bumaba iti puesto no adda panagminas iti blacksand iti ili ti Aparri,” kinuna ni Gob. Manuel N. Mamba kas reaksionna iti resolusion dagiti bokal ti probinsia a mangkidkiddaw kenkuana ken ni Pangulong Rodrigo Duterte a maisardeng koman ti aktibidad.

Innayonna a ginundawayanna ti situasion nga adda nangyopresar iti libre a panagkali (dredging)—nga awan bayadan ti probinsia iti daytoy a kompania. Panagsagana payen daytoy iti pannakapasubli iti nasao nga ili ti maysa a pantalan a mangikonekta iti probinsia iti nadumaduma a paset ti lubong.

Nangrugi dagiti barko dagiti Tsino a simmangbay iti ili ti Aparri itay Hunio. Iti agtallo bulan nga operasionda, mano ribu a tonelada ti nayawiddan a blacksand iti pagilianda. A segun iti agruruar a damag, nausar dagitoy iti pannakaaramid ti maysa nga eropuerto iti Hong Kong.

No di nausar a pinagaramid iti landok a napigsa ita a negosio iti sangalubongan!

Mariknan dagiti mangngalap ti epekto ti pannakakurob ti sabangan. Bumasbassiten ti makalapanda. Agannaydan. Kimmisangen dagiti makalkalapanda. Isu nga idi pay laeng rugrugi ti panagsangpet dagiti barko, nangrugin ti panagwelga iti social media dagiti ordinario nga umili.

Nadaras payen ti panangkaan ti baybay iti komunidad iti asideg ti dredging area. Adda payen dagiti sigud a kataltalonan a nastreken ti danum-baybay. No agtultuloy dayta, saan nga adayo nga addada barangay a mapunas iti mapa. Ita pay laeng, addadan agsapsapul iti magatangda a daga a mabalinto nga akaranda no di latta agpabatubat ti epekto ti pannakakurob ti lansad ti baybay ken karayan.

Saan pay laeng a nalnalpas daytoy nabara nga isyu ita iti Tanap, addayta manen a maysa a panagadal dagiti Tsino a naannong kadagiti agwalo ribu nga ektaria a daga iti ili ti Sta. Ana. Naduktalanda a nabaknang dagitoy iti iron ore wenno black sand a kas iti maminminas ita iti sungaban ti Karayan Cagayan (a paset ti Aparri).

No apay a naisayangkat daytoy a panagadal, ammo lattan dagiti umili nga iti masungad, addan iti ilida dagiti dadakkel a makina a mangminas iti ilida. Uray ibaga a pribado ti daga ket nagatang dagiti maseknan, sigurado a maapektaranda a sangkailian.

Daytoy ita ti pagam-amkanda iti nasao nga ili ta nalawa a pagtatalonan, pagbangkagan, ti maisakripisio. Saan laeng a dayta, dakkel la ketdi a pangta iti nakaparsuaan daytoy.

In-inutendan ti Tanap, aglalo iti Cagayan?

Wen, a, ta adda manen daytoy maipanggep iti isla ti Fuga, a paset met laeng ti ili ti Aparri. Tampok ita ti damag ti iseserrek manen ti kompania a kukua dagiti Tsino iti pannakadelop ti nasao a lugar.

Di kano bumurong a resort, pagliwliwaan kas iti casino ti maipatakder, kas iti Cagayan Economic Zone Authority iti Sta. Ana, Cagayan.

Nalawa ti sakupen ti naaweng ita a proyekto dagiti Tsino. Dakkel ngarud ti apektona kadagiti agindeg aglalo iti panagkalap a kangrunaan a pamastrekanda. Kasanon dagiti umili a mapapanaw iti nasao nga isla?

No apay a kasta lattan ti kalakana ti iseserrek dagitoy a Tsino, sumangkaaweng ti sayangguseng a nagatangen dagiti ganggannaet ti isla. Banag a dakkel a saludsod ta saan man laeng a napupuotan dagiti agindeg. Namnamaenda a kukuada ti isla ta idi pay punganayda dita. Ngem kellaat nga adtoy ti kinapudno a nagatangen dagiti ganggannaet ti kalawaan a paset ti isla no di man ti sibubukel nga isla.

Saan laeng nga iti Isla Fuga ti addaan iti kastoy a damag. Dua met nga isla iti Zambales, ti Chiquita ken Grande Island, ti plano ita a mapadur-as babaen ti ayuda wenno tulong ti kompania a kukua ti Tsino.

Sanglay manen!

Kas iti Fuga, damag a nagatang metten dagiti Tsino dagiti nasao nga isla. Panggepda pay a pangkonektaen, babaen ti rangtay a lumasat iti baybay, dagiti isla. Iti kasta, nalaka laeng ti panaginnallatiw nga agpallailang kadagiti mabangon ditoy a pagliwliwaan.

Nupay kinuna ti gobierno a dakkel a tulong daytoy kadagiti umili ta adu ti trabaho a maparnuay, saan a kasta lattan ti kasigurado ti amin. Malagip a kasta met laeng ti kinuna ti gobierno idi maipatakder dagiti rangtay ken kalsada a paset ti Build! Build! Build! Program.

Ngem saan a nasurot ta ad-adu met nga amang dagiti trabahador a Tsino kompara kadagiti kailian a rumbeng koma a matulongan.

No matuloy ti proyekto kadagiti isla ti Zambales, saan ngarud a masigurado a dakdakkel a porsiento nga amang dagiti mangmangged a Pilipino ti maikkan iti trabaho. Maipilitto pay ngata dagiti lidertayo ti kayatda no adda ditan ti proyekto ket nagsangpeten dagiti Tsino a trabahador?

Kitaen lengen ti napasamak iti probinsia ti Cavite. Nasakupen dagiti Tsino ti maysa nga isla sadiay. Napugipog dagiti rinibu a pinuon ti kayo ket napagbalin daytoy a taeng dagiti ganggannaet ken nakaipatakderan metten kadagiti pagliwliwaanda. Naisakripisio ti nakaparsuaan para kadagitoy a ganggannaet. Maib-ibus la ngaruden dagiti kabakirantayo, maipalubos pay laeng kadakuada ti makapagtagikua iti daga (saan a basta daga no di ket isla a napnapno kadagiti kayo) tapno idebelopda.

Nagballaag ketdi dagiti lider ti armada ti pagilian, kasta metten ni Senator Panfilo Lacson mainagig kadagitoy a pannakaited, panangukopar dagiti ganggannaet kadagiti isla iti pagilian. Mabalin a saanton a makakuti ti pagilian a mangbantay iti aglawlawna. Awanen dagiti isla a napateg a pagtalinaedan dagiti puersa ti pagilian tapno mawanawananda ti aglawlaw ket saan a basta agbasakbasak lattan dagiti asino man iti ikub daytoy.

Maysa ngarud a pangta kadatayo ti pannakaipalubos dagitoy nga isla a padur-asen dagiti ganggannaet. Masapul ti naan-anay a panagridam, kangrunaan dagiti lidertayo. Maipangag koma ti dillaw dagitoy ket agkuti ti gobierno.

Ngem no agtalinaed a kasla isubsubonatayon ti gobierno kadagiti ganggannaet, saanto a pulos nga agballigi ti ania man nga isusupring. Napateg ngarud ita ti nagkaysa a timek tapno maidanon kadagiti maseknan ti pudno a mapaspasamak.

Ta kukuatayo laeng dagiti isla, dagiti natural a rekursos ti pagilian. Datayo ti rumbeng nga agnumar. Panagnumar a di rumbeng a dadaelen dagitoy.