Footer

SINURSURAN: “Nabalitokan a Dawa, Narangpaya a Literatura”

“NABALITOKAN a Dawa, Naragangpaya a Literatura.”

Ditoy a nagrikus ti tinawen a kombension dagiti mannurat nga Ilokano a naangay idiay Moonlite Paradise Resort, Brgy. Zinungan, Sta. Ana, Cagayan idi Abril 20-22.

Apay a nabalitokan a dawa?

Iti pakasaritaan ti GUMIL Filipinas (Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw), GF, nadanonnan ti makunkuna a Golden Anniverasry-na. Limapulo a tawennan sipud naipasngay idi tawen 1968!

Nabukel ti GF idi Oktubre 19, 1968 idiay Baguio Tech iti siudad ti Baguio. Natipon idi ditoy dagiti nangabak iti Salip iti Sarita nga insayangkat ti Bannawag tapno mapadayawanda. Naawis pay ditoy dagiti dadduma a mannurat nga Ilokano. Napagnunumuan a mabukel ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano ket iti dayta nga aldaw, naipasngay ti GF. Daydi Apo Malutluto-Maib-ibus Arturo M. Padua ti immuna a nagbalin a Presidente.

Iti kagudua ti siglo ti gunglo, saan nga asi-asi dagiti nagdalananna, kas met laeng kadagiti dadduma a grupo. Ngem nakakaskasdaaw ta nalasatanna amin dagitoy ket agingga ita, agtultuloy a mangbibiag iti Literatura Ilokana babaen ti panamagkakayammetna dagiti lider ken kameng para iti maymaysa a turongen.

Daytoy tinawen a kombension dagiti mannurat nga Ilokano, saan laengen a nakatalimudok ti imatangna iti pannakayadal ti panagsurat iti Literatura Ilokana; ken panangipateg iti nakayanakan a lengguahe babaen kadagiti nadumaduma a proyekto ti panagipablaak.

Saan a mapaglibakan a kadagiti kallabes, addada dagiti sugat a naparnuay ken panagsisina a nagubuay. Mabalin a gapu iti agsusupanget a panirigan no kasano a patarayen ti gunglo. Ngem sigurado a maymaysa ti kayat a turongen; laeng agduduma a wagas ti kayat ti tunggal maysa tapno agmata dayta.

Gapu itoy, rinugian ti gunglo ti nagsapul iti wagas tapno mapagluniten dagiti sugat.

Ket iti kalkalpas a kombension, uray pay kadagiti napalpalabas, nakakadkadlaw ti yaadu latta dagiti dumardar-ay. Kasta metten dagiti dati a kameng, a simiasi idi gapu kadagiti isyu a naparnuay, in-inutdan nga agsubli.

Kinapudnona, maysa a pagteng ti napasamak itoy pannakaselebrar ti maika-50 nga anibersario ti GF. Dimmar-ay a di ninamnama ti maysa a kameng a kadagiti kallabes, dayta laeng mangrirriribuk kadagiti partisipante ti ub-ubraenna. Ken nabayag a di nagparparang.

Inabrasana ti dati a Presidente ti GF, inar-arakupna kas tanda ti panagbabbabawina iti kallabes. Pinagunianna a napnuan isem ken nabara nga abrasa dagiti dati nga am-ammona a napasugkianna kadagiti naglabas nga aldaw.

Daytoy a pasamak, mangipakita laeng nga iti urat ni Ilokano, agtartaray latta ti panagkakabsat, panagbibinnadang ken panagiinnayat—ania man dagiti naglablabasanda.

Mayarig/makuna daytoy a balitok a dawa iti kalkalpas a kombension!

ITI umuna nga aldaw ti taripnong, apaman a pormal a naluktan daytoy, nayalnag dagiti libro dagiti mannurat nga Ilokano: Norberto D. Bumanglag, Jr. (nobela), Joel B. Manuel (koleksion ti sarita), Rolando A. Seguro, Jr. (koleksion ti sarita), Jose P. Urata (padpadas ken sarita), Elizabeth M. Raquel (nobela), Anna Liza M. Gaspar (leyenda ti Cagayan River) ken toy numo (koleksion ti sarita).

Nakallalagip daytoy a pannakayalnag ti umuna a librotayo. Panawen a panagbalitok ti GUMIL Filipinas!

Kalpasanna, napagpapatangan ti Literatura a Para Ubbing (kangrunaan ti sarita ken daniw) ken Panagsurat iti Drama Para Radio. Indauluan ni Gaspar ti pannakailawlawag no kasano ti agsurat iti literatura a magustuan dagiti ubbing. Inaramatna nga ehemplo ti librona.

Iti panagsurat ti drama a para radio, imbinsabinsa dagiti agassawa a Luvimin ken Leticia Aquino (ti Luvlets Drama Production) dagiti alagaden.

“Awan pakaidumaanna iti panagsurat ti sarita,” kunada. “Masapul a surotem met laeng dagiti elemento nga adda iti sarita. Laeng, ngangani dayalogo amin ti linaon ti iskrip.”

Ta makaammonto kanon ti technical department a mangnayon iti sound effects-na tapno pumintas ti pannakaideliber dagiti dayalogo.

Inawis dagiti agassawa ti tallaong a padasenda ti agsurat iti drama tapno ad-adda pay a maparangpaya ti Literatura-Ilokana ken madanon amin a kasulinekan a paset ti Kailokoan. “Madadaankami a mangipakopia ti soft copy dagiti drama kas pagtuladan kadagiti interesado,” kinunada pay.

Simmaruno nga impakaammo ni Ben P. Pacris, presidente ti GUMIL Ilocos Sur, ti pannakalukat ti on-the-spot poetry writing contest kalpasan ti pananglektiurna iti daniw. Isponsoran ti Puntanians of Italy ti nasao a salip. Sumagmamanon a tawen daytoy a proyekto ti Puntanians babaen ti panangidaulo ni Apo Artemio Raguindin.

Sakbay a naburak ti taripnong kadayta a malem, naiparang dagiti kandidata para iti Mrs. GF 2018. Naluktan metten ti ballot box a pakaitinnigan iti suporta iti kandidata. Ni Madam Virginia O. Albano, kaingungot ni Vice-Gov. Remy N. Albano ti GUMIL Apayao ken Bise-Presidente ti GF, ti nakasukdal iti korona.

Sipud naipasngay ti GUMIL Apayao, saandan a pinalusposan ti korona kas wagasda a tumulong iti pannakataginayon ti organisasion. Sangsangkamaysa dagiti kameng masiguradoda laeng a mayalatda ti korona.

Nabalangatan iti karabiyanna dagiti aribai a rinuknoyan pay iti daniw ni mannurat Eliseo B. Contillo ti Narvacan, Ilocos Sur a naggitara ken nagkanta pay iti kombo dagiti marino a dimmar-ay iti taripnong.

Tunggal tsapter ti GUMIL, nagiparang iti kannawidan ken kultura iti lugarda. Ditoy, naklaat ti kaaduan ta idi batang ti GUMIL Metro Manila, nagpatnga ni Apo Dionisio Bulong, dati nga editor ti Bannawag, ket impangngegna ti talentona iti kinnantaan.

Kabigatanna, naiparang dagiti ay-ayam ni Ilokano babaen ti panangiturong ti GUMIL Gonzaga. Naragsak dagiti nabukel a grupo a nagay-ayam ta nagsubli kano ti kinaubingda. Kadayta kano man laengen a kanito a nasublianda ti nakaisigudanda nga ay-ayam.

Nakiddaw kadagiti simmalip nga ibinglayda ti addang nga inaramidda tapno malpasda a sibaballigi ti tunggal ay-ayam.

Iti maikadua a panagpapatang, naibinsabinsa Ti Panagsurat iti Makapakatawa a Sarita. Indauluan daytoy dagiti mabigbig a mannurat iti sarita ken nobela a da Bulong, Manuel ken Estela Bisquera-Guerrero.

“Karirigatan a suraten ti makapakatawa a sarita,” kinunada.

Ta narigat kano ti agpakatawa. Adda dagiti rumbeng nga ikonsidera. Baka ti ammom, makapakatawa ti sinuratmo, gayam katkatawaandaka gayamen dagiti agbasbasa.

“Rumbeng a natural ti panagpakatawa… saan a napilpilit,” kinunada pay. Sa sinaggaysada dagiti panglakagan tapno agbalin a makapatawa ti suraten.

Naibato dagiti saludsod a saggaysa met la a sinungbatanda a nakapnekan dagiti maseknan.

Iti maikatlo a panagpapatang, nataming ti Panaghurado Kadagiti Pasalip Iti Sarita babaen kada Editor Cles B. Rambaud ken Juan Al. Asuncion ti Bannawag ken Ma’am Linda Lingbaoan-Bulong. Inlawlawagda dagiti proseso ti panaghuradoda kadagiti pasalip. Iti kasta, agbalin a nakappapati ti resulta ti salip. Agingga’t mabalin, agpapada dagiti pilida a mangabak.

Nalaklakanto kanon a pilien no asino ti Umuna, Maikadua ken Maikatlo…

“No makitami nga adda “gurad” ti sarita uray bassit, ipaigidmi pay laeng,” kinuna ni Rambaud. “Salip dayta ket rumbeng nga ipan amin ti autor ti laingna. Ipangrunami dagiti makitami nga awan pakapilawanna. Dagiti impaigidmi iti umuna pay laeng a panangpalabas, saanmin a sublianan no addanto pay laeng napimpintas a mabasami.”

No dadduma kano, adda daytay “at it is” a makunkuna. Nakapimpintas kano ti sarita ngem adda laeng kano sangkabassit a pakapilawanna. Mabalin a panagusar iti umno a balikas. Agtinnag daytoy a Maikadua, abaken ti nalaglag-an a sarita nga awan pakapilawanna.

Pagdaksanna, adunton ti agkomento inton rummuar iti magasin. Siempre, agparang kadagiti agbasbasa a napimpintas ti Maikadua. Ta naedit ngaruden idi maipablaak dagiti nangabak! Ket dayta ti di maawatan ti kaaduan a readers. Babalawenda lattan dagiti hurado.

Karabiyanna, napadayawan dagiti nasisiglat kadagiti naisayangkat a pasalip kas iti Albalos awards, ALVIYA, RFAAFIL ken AMMAFLA. Ken ti naangay nga on-the-spot a nakaitedan ti tema a Nabalitokan a Dawa, Narangpaya a Literatura.

Ket anian a nakallalagip kaniak dayta a kanito ta napili ti entrik kas Umuna a Gunggona!

Naipaay ti Tan-ok Gumiliana/Gumiliano Awards kas pammigbig ti GF iti napateg nga akem dagiti kameng (idi ken ita, sibibiag man wenno natayen) iti pannakapadur-as dagiti tarigagay ken panggep ti gunglo iti napalabas a 50 a tawen a nakatulong pay a dakkel iti pannakaitandudo ti Kurditan ni Ilokano.

Naipaay pay ti Presidential Awards for Outstanding Service kas pammigbig kadagiti saan a kameng (sibibiag man wenno natayen) a nakaipaay iti naisangsangayan a tulong ken serbisio iti GF tapno maidur-as dagiti tarigagay ken panggep ti gunglo.

Naipangruna a napadayawan da Apo Cles B. Rambaud (Bucaneg Awardee) ken Ma’am Eden Cachola-Bulong (Leona Floretino Awardee) gapu kadagiti naisangsangayan a kontribusionda iti isasantak ti Literatura Ilokana.

Iti maikatlo ken maudi nga aldaw, nagreport ti GF kadagiti kamengna sakbay nagsisina dagiti timmabuno a siisem ken napnuan pannakapnek kadagitipadas ken adal a nasakdoda.

Itoy a maika-50 a tawen ti GF, imbatina manen ti sabali pay a nakallalagip a ladawan iti puso ken isip dagiti mannurat nga Ilokano. Nabalitokan dagiti tunggal darikmat a panagkakadua ken panagiinnadal para iti narangrangpaya pay a Literatura Ilokana!

(Gibusna)