Sport Stories and Poems

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

Gagangay laeng a saan nga ibilang dagiti dadduma a mannurat ken kritiko a genre writing dagiti sarita ken dandaniw maipapan kadagiti nagduduma nga isport. Ngem kadagiti dadduma, ibilangda ketdi.  Nawayaka a mangiyebkas ken mangidasig ti kaipapanan itoy no ania ti panangipagarupmo met. No saan kunam, marespeto ti kapanunotam. No genre writing kunam met, apay ketdin a saan?

Sumagmamano metten dagiti sarita ken nobela ti nangtratar kadagiti isport iti Literatura Ilocana.

Iti nobela, dagiti sinurat ni Dionisio Bulong maipapan iti boksing. Ahedres wenno chess met ti maipapan iti nobela ni (daydi) Rodolfo Cachola. Kadagiti sarita, maipapan met iti marathon ti saritak idi late ‘80s ken maipapan iti motocross iti early ‘90s. Sumagmamano metten dagiti sarita a maipapan iti basketbol.

Ngem iti daniw? Hmn, awan malagipko wenno nakallalagip a daniw maipapan iti isport. Ngem adu dagiti mabasa iti net. Nagpipintasda pay. Isu a kunaek a rumbeng met nga adakan ni Ilokano daytoy.

Dagiti dandaniw, nobela ken sarita a nasurat itoy ket saanna laeng nga iladawan ti biag – ti biag a napnuan iti kinapudno: iti isport ket adda pannakaabak ken panangabak. Kasta met iti biag, adda pannakaabak, adda met panangabak; ngem iti sibubukel a pakabuklan ti amin, nalawag nga addang iti biag. Addang iti biag ta masursuro ti tao no kasanona a sanguen ti kinapudno maipapan iti balligi ken pannakapaay. Ket iti agtultuloy nga inna panagaddang, ammonan ti saksakbayanna.

Ta saan kadi a ti biag ket buklen ti balligi ken pannakapaay? Maysa a napinget a dangadang. Kasta met ti isport. Adda ngarud pagkanaigan ti isport iti biag. Wenno ti biag ket maysa nga isport?

Dua dagiti sarita a nabasak ti nakallalagip unay. Diakto malipatan ta naimuladan iti panunotko.

Ti maysa ket pakasaritaan dagiti ubbing nga agam-ambision nga agbalin a baseball player. Ngem  aya, ta nakurapay met laeng ti panagbiagda piman ket saanda a makagatang iti bola wenno uray bat man laeng. No agay-ayamda, lupot a linukotlukotda ti bolada ken no ania la ditan a mapidutda a sanga ti kayo ti usarda a bat. Iti laksid kadayta a kinapimpimanda, napasnekda pay laeng iti inda panagay-ayam, panagsursuro ken panagsanay iti ay-ayam a baseball. Ta ambisionda ngarud ti agbalin a nalatak a baseball player. Lalo ket awan pilpilien ti ambision, nakurapay man wenno baknang, nasalun-at wenno addaan rikriknaen, amin ket padapada; laeng,  kasano a gun-oden dayta nga ambision?

Dayta nga ambisionda ti makagapu a kanayonda a mapan agbuya iti ruar ti inaladan ti baseball field a pagay-ayaman dagiti players iti baseball league iti lugarda. Umap-apalda nga agbuybuya a nakakapet iti linaga a barut. Iti naminsan, napigsa unay iti pannakamalo ti bola ket nagturong iti ruar ti inaladan. Nagiinnuna dagiti ubbing a nangpidut ti bola. Inderetsoda metten nga intaray ti bola. Ania ketdin, ubing la ti ubing a, saan?

Ngem idi ay-ayamendan ti bola, awan ti gaganaygayanda a mangibarsak, mangmalo ken mangsippaw iti bola a kunam la no nakadagdagsen la unay wenno kasla bola nga apuy ti kaiyariganna. Aglaladutda. Isuda amin. Nagsisinnaludsodda no ania ti makagapu dayta a marikriknada. Maysanmaysa ti rason a saan a nasayaat nga aramid ti inaramidda. Patigmaan ngamin dagiti dadakkelda a dakes nga aramid ti manggundaway iti padana a tao ken/wenno agtakaw – ta maibilangen a panagtakaw ti inaramidda a panangitaray iti bola. Nagtutulag ngarud dagiti ubbing a mapanda isubli ti bola. Nakaluada pay a nagpakpakawan iti inaramidda. Naawatan met ti coach dagiti ubbing, lalo iti anepda nga agay-ayam ken makasursuro iti baseball, uray no improvised ti bola ket bat nga usarda, nga impakitada pay iti coach ken dagiti players.

Nagawid dagiti ubbing nga awan matimtimek kadakuada. Nagtalinaedda iti lugar a naynay a pagtambayanda. Saanda a matimtimek no di laeng inyiladda lattan. Piman met nga ubbing. No adda la koma mabalinda nga igatang iti aramatenda, naragsakda koma.

Napasangpetda ti coach ken dagiti players ti baseball league. Napamalanga pay dagiti ubbing, idi impadawat dagitoy dagiti saandan a maus-usar a bola, bat, baseball cap ken dadduma pay. Anian a ragsak dagiti ubbing!

 

Makapasemsem-a-saan ti maysa pay a sarita ta imbes nga agay-ayam ni Dangkaw (natayag) a playing coach, saan, ta nakapigket ti atensionna iti laptop a pangad-adawanna kadagiti scientific play nga isu ti inda iyaplikar iti panagay-ayamda. Isuna laeng ta iti laksid kadagiti sursurotenda a scientific play, kanayon latta a maabak ti teamda. Dimteng ti maudi nga ay-ayamda, no saanda pay a mangabak, maikkatdan ti liga. Nagririn dagiti saan a makatagtagari a  players, ket kunada a nasken nga agay-ayamen ni Dangkaw ta ad-adda a kasapulanda ti kas kenkuana a mangidaulo iti team a saan ket a mangiwanwan laeng. Kasapulanda ti natibker a lider a mangpapigsa iti moralda.  Kasapulanda ni Dangkaw a sentroda, nga isu dayta ti ammoda a kurang ti teamda. Ikapilitan a nagay-ayam ni Dangkaw. Gimmanaygay ken inspirado dagiti players. Agsipud ta inusar ni Dangkaw dagiti ammona a scientific play ken ti nainspiraran ken ganadon a players, nangabakda iti ay-ayam. Nagsasarunon ti panangabakda.

Naganaygay ti tao nga inspirado; maabak man wenno mangabak agtultuloy nga inna ibilang dagita a kas panagaddang iti ad-adu pay nga ay-ayam nga inna sanguen.

Kasapulan unay ti Ilocano lit ti ad-adu pay a dandaniw, nobela, sarita a maipapan iti isport ta makaitedda iti inspirasion, tured ken pinget.#