Sitio Biwak, Malaya, Cervantes, Ilocos Sur: adda potensialna a lugar ti turismo

Salaysay ni Danny B. Antalan

Ti imana a nanguretreten gapu iti kinabaketna ti inkalina iti limmabaga a daga. Kimmutkot agingga a nakautna ti basbassit iti gemgem a patatas. Inbarsakna iti labba nga ayan dagiti nagkaadun a naapitna. Inkuttukotna manen ti imana. Idi inngatona ti narugiten iti daga nga imana, iggemnan ti kasla bingkol kabassitna a patatas.

“Basbassit ta naapektaran ti leaf blight,” kinunana ket kimmita iti yanko a mangbuybuya kenkuana bayat ti panagapitna iti patatas iti bakras ti bantay nga inumana nga agarup 45 degrees angle ti slopena tapno mamulaan kadagiti natnateng.

Immisem ket kimmusipet ti matana. Isuna ni Pepita Angliben, 59 anios. Baketen. Ngem isuna ti maysa kadagiti mannalon iti nasulinek a lugar ti sitio Biwak, Barangay Malaya, Cervantes, Ilocos Sur. Ti lugar a pagmulmulaan ti Baguio vegetables a kaadaywan iti Benguet, Kalinga ken Ifugao.

Idi makita ni Pepita ti laud a bantay a kinalupkupanen ti puraw nga angep nga agkaykayamkam nga umayen iti yanna, binagkatna ti nadagsen a labba ken insuonna sa insikkadna ti sakana tapno umuli iti bakras tapno agawiden.

Daytoy ti La Preza ti Ilocos!

Masarakan iti nasurok 2,000 a metro above sea level, agay-ayam iti 15 degrees Celsius ti kalamiisna. Panagmula iti nateng ti pagsapulan dagiti lumugar ngem no ar-arigen, maysa a lugar nga umok ti turismo gapu ta kabambantayan ken nalamiis, kas iti klima ti Baguio City—ti summer capital ti Pilipinas.

Kapintasan a lugar iti Ilocandia ta ad-adu ti oras nga umarakup ti angep kadagiti nangangato a bantay a nagtubuan ti managsaggaysa a saleng. Dagiti orkidias ti nawaya nga agsabong. Aglemlemmeng a kinapintas ta manmano pay laeng ti maisar-ong ditoy a lugar a presko ti angin ken birhen pay ti nakaparsuaan.

Nupay dakkel ti potensial ti turismo nga agur-uray itoy a lugar, ad-adda a mabigbig pay laeng ti Biwak kas “vegetable basket” ti Ilocos. Ta kadagiti naagda-agdan a bakras ti bantay nga addaan iti bimmalitok a maris ti pila a daga a maimulmula dagiti “Baguio vegetables” a kas koma ti patatas, repolio, ombok, broccoli, carrots, sweet peas ken uray ti yakun, kamote ken dadduma pay.

Kadagiti bakras ti bantay, nayarkos dagiti naagda-agdan a mula. Kasla maysa nga arkos a di naigagara a naaramid gapu iti kinagaget dagiti mannalon ti Biwak. Naintar ken nataratar dagiti natnateng a natalon iti ugma pay laeng a wagas.

Gaget ken gabion laeng ti aramat dagiti mannalon ditoy. Awan ti baro a teknolohia ken makinaria a mangsimpa kadagiti talon, kas koma ti traktor, water pump, seeder, wenno uray nuang ken baka a mangarado iti uma. Ima laeng ti mannalon ti maar-aramat, awanen sabali.

Kasano a madanon ti Biwak?

Ti legendary a Bessang Pass ti kangrunaan a dalan a kumamang iti Biwak. Ti national highway iti Tagudin, Ilocos Sur (300 kilometro iti Manila) ti sumrekan. Aglugan iti dyip iti Bitalag Market ti ili, agbiahe iti nasurok maysa nga oras. Napintas ti dalan agingga iti Suyo nupay adda dagiti paset ti kalsada nga umuli-sumang-at. Ngem no nagtengen ti barangay Man-atong (Suyo), mangrugin nga umuli ti immuleg a sementado a kalsada agingga a madanon ti Bessang—ti lugar a simmanudan ni General Tomoyoki Yamashita idi maikadua a gubat sangalubongan.

Manipud iti Bessang, kasayaatan ti magmagnan nga agpaabagatan tapno danonen ti Biwak. Narigat ti dalan nangruna no di pay napadasan a dinalanan ta delikado dagiti bigla a pasikko ken pauli a pasetna. Adda pay dagiti nagalis ken naadarusdos a partena.

No magna, umabot iti maysa nga oras sakbay a makagteng iti Biwak. Ngem pagsayaatanna, maliwliwaka nga umuli gapu dagiti malabsang a makaguyugoy a sabong ti atap nga orkidias ken dagiti indigenous nga agsabong a mula a nayarkos iti igid ti dalan.

(Adda tuloyna)