sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Sinursuran: Kastan, Sen. Flavier

Kolum ni Jobert M. Pacnis
(Maudi a paset)

Rumbeng laeng a pagyamanantayo ta agpapan kadagitoy, agtultuloy latta ti programa a panagbakuna/pannakabakuna dagiti ubbing. Ditayo koma ngarud agsuksukir ta para met laeng iti pagimbagan dagiti annaktayo daytoy a programa. Narigat ti agbabawi iti udina no saantayo nga ikankano daytoy nga addang ti gobierno.

“Iodized salt. Iodized salt. Mag-iodized salt tayo!” Asino ti makalipat kadayta a jingle a maysa pay kadagiti battle cry ti Departamento ti Salun-at idi ni Flavier ti sekretario? Panggep ti kampania ti pananglaban kadagiti sakit nga itden ti kinakurang ti iodine kas iti bekkel (goiter). Naiwaras dagiti iodized salt kadagiti pagtaengan tapno maresolba ti parikut. Napagbalin nga iodized dagiti asin a nagruar kalpasanna. Kinapudnona, adda daytoy Asin Law a nailungalong idi 1995 ti panagusar iti iodized salt kadagiti pagtaengan.

Ket iti report ti DOH idi 2008, walopulo ket maysa a porsiento kanon dagiti pagtaengan nga agus-usar iti nasao nga asin. Ta saan met latta a basta maipaigid ti natural nga asin a nariingan. Sabagay, nupay saan nga idodized salt ti usar dagiti adda iti asideg ti baybay, saan a makuna a makurkuranganda kadaytoy a mineral ta naruay dagiti lames, ikan ken ruot-baybay a pagtataudan ti iodine a kasapulanda. Sa maysa, di mailibak a saan a masukatan ti iodized salt ti nakersang nga asin. Segun iti kapadasan dagiti mammamguong, saan kano a naimas ti bugguong no dayta napino nga asin ti mausar. Adda pay angotna no dadduma.

Malaksid iti Asin Law, adda pay daytoy Fortification Law a no sadino, dagiti makunkuna nga staple foods kas iti bagas, asukar, arina, manteka ket masapul a fortified (malaokan) iti bitamina A ken iron a kasapulan iti nasalun-at a bagi. Naam-ammo pay ni Flavier iti pannakaitandudo ti panagusar kadagiti tradisional nga agas kas iti herbal. Kas dati a doktor iti bario, ammona no kasano ti kinapateg dagiti tradisional nga agas a nabaknang iti aglawlaw dagiti adda iti sulsulinek a kangrunaan a kamangda no addaanda iti sagubanit. Naaramid ti kangrunaan a pasilidad, bayat ti panangidaulona iti DOH, a nagaramid iti agas a herb-based a makunkuna. Ta agpayso man met a saan a paudi dagitoy nga agas iti pannakatarimaan ti salun-at. Nataltalged pay nga amang ngem kadagiti sintetiko nga agas.

Nagbalin met a kontrabersia ni Sen. Flavier iti panangitandudona iti responsible a panagpamilia (responsible parenthood) babaen ti panagusar kadagiti kontraseptibo—a siempre, nagtaud dagiti pammabalaw kenkuana kadagiti konserbatibo a sektor iti panangidaulo ti Simbaan. Ngem saan a nagbalin daytoy a bangen kenkuana. Kas dokor iti away, ammona ti karirikna dagiti kaaduan a pamilia—a kayatda met ti agbalin a responsible nga agpamilia, laeng, kurangda iti sirib/panangtukod no ania dagiti maitutop kadakuada.

Ti di ammo ti kaaduan, saanna nga anamongan ti pannakaipasa pay ti maysa a linteg para iti Reproductive Health. Kenkuana, umdasen ti maysa nga Administrative Order iti daytoy a banag. Ken ti naiget a pannakaikampania ti responsable a panagpamilia.

Maysa pay ni Sen. Flavier a nangitandudo iti Seatbelt Law idi 1999. Naigunamgunam ti panagusar dagiti drayber ken pasahero (aglalo dagiti nakatugaw iti abay ken likudan ti drayber) tapno malapdan ti nakarkaro pay a disgrasia kadagiti motorist. Iti pannakaipatungpal daytoy a linteg, bimmaba dagiti kaso dagiti matmatay iti aksidente. Ngem ti yanna nga adat ita, ti di panagusar iti seatbelt ti kaaduan a paglabsingan dagiti matiltiliw a motorista. Riwriw a multa ti mapaspastrek ti gobierno itoy. Nupay kasta, dina kayat a sawen a daytoy ti gamgamgamen ti linteg. Ketdi, agbalin koma a responsable dagiti amin a motorista.

Patien met ni Sen. Flavier ti karbengan ti tunggal umili a lumang-ab iti presko nga angin. Gapu itoy, intandudona ti Clean Air Act. Agdalan iti naiget nga emission testing (ngem addada itan report a nagtubo daytoy a negosio a mangted latta iti sertipiko a pimmasa, nupay saan, ti lugan nga ineksamenda basta “husto ti bayad”) dagiti amin a lugan tapno maksayan dagiti makasael nga asuk nga ipugpugso dagitoy kadagiti kangrunaan a kalsada.

Gapu itoy a napanunot ni Flavier, napataud pay dagiti sabsabali a kita ti transportasion kas kadagiti electric bicycles ken electric jeepneys. Iti met gas, nalaokanen dagitoy iti bioethanol tapno nadaldalus ti asuk nga ipugso dagiti lugan ngem iti dati.
Ngem nakas-ang latta ti kinapudno ta segun iti report ti Asian Green City Index, nangato latta ti “pollutants” iti lansangan ti Kamaynilaan aglalo no kasta a kairut ti trapiko. Masapul ngarud latta ti naiget a pannakaipatungpal iti addan a linteg, saanen a masapul ti sabali pay. Ken masirip koma dagiti emission testing center nga ilegal ti operasionda.

Ala, wen, malaglagiptayto latta ni Flavier kadagitoy a gapuananna. Kadagiti agtuturay iti agdama, agbalin koma a pagsarminganda ti panagserbina iti pagilian. Ipatungpalda koma met a nasayaat dagiti inlungalongna nga addang a mangtulong kadatayo nga umili.

Kasta pay, Sen. Flavier. Aginanakan iti sidong ti Namarsua!#