Footer

SINURSURAN: Nagadun ti Tsino a kaarrubak, kunam?

NAKADLAWEN dagiti lidertayo. Napartak kano la unayen ti panagadu dagiti Tsino iti pagilian. Atiwda dagiti uong mannagadu a nagtubo. No apay a kasta?

Umayda kano mangged. Agtrabaho kadagiti kompania ti online games. Kaaduanna.

Ngem adda dita dagiti umay mangged a kas inhiniero, kontraktor ken peon. Pasetda iti proyekto ti gobierno a Build! Build! Build! Kasano ngarud itan dagiti kadaraan a mangmangged?

Maawanan wenno maksayan la ketdi iti trabaho dagiti kailiantayo. Kasla ‘tay naagawanda iti bukodda a pinggan. Isubo la koma ngaruden a taraon, naunaan pay laeng ida dagiti pusa.

Agmata pay ngata dayta ibagbagada a pagdur-asan? Duma ti maibagbaga kadagiti interbiu iti telebision ken radio. Iti teknikal laeng nga aspekto dagiti proyekto ti pakasapulan kadagiti ganggannaet. A kaaduanna met laeng a Pilipino ti mabenepisiaran kadagiti maparnuay a trabaho.

Ngem saan met! Iti naireport a maysa a proyekto ti Bataan, di pay makainkalima ti bilang dagiti mangmangged a Pilipino no idilig iti bilang dagiti Tsino a kaduada.

Agtultuloy ngarud ti panagsapul dagiti kadaraan iti panggedan iti sabali a nasion.

Agtultuloy a pannakayadayo kadagiti ipatpateg iti biag. Agabrod ni Pilipino nga agsapul iti pagtrabahoanna. Ngem dagiti ganggannaet, umayda agtrabaho iti pagilianna a nakayimutan ti oportunidad kenkuana.

Mayat a lohika?

Isu nga ita, adu a grupo ti agtimtimek tapno maikaso daytoy a parikut. Amkenda la unay nga iti masanguanan, maawanan a maminpinsan iti panggedan dagiti kadaraan iti benneg ti konstruksion.

Ita a rinugian ti Senado ti agimbestigar, adda sayangguseng a riwriw kanon ti bilang dagiti Tsino iti pagilian. Ngem iti rekord dagiti maseknan nga ahensia, awan ti kasta a kaadu. Uray pagtiponen ti bilang dagiti turista laeng ken immay a mangged a naikkan iti special working visa.

Dakkel ti epekto daytoy iti taray ti ekonomia. Iti pannakaawan ti trabaho dagiti kailian, mabalin nga umadu latta ti makurkurangan a pamilia. Daytoy a panagkurkurang, riribukenna saan laeng a ti linak ken kappia no di pay ti taray ti negosio iti merkado.

Ti pagamkan ti dadduma, no adda limed a negosio wenno trabaho nga ubraenda iti pagilian dagitoy a ganggannaet. Ta, ney, madama ti imbestigasion ngem addadan maipadpadamag a madi nga aramid dagitoy.

Immuna, dayta panangkettelda ti biag ti padada a puli iti maysa a kondominium. Sa dayta pannakatiltiliw latta dagiti dadduma iti negosio ti droga. Ken ti kaudian, dagiti natiliw iti illegal nga online gambling!

Kasano ita nga agtalna ti panunot ti tunggal maysa kadatayo kadagitoy a mapaspasamak? Sumangbay laeng dagiti adu a saludsod. Pangta iti urnos ken talna dagitoy a ganggannaet? Anayda a mangrakrak iti agdama a kasasaadtayo?

Kuna dagiti dadduma, bunga daytoyen ti ibibisita ti lider ti Tsina iti pagilian. Naalan daytoy ti kadakkelan a proyekto iti pagilian (ta isu ngarud ti nagpautang) ket adda kenkuena ti karbengan a manmando kadagiti maaramid— maibilang ditan ti panagala kadagiti mangged.

Amken ita dagiti agprotprotesta a nayon daytoy ti in-inut a panangsakup kadatayo ti Tsina. Umuna ditan ti panangtagikuada iti Scarborough Shoal a naglawag a sakup ti pagilian. Dida payen ikaskaso ti nagbalin a desision ti UNCLOS tribunal.

Maysa ngarud a nabara nga isyu ita ti napasamak iti team ti Reporter’s Notebook a napan iti Scarboroug Shoal tapno kitaenda no ania ti mapaspasamak itan kalpasan a nayetnag ti panangabak ti Pilipinas iti reklamona kontra iti Tsina. Ken no adda met laeng nagbaliwan ti kasasaad dagiti mangngalap a naipadamag iti kallabes nga al-alaen dagiti coast guard a Tsino dagiti makalapanda a napipintas ti klasena nga ikan.

Pagdaksanna, saan a pinalubosan ida dagiti coast guard nga agalada iti ladawan ken bideo. Pinapanawda ketdi ida. Ken naalaanda iti mismo a ladawan ken bideo a kas kadawyan gayam nga ar-aramiden itan dagiti Tsino kadagiti mangngalaptayo a maisar-ong iti nasao a lugar.

A daytoy. nalawag a panaglabsing iti napasingkedan a “panaggayyem” dagiti dua a pagilian kalpasan ti ibibisita ti pangulo ti China itay nabiit.

Ngem nupay kasta ti napasamak, kasla nalab-ay latta ti panangtratar ti agdama nga administrasion.

Gapu iti utang a naimbag a nakem?

Ngem kadagiti mangkitkita kadagiti agdama a pasamak iti pagilian, saan a rumbeng ti pannaturog wenno panagulimek lattan. Masapul nga ilaban ti kalintegan. Irupir dagiti karbengan! No masapul kano a mayasideg daytoy iti Amerika, maaramid a kasta.

Iti baet dagitoy, maysa a kasla “disnog’ iti tunggal maysa ti iruruar ti maysa a meme iti social media.

Kasta unay kano a reklamotayo iti kaadda dagiti Tsino wenno ti in-inut a panangdominarda kadatayo. Ngem kayatantay’ met ti mangan kadagiti fastfoods, ti aglugan kadagiti eroplano, ti agpasiar kadagiti mall… a kukua ti maysa a Tsino. Wenno agurnong, ag-invest kadagiti banko a kukua ti maysa a Tsino!

Kasta metten ti pananggatangtayo kadagiti produkto.

Ti saludsod, baka kano maysa met laeng a Tsino dagiti appotayo iti tumeng!

Kasla ang-angaw ti pannakaipresentana daytoy ngem no utoben a naimbag adda kinapudnona. A masapul a pagpampanunotan.

Sa ita, adtoy manen ti naaprobaran a maikatlo a Telco iti pagilian. Tsino manen ti maysa nga adda iti likudan daytoy a kompania.

Mapagam-amkan ti mabalin a pannaka-cyber bully wenno pannakaagrabiadotayo. Mamanipular wenno maala dagiti sensitibo nga impormasiontayo.

Ket mausarda kadagiti illegal nga aramid!

Dayta ti mabalin a nakaam-amak a mapasamak.

Ti aramiden ngarud dagiti lider, adalenda a naimbag ti iseserrek ti maikatlo a Telco. Siguraduenda nga awan ti nakalemmeng nga agenda daytoy. Friendly competition laeng koma ti mapasamak iti nagbabaetanda kadagiti dua a dadakkel a kompania nga addan iti pagilian.

Iti agtultuloy nga isasangpet dagiti Tsino nga agtrabaho iti pagilian, maitutop la unay dayta ar-aramiden la unay ti Senado a mangim-imbestigar kadaytoy.

Narigat nga agpayso no dagiti pay kadaraan ti maawanan.

Ngem sapay ta adda pagturongan daytoy nga imbestigasion. Saan a malapdan a panunoten a mabalin a pagpabanglo dagiti lider daytoy nga ar-aramidenda no dadduma. Asideg manen ti basingkawel, masapul nga agkimawda. Agpadlawda.

Ngem kalpasan a naaladan ti simpatia ti publiko, kasla asukto manen ngatan nga agpukaw dagiti ideolohiada.

Kuna dagiti netizen, makitanto latta idan a kasangsangoda dagitoy a ganggannaet a mangmangan iti class a restaurant!

Iti biang ti administrasion, angayenna koma ti turedna a mangsangdo (saan nga iti literal a panangipapan) iti China. Makikaykaysa kadagiti dadduma a grupo a mangilaban kadagiti karbengantayo kadagiti sakup ti pagilian. Saan a dayta masayyasayyada.

Kas kuna ti maysa nga eksperto, saantay koma nga agbalin a papel a maibansag iti konkreto a pader. No managsaggaysatayo a papel a maibansag iti pader, maurnongtayo laeng iti sakaanan daytoy ket agbalin a wara wenno basura. Masapul ti panagkaykaysa.

Ken agbalin a naridam. Siputan dagitoy simmangbay a ganggannaet iti bukodtayo a solar. Baka sabalin ti aramid wenno ar-aramidenda!#