sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Sir, tips man no kasano ti agsurat iti salaysay… (Maikadua a paset)

Iti panagsurat iti kastoy a klase ti salaysay, saan laeng a ti side wenno biang dagiti ordianrio nga agindeg ti ibuddak no di pay pati dagiti adda iti likudan daytoy a gannuat. Apay a napanunotda ti kastoy? Ania dagiti maipaayna a pagimbagan? No iti koma panagsurat ti damag, alaen ti biang ti agsupadi a partido.

Maikategoria pay ditoy dagiti bukod a padas aglalo kadagiti di-katatawan nga uray kadagitoy a modernon ti panawen, addada pay laeng a mapaspasamak dagitoy. Pangarigan ti Ni Tatang ken ti Bola nga Apuy nga inruar ti RIMAT idi Agosto 2004. Dinakamatko ditoy ti padas ni tatang iti ima dagiti kunana a di-katatawan.

Iti salaysay, adda naipaltiing kenkuana a gameng. Ngem dina kinali/pinakali nupay namin-ano a naipaltiing kenkuana dayta ta nagturay iti isipna ti pammatitayo nga Ilokano a no makaalaka kadagiti naipaltiing a gameng, adda la nga adda kasukatna. Ti dakes, kameng pay met ngarud ti pamiliam.

Kayatko laeng nga igunamgunam nga iti panagsurat iti kastoy a salaysay, agbalintayo koma a napudno. Saan a gapu ta di-katatawan ti tema, nawayatayon nga agaramid iti bukodtayo nga estoria. Laglagipen a kanayon ti akemtayo a mannurat. Agsaotay’ laeng koma iti kinapudno.

Agtinnag pay ditoy a kategoria dagiti napudot a damag iti aglawlaw a mangapekto iti inaldaw a panagbiag. Alaentayo nga ehemplo dagiti salaysay ni Apo Neyo Mario Valdez. Warwaren dagitoy dagiti isyo a sosial, politikal nga agdama a limitado laeng ti pannakaiparangna iti benneg ti damdamag (news). Maibinsabinsa dagiti agduduma nga anggulo iti isyo. Pangarigan laengen ti sinuratna maipapan iti global warming; ti kina-apay nga adu latta ti mayat ken ni bad boy (Sen. Gringo Honasan)iti politika, ken adu pay.

Kadagitoy a klase ti salaysay, nasken ti naan-anay a panagsukisok ken ammo iti isyo; dagiti legal a basehan ta saan laeng nga agis-istoriaka ditoy. Ketdi, lawlawagam ti panunot ken tulongam dagiti ordinario nga umili a mangawat kadagiti mapaspasamak—iti lengguahe a maawatanda la unay. Dagitoy metten ti mangtulong kakadakuada nga agdesision para iti nailian nga addang iti panagdur-as ti pagilian.

Mabalin pay a suraten a salaysay dagiti kabarbaraan a damag wenno pasamak a makatulong kadagiti estudiante tapno manayonan pay ti adal a saksakduenda iti uneg ti pagadalan. Kas koma ti ti madama a pannakabutos dagiti kabarbaro a 7 Wonders of the Word. Sumagmamanon a tawen ti naglabas idi suratek daytoy. Tapno adda impact wenno kidagna, masapul a di bayagen a suraten. Laglagipen nga adu dagiti pada a mannurat a mabalin a mangsurat met itoy. No agpataypatayka, maunaandaka la ketdi.

Idi ngarud rimmuaren ti resulta ti kaaddan ti baro a 7 Wonders, rinugiakon ti nagsukisok kadagitoy a pagsidsiddaawan iti sangalubongan.

Pagsukisokan? Internet, Kakabsat. Daytoy ket ngatan ti kapardasan ken kapintasanen a pagsukisokan iti agdama. Ngem, ne, masapul met ti annad. Kayatko a sawen, serken laeng dagiti addan naganna a website. Ta adu met dagiti peke a website!

Dagiti pasamak iti benneg ti agrikultura, napategda la unay nga isurattayo tapno ad-adda pay a matulongan dagiti ordinario a kakabsattayo. Adu dagiti kabaruanan a teknolohia iti panagpatanor kadagiti nateng, prutas ken uray pay dinguen a mataktakuatan bayat ti panaglabas ti panawen. Maitutop a maiburay dagitoy kadagiti agbasbasa tapno uray dida makapan kadagiti nasao nga ahensia a nakasukisok kadayta a teknolohia, mabalinda lattan a pagnumaran daytoy. Wen, babaen kenka a mannurat.

Iti benneg ti salun-at, adu met dagiti mabalin a suraten. Dimo kunaen a gapu ta dika nakapagadal iti medisina ket saankan a kualipikado a mangserrek itoy a benneg. Addada met dagiti masurat a di masapul ti adu a teknikal nga ammo. Kas koma kadagiti agas a natural nga inus-usaren dagidi appotayo a napaneknekan ti kinasamayda.

Wen, adu dagiti mabalin a suraten. Ulitek, anything under the sun. Adu pay ti diak nadakamat. Adda kadakayon, Kakabsat, a mangduktal. Agkurang ti orastayo no saggaysaek nga ibinsabinsa.

ITA, addan suratentayo. Ti sumaruno a saludsod, kasano a suraten? Kasano ti mangrugi? Kasano nga igibus?

Panangirugi

Ania man a sinurat, masapul la unay nga iti rugi pay laeng, matiliwen ti essem ti agbasbasa, a kas nakuna itayen, tapno palpasenna a basaen dayta a sinurat. Ipanunotan ngarud a naimbag daytoy a kangrunaan a paset ti salaysay.

Dakamatek ita dagiti sumagmamano a wagas no kasano ti mangirugi. Kayatko laeng a lawlawagen a dagitoy ket agsadag iti bukodko a padas.

Umuna, babaen ti makatiliw-imatang a saludsod. Kas pangarigan: Asino ti agkuna a parikut ti edad iti pannakatun-oy ti arapaap? Awan ti dua a sakana ngem makapagbasketbol? Ken adu pay…

Kalpasan daytoy, mabalinen nga ilanad iti sumaruno (nga isunto metten ti panankabagi ti sinurat) a paset dagiti banag a mangukarkar kadagita a saludsod.

Maikadua, baben ti text message. Kastoy a panglakagan ti inusarko idi suratek ti Tsunami (Bannawag, Disiembre 18, 2006). Kastoy man ti rugina:

“AGBAKUITKYON, Fren! ‘Da tsunami!”

“Sir, agpyso nga’da tidal wave?”

“Ag-tidal wave, Sir! Pmanawtyon!”

Ta no malagip, nagwaras ti damag idi rabii ti Nobiembre 15, 2006 (Miyerkules), nga adda mapasamak a tsunami wenno aluyo gapu iti panaggingginedna iti Japon. Mabalin a maparnuay ti tsunami a mangapekto kadagiti ili kadagiti igid ti baybay dagiti pagilian nga asideg iti Japon.

Iti damo pay laeng ti salaysay, sigurado a natiliwen ti interes dagiti agbasbasa. Uso ti text, kunam man! Ken maysa, mabalin a saludsoden ti makabasa: Ania ti tsunami? Isu kad’ dayta ti tidal wave? Ania dagiti rumbeng nga aramiden sakbay ken kabayatan ti aluyo?

Nupay nalpaston ti alert iti iruruar ti salaysay, saan met a mabangles dagiti maipaaymo nga impormasion. Ta dumteng ket dumtengto latta ti kasta a kita ti pagbutbutngan a didigra. Napateg ngarud nga isurat daytoy tapno uray kaskasano, maannongmo ti akemmo a kas mannurat.

Iti panangsuratko kadaytoy, inlawlawagko ti paggidiatan ti tidal wave ken tsunami. Adu dagiti mangipagarup nga agpada dagitoy— a maysa a dakkel a biddut nupay agpadada a mangisangbay kadagiti dadakkel a dalluyon a mabalin a mangdidigra kadagiti adda iti asideg ti baybay.

(ADDA TULOYNA)