Sarita: Sirena (Maudi a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Sirena (Maudi a paset)

NABABAKED ken di matay ti bunga ti panunot wenno sarsarita nga agnanayon a silsilawan ti nadawdaw nga apuy ti lampara, isu a timmaud dagiti immortal a sarsarita, a kas iti sirena a nagamayan iti nasiken a symbolic expression. Agtultuloy iti panagputar kadagiti sabali a bersion nga umayon iti rikna dagiti agbasbasa segun iti lugar ken panawen.

Ti sientipiko a rason no apay a napasamak ken mapaspasamak daytoy a di gagangay a pasamak ket buklen ti tallo a dasig: ti saykolodyikal a rason babaen iti konteksto ken pammati, ti kultural a rason manipud iti bibig ken sinakayan ti media (lalo dagiti pagiwarnak ken magasin nga agkamat iti sirkulasion), ken ti teleological a rason nga isu ti kognatibo a rason a panamati (lattan nga insigida) dagiti mangngeg nangruna dagiti nagsisinnublatan ti dila ti henerasion ken henerasion.

A kas kadagiti folktale wenno sarsarita idi ugma, a kas ti ‘The Little Mermaid’ ni Hans Christian Andersen ken dadduma pay. Dakkel ti akem ti literatura ta parangrangenda ti imahinasion ken panagputaran, itag-ayna ken guyugoyen ti creative mind ti asinoman a para iti panagprogreso ti sosiedad ken takder-gimong. Sadiay pagilian ti Poland, adda payen bronse nga estatwana.

Saan laeng a folktale, uray dagiti dadduma a genre, a kas iti mitolohia ket immilgat iti sirena. Nalatak la unay ti mitolohia a naibugas iti historia ti Sorrento, Italy. Sorrento kayatna a sawen ket sirena. Idi un-unana nga aldaw, adu dagiti agdalliasat iti kabaybayan sadiay iti maguyugoy iti kinalibnos dagiti tallo sirena nga annak ni Achelous, ti didiosen ti karayan iti Greek mythology, nalaingda pay nga agkanta nga isu ti kangrunaan a panggargarida kadagiti marinero sadanto ipalned. Ngem adda maysa a di magargari kadagiti sirena, ni Ulysses. Uray no kanayon a lumasat iti kabaybayan sadiay, saan a magargari kadagiti sirena. Nakapugtitak pay sa naggarakgak idi naamuak ti sikreto ni Ulysses, sinullatanna dagiti lapayagna tapno dina mangngeg ti kansion dagiti sirena! Pudno, ti sikreto dagiti nababaked a piksion ket agbatay iti kinapudno uray ania a genre.

Agalinuno ti nabaked a bunga ti panunot. A kas iti literal nga alinuno, adda panawen a makita iti rabaw ti danum nga agtayyetayyek a mangirareb kadagiti madalapusna, ngem napigpigsa ti awid ti alinuno iti uneg ti danum.

Iti English, ti current isu ti pegges ti agus ken direksion ti danum; iti open sea ken iti kataawan, nalawlawa, napegpegges ken dakdakkel ti sakopen ti agus, awaganda dayta iti thermohaline circulation. Dayta agtayyetayyek a danum iti karayan a kas kadakkel ti bigao wenno dakdakkel pay, isu ti awaganda iti gyre ket dagiti basbassit ngem dagitoy ti eddy. Ti gyre ken eddy isu ti termino nga alinuno iti Ilokano. Ngem Ilocano generalization, nagkaysa a termino, saan a maaramat ti ispesipiko a termino ta di met usaren ti lengguahe nga Ilokano iti panagadal itoy sabdiek tapno tumpuar koma dagiti pinutar a balikas wenno coined word.

No umbaas ti dinakkel ti danum, kumapsut metten ti puersa daytoy. Mapataud ti puersa ti danum gapu iti grabidad wenno gravity. Maparnuay ti gravity agsipud ta ti danum ket agtaud dita surong wenno kabambantayan, a natural a nangatngato ngem ti sea level. Ti kaadu wenno volume, densidad wenno density ken kapaspas ti panagdalliasat ti danum nga agturong iti baybay a tamaud no kasano iti kapigsa ti agus-kuriente. Maawan ti gravity no awanen ti danum nga agtaud iti surong ta nalpasen ti katutudo a panawen.

Kas itay pagsasao, adda peggad iti naulimek, kasta met ti danum iti karayan a naadalem, lalo iti bulan nga isisina ti katutudo a tiempo, ta ngamin pabugsobugso, pasulpotsulpot kasta met ti agus-kuriente a maparnuay. Kadagiti dadduma a kaso, uray iti ababaw a paset ket umawid nga ipatengnga, nga irareb ti nakellaat a biktima. No aglagaw, dina maisalakan ti bagina.

Tapno nalaklaka a maawatan, inikkan dagiti piksionista ti nagan wenno simbolik nga ekspresion wenno personipikasion ti napeggad nga agus ti aniaman a bagi ti danum tapno maballaagan iti asinoman nangruna dagiti ubbing ken agtutubo. No di patien a napeggad dita a lugar (ti karayan ken dadduma pay a kadanuman) di bumurong nga agsagaba iti nakalkaldaang.

Tapno mabisual ti kinapeggad, inikkan dagiti addaan naalikuteg a panunot a piksionista nga adda mermaid wenno sirena dita, kagudua a tao, kagudua nga ikan a mangal-ala, nga agiguyod iti biktima a di dumdumngeg iti patigmaan; adda met ti mamallaag ken mannakigayyem, ken dadduma pay a positibo a kababalin.

Agingga adda dagiti di agtungpal iti ballaag, wenno di agan-annad iti kalmada ngem naadalem, napegges nga agus ti karayan, addanto latta met ti pakasaritaan ti sirena ta naimulan, nailasagen dayta, a simmaroten iti muging iti papolasion. Dagiti ubbing ken agtutubo a manakem, sumursurot kadakuada ti didaktiko a balabala tapno rumangrang ti creative mind, nga awitda dayta iti inda panagtaeng ken aramaten a kas mangmantener ken mangitag-ay iti produktibo a sosiedad.

“Hu, naibus ti lod!”

Tinalliawko iti kannigid, agtutubo ti naglaaw, a nasangpetak itay a nakatugaw iti paradipad ti dike iti amiananen ti rangtay iti nagbaetan ti San Guillermo ken Sta. Inez ken naulimek nga agpinpindot iti ismartpon, a nalabit agay-ayam iti online game. No awan lodnan a kunana, kasano a makaay-ayam pay iti online game? Immayak ditoy tapno makidamag iti maipapan kenni Ikko Jr., ta isuratkonto a salaysay wenno damag para iti sumaruno nga isyu ni Tawid News Magazine.

Sumagmamano ti nadatngak itay, a nagkuna a mangsarsaripatpat ti bangkay ti nalmes, idinto ta adda met dagiti nakadalupisak lattan iti dike nga agpinpindut iti selpon kada tablet, aggiginnarakgak, pinnapilit, dinnillaw iti kastoy ken kasdiay nga aramiden iti ay-ayamda.

Immilgaten ti computer games iti muging ti papolasion ti sibubukel a lubong.

“Naimbag a bigatmo, Manong Atong!” kuna ti agtutubo, anak ni Kagawad Bansiong ditoy Brgy. Sta. Lucia a nangsakop ti rangtay. Agturongen iti yanko. Isu ti naglaaw nga awan lodna.

“Nakabirokkan iti trabahomon?” Insungbatko ketdi, ta kasta ngamin iti nakunana iti kauddian a panagsaritami. Graduado iti Bachelor of Science in Information Technology.

“Saan pay ngarud, he-he!”

“Nagadu a call center kada POGO, dika la makastreken?”

Nabasuyat ketdi ti katawana. “Amman, innakto agaplay iti call center.”

“Innakto? Kayatmo a sawen, dika pay nakaaplay idinto nga idi pay la naminsan a tawen a nagreduarka? Puonay ket a kapuymon…!”

Immisem. Kasla naipiskot iti kinaprangkak. No agapekto ngamin ti babato ti kakaisuna a batting ngem lumabaga a sallapiding iti makinbaba a bibigko, nakalukat metten ti ngiwatko!

“Amangan no dayta la agay-ayam iti computer games nga agmalmalem ti ubram, agraraay met nga agmalmalem ti misuot ken ngayemngem da Mang Bansiong ken Manang Feliza, a!”

Nagkatawa, sa idi kuan, kunana: “Awan, di met la tumpawen ni Ikko Jr., dida pay la nasarakan agingga ita. No sibibiag wenno natay. Piman met, lumlumdaangen a pirmi dagiti dadakkel, kabsatna, kakabagian ken gagayyem.” Inbaliwna ti saritaan.

“Imbagam koma a, nga amangan no naiyanud ket nakagtengen iti kabangibang ili, iti laksid ti dike. Napegges ti agus, agal-alinuno!”

“Hu, rason met ti kaaduan nga innala ti sirena! Nasirena. Siguro a ket, inawis ti sirena iti lubongda. Ket ita, katabuk pay laeng ti ay-ayamda iti computer game, maay-ayatan ngatan dagiti sirena ken sireno isu a naibullaaw metten ni Ikko, Jr. isu a dipay la tumpaw!” Naggarakgak.

“Mamatika met ti sirena?”

“Napagadalanmi iti kolehio ti symbolic expression iti literatura, karamanen dita ti sirena. Inta ketdin, Manong Atong ta innak aglod!” Kinamangnan ti sumang-atan iti kalsada.

MALEM. Alas-kuatro. Ken Sabado ita, ket pinadagasko ni ‘insin Daryll ta adda manen ti inukkisak a daridangan a papaya nga inkam silian. Nayon met la a bunga ti sinilianmi idi kalman.

Karugrugimi pay la iti agkabukab idi nagsardeng iti batog ti traysikel ni Andres.

“Talaga a rapas ti agong daytoy!” Inyellek ni Daryll.

“Darasem ta karugrugimi!” Inyawisko.

“Darangidangan a papaya, kunakto met a masilpuan idi kalman!” Inggarakgak ni Andres.

“Kasanot’ pannakaammom?”

“Innia ketdin! Idi mangmangantayo idi kalman a ket tinaldiapak metten ti puon ti papaya ni ‘Bagis Atong, nakitak nga adda pay la dua a darangidangan, isu nga ammok a masunutan di kalman, ken possible nga inton malem no bigat manen,” inrungiitna.

“Adda la ketdi ipadamagmo manen,” binagik met.

“Nakitadan ni Ikko Jr.! Naiposte payen kadagiti nadumaduma a social media platforms!”

Nagtinnalliawkami ken Daryll.

“Agasem, dua nga ili ti linabasanna, iti laksid ti dike iti maikatlo nga ili. Nagadayo iti nakaiyanudan ti bangkayna, sadiay San Juan!”

“Mabalin met a, a di naiyanud!” Inyagaw ni Daryll, tumangtangad nga umis-isem. No kastoy ti idiarnan a ket, adda la ketdi kaangtotan manen a mulmulmolan ti mugingna. Naangaw ket.

“Ket no nagadayo ti nakaiyanudanna!” Minulagatan ni Andres ni Daryll.

Simmungbat ni Daryll: “Siguro a ket, nag-tourist ti sirena kadduana Ikko Jr. isu a nakadanonda sadiay! Addaanda met ngata a, iti tourist visa, isu a nakadanonda iti sabali a teritorio!”

“Tourist visa? Hu, balbalatongka met! Ti met la malablabidmon!” Imbara ni Andres.

“Ket wen met, ammom, aya?” Imbungisngis ni Daryll.

“Amangan no ti sumaruno nga ibagam ket addan immigrant visa ti sirena, ket agimigranten sadiay Sichuan Province, tapno agkaarrubada ken ni Liziqui, ti kalatakan a vlogger ti China’s customs, traditions ken foods iti YouTube. Ti aw-awaganda iti fairy ta mara-folktale ti kabibiagna, ala-Cinderella!” Nagdardaras a nangrakem iti naiwaiwa a papaya sana imbulsa, pinitlona. “Innakon, mangiyaliskayo ti alipuspos iti puon ti malnoris a saba!”

Ket nagginnarakgakkami ken Daryll. ●