sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

SINURSURAN: Umayka man met maki-GUMIL, kabsat!

ABRIL 26 – 28, maangay manen ti kombension wenno Dap-ayan ti GUMIL wenno ti Gunglo Dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw.

Saan la a mapupuotan nga agpayso. Kasla kaano laeng itay rinambakan ti gunglo ti nabalitokan a panawenna. Ita, maika-51 a tawenton nga agdadap-ay, agtataripnong dagiti mannurat nga Ilokano para iti maymaysa a panggep— ti mangparangpaya, mangtaginayon iti Literatura Ilokano.

Nabuangay ti GUMIL iti panangilungalong ti bangolan a mannurat a ni Apo Juan SP. Hidalgo, Jr. ti Rosales, Pangasinan. Nautob ni Hidalgo ti kinapateg ti panagiinnadal ken panagtataripnong dagiti mannurat nga Ilokano. Saan laeng a makapagdidinnigoda iti kapanunotan ngem ketdi mapagtitipkel dagitoy ken mabukel ti panagkakabsat. Iti panagiinnassideg ti rikna dagiti mannurat, saan ngarud a basta mailupitlupit ti lengguahe nga Ilokano.

No koma iit, ad-adu, natibtibker a mangibayog iti lengguahe ken mangdalus kadagiti rumbeng a kirkiran.

Makuna a saan a nagbiddut ni Hidalgo. Naiturongna dagiti mannurat nga ad-adda a nangipateg iti lengguaheda. Ken napagtitipkelna dagitoy.

Makita itan ti bunga ti pannakabuangay ti gunglo. Malaksid iti tinawen a kombension, agtultuloy latta ti panagiinnadal dagiti nagiinnassidegen ti riknana a mannurat. Us-usarendan ti social media nga agpipinnadigo iti kapanunotan, ken “agpipinnitpit”.

Agpipinnitpit, kuna ti tsapter ti gunglo iti Cagayan ti panagibaskagda iti daniw iti binukelda a grupo iti social media. Tunggal kameng iti dayta a grupo, nawaya a mangipeksa iti makunana iti sinurat a naidasar. Ti met mannurat a nagidasar, saan nga agbalin nga arsagid tapno ad-adda a makasursuro.

Kastoy met laeng ti taray ti proyekto ti GUMIL nga aw-awaganda iti Pasnaan. Mangidatag dagiti agngayangay a mannurat iti piesada ket maarisit dagitoy. Adda mangibagi iti nadumaduma a kita ti literatura kas koma iti sarita, daniw a para ubbing, daniw, salaysay ken sarita a para ubbing.

Dagiti mapili, isuda ti agbalin a fellow iti maangay a Pasnaan. Iti Pasnaan, addada dagiti makuna a panelists a mangkritikar, mangparti wenno mangrangrangkay kadagiti sinurat. Maibaga dagiti nagpigsaan ken nagkapsutan ti piesa. Mairekomenda met dagiti rumbeng a maaramid tapno agtakder dayta a sinurat.

Buklen ti panelists dagiti bangolan a mannurat. Iti kinaprangkada nga agsao, awan lugar ti fellow a “narabaw ti kimmotna.” Ngem no sika a fellow, awatem dagitoy a kas tulongda kenka, saan a karkardayo a maragpatmo ti agbalin a nalaing a mannurat. Addan dagiti produkto ti Pasnaan a nagbalindan a naan-anay a mannurat. Ub-ubonenda payen dagiti pammadayaw kadagiti nadumaduma a pasalip iti panagsuratan.

Napanunot ti GUMIL daytoy a Pasnaan tapno maikkanna iti ad-adu a panawen dagiti agdadamo a mannurat. Mapalpaliiw ngamin a tinawen ti kaadda latta dagiti agdadamo a dumar-ay iti kombension. Ket narigat met no kanayon a basic ti maileklektiur. Agtultuloy ngamin ti panagdur-as ti panagsuratan.

Tapno ngarud maipaay ti im-impen dagiti agngayangay a mannurat, adda panawen a magudua ti grupo dagiti dimmar-ay: agdadamo/agngayangay ken bangolan. Agduma ti mailektiur.

Ken tapno ad-adda pay a matarabay dagitoy nga agngayangay, nainayon dayta a Pasnaan a pakatubayanda. Makuna a nagasat dagiti nagbalin ken agbalinto pay a fellow. Idi datayo ti mangrugrugi, awan pay daytoy a proyekto ti GUMIL.

Ket no kayatmo met a mabenepisioan kadaytoy a proyekto ti gunglo, apay a dika umay met maki-GUMIL itoy a kalgaw idiay Luna, Apayao? No saanka nga aggunay ita, kaanonto pay? Saanto a matungpal ti arapaapmo nga agbalin a mannurat no pagturayem ‘ta kinamanagbabainmo.

Itoy a kombension, kas iti gagangay, no umayka, mangngegamto dagiti idolom kadagiti nabagas a lektiurda. No ipamaysam la ketdi ti mangsurot kadagiti ibinglayda, saan a dikanto met mapagtamdan a mannurat.

Malaksid iti dayta, maam-ammomto pay dagiti idolom—a saan laeng a kadagiti sinuratda. Maammuamto pay a saanda gayam narigat nga asitgan uray adayon ti natarayda iti lubong ti kinamannurat. Nakapaspasigda aglalo kadagiti am-ammoda nga agdadamo. Saanda a mauma a makipatpatang ken mangipadpadigo kadagiti kapanunotanda—uray nalpasto payen ti pormal a lektiur; uray addakayo laeng iti sirsirok ti kayo wenno sadino ditan a nakabukelan ti panagsasarita.

No umayka, mabalin a makagatangka pay kadagiti nadumaduma a libro dagiti pagtamdam a mannurat. Saan laeng a dagiti naipablaak iti naglabas a tawen. Addada manen dagiti baro a maidasar.

Umuna ditoyen ti Panaglantip a libro dagiti agassawa a bangolan a mannurat, ken aydol ti kaaduan– da Ma’am Eden Cachola-Bulan ken Dionisio S. Bulong. Koleksion ti sarita ti linaon ti libro.

No DSB ti autor, ammom met ngatan ti kalidad ti sinuratna. Saanen a magatadan dagiti adu a bunga ti plumana a nangpaisem, nangpakatawa ken nangkiki iti Kailokuan. Idinto a ni Madam Eden, sigurado met a mapnekka iti simple a panangtratarna kadagiti parikut iti biag-agassawa, iti pamilia wenno iti ayan-ayat. “Saan a naromantiko unay,” kas kuna ni Apo Editor Ariel S. Tabag ti Bannawag.

Magatangmonto pay ti Anglem a koleksion ti dandaniw ni Apo Daniel L. Nesperos ti San Nicolas, Ilocos Norte. Iti agdama a panawen, ni Nesperos ti maysa a kalaingan a mannaniw nga Ilokano. Adun ti inubonna a pammadayaw kadagiti nadumaduma a pasalip— ngem kangrunaanna, iti daniw.

Sigurado ngarud a dekalidad dagiti naipalaon a daniw ni Nesperos iti Anglem. Tapno mapaneknekam dayta, umayka, ket ikagumaam ti maaddaan iti kopia.

Maysanto pay a mayalnag a libro ti Sangarakem a Dawa ni Apo Arnol P. Jose a tubo ti Bacsil North, Siudad ti Laoag ngem agnaed itan idiayHawaii. Koleksion dagiti salaysay ken sarita ni Jose, Palanca awardee, ti naipalaon iti libro. Manamnama a dagiti kapadasan ni Miks (awag ken ni Apo Jose) iti isla ti Hawaii ti tema dagiti salaysay idinto a premiado dagiti sarita.

Agduduma met a raman ti sarita ti mabasamto iti libro dagiti 25 a mannurat a taga-Cagayan— ti Burayok— a nabukel babaen ti tagnawa wenno bayadannan panidna nga istilo tapno saan a nadagsen unay ti pannakayimprenta ti libro. Daytoy ti maikadua a libro dagiti taga-Cagayan babaen ti tagnawa.

Manamnama pay nga addanto ‘tay libro a Bannuar ni Apo Roy V. Aragon ti Mabasa, Dupax del Norte, Nueva Vizcaya. Naipempen ditoy dagiti dekalidad sarita ni Aragon. Awanen ti rumbeng a paneknekan itoy a banag. Maibilang la unay ti autor kadagiti mapagtamtamdan ti kinabaked ti sarita, uray daniw, a sursuratenna. Maitugotan kadagiti sinuratna a saan a nagkalaegan. Adda ket adda baro a raman iti tunggal dasarna. Saan a tradisional.

Kamaudiananna, ti I Bet You Have Heard This One a libro ni Apo Jose P. Urata, maysa a mannurat iti Ingles ken Ilokano a tubo ti Ballesteros, Cagayan. Nangyalnag manen iti librona itay napalabas a kombension. Napaglaok nga Ilokano ken Ingles ti linaon ti libro. Daytoy ti maikatlo a libro ni Urata.

Ala, kabsat, sapay ta makapagpupulapoltayto iti kombension. Ken ania ti ammom no mangyalatkanto pay iti gunggona iti kankanayon a maituyang nga on-the-spot a pasalip?

Yurayka ngarud!