Taldiap-Napalabas: Dagiti leksion a naadalko iti unibersidad ti biag – 4

Awan makatawen ti panagisuroak iti Quirino, Ilocos Sur, ngem ditoy ti nakakayakayak kadagiti ibilangko a kapategan a maregmeg ti nabalitokan nga adal iti biagko. Ditoy ti nakaadalak a maisupadi ti nasursurok iti pagadalan kadagiti pudno a mapaspasamak iti ruar. Ditoy ti nakapadasak kadagiti pannubok a nangkarit iti kinamaestrok. Ngem  dagitoy ti ibilangko a pagdamilian a naglasatak a  kangrunaan a nangmuli iti kinataok ken nangted iti kabarbaro a panangimutektekko iti biag.

Kas kadagiti kaaduan nga ili iti nasulinek a kabambantayan, narigat ti panagbiag iti Quirino. Awan pay ti koriente ditoy idi 1960s. No nagdalapdapen ti sipnget, awanen ti ania a matatao iti langalang. Masapa a maturog dagiti agindeg a kaaduanna ti nabannog kalpasan ti nagmalem a panagtrabahoda iti bangkagda. Panagtalon ti kangrunaan a pangalaan iti pagbiag dagiti agindeg ditoy.

Simple  ti panagannayas ti panagbiag dagiti agindeg ditoy. Nariwet pay laeng, umulogen dagiti lallaki tapno mapanda iti bangkagda a kaaduanna ti adda iti sakaanan ti bantay wenno iti dinalusanda a paset ti bantay. Nagdalapdapton ti sipnget no aggawidda iti purok. Dagiti babbai, agdalusda iti balayda, aglaba, agluto sa mapanda mamalon. (Kinapudnona, kadawyan a buya ti panaggaarimutong dagiti babbai iti aglawlaw ti gripo a naipasdek iti maysa a paset iti Namitpit nga agis-is-is kadagiti plato, pariok, kaldero ken dadduma pay a lunglongan.)

Kaadduanna kadagiti mangisursuro iti Quirino ken Cervantes (maymaysa a distrito idi) ti naggapu iti baba. Manmano pay laeng dagiti annak dagitoy nga ili ti nagturpos iti kinamaestra. Kadagidi a panawen, saan a prioridad dagiti nagannak ditoy a pagturposen dagiti annakda iti haiskul ken nangnangruna iti kolehio.

Ita, adun dagiti propesional iti Quirino. Ngem yan ti rigatna, adun dagiti agtutubo a pimmanaw iti ilida tapno agbirokda iti “narabraber a karuotan” iti sabali a lugar. Adun kadagitoy nga annak ti agtrabtrabaho iti ballasiw-taaw ken agipatpatulod iti doliar kadagiti ipatpategda iti biag, kasta met dagiti mangmangged ken agnaeden kadagiti siudad ken urban towns.

Daydi Manong Baring (Alvaro Rafael), daydi Manang Carda (Ricarda Allibang,  nagbalin a katugangak), ken Manang Deling (Adelina), asawa ni Manong Baring, ken daydi Manang Sencia (Cresencia Raquepo) dagiti kaduak a mangisuro iti Namitpit Elementary School.

Ni Manong Baring ti head teachermi. Isu payen ti in-charge iti sibubukel a distrito. Isu ti para aramid kadagiti reports mainaig dagiti aktibidad ken programa dagiti amin a pagadalan iti Quirino. Isu pay ti liasson officer ken mapan makimiting iti Cervantes  no adda angayen ti district supervisor.

Dua a klase ti isuro daydi daydi Manang Sencia, Grade I ken II. Dua met a klase ti isuro ni Manang Deling, ti Grade III ken IV. Grade V ken Home Economics teacher daydi Manang Carda. Siak ti in-charge ti Grade VI ken Industrial Arts ken Agriculture teacher.

Da Manong Baring ken daydi Manang Carda dagiti kaunaan a tubo ti Quirino a nagisuro iti ilida. Isuda ti nakaanus a nagadal iti kolehio kadagidi a panawen a dakkel a sakripisio ti panagbasa iti Baguio City gapu iti kinaadayo ti lugarda ken iti kinarigat ti kasasaadda, nangruna no matutudo nga awan ti makadaliasat a lugan gapu iti landslide.

Taga-Pangasinan  ni Manang Deling, ngem ditoyen Namitpit ti nagtaenganda ken ni Manong Baring idi addan ilangoyda iti biag. Taga-San Vicente, Ilocos Sur daydi Manang Sencia. Nasuroken a sangapulo a tawen nga agisursuro iti Namitpit ngem saan a makaalis iti ilina gapu ta kas nadakamatkon, kasapulan pay nga umapo kadagiti politiko.

Diak ninamnama a babbaro ken babbalasangen dagiti sangapulo ket innem nga adalak. Adda payen dagiti nataytayag ngem siak. Nabun-as ti panagbagbagi dagiti lallaki gapu iti pannakaipakoda iti kataltalonan.  Natayengteng a kayumanggi ti kudil dagiti babbai gapu iti pannakatennebda iti kainaran. Ngem saanen a kabaelan nga ilinged ti daan ken simple a badoda a naan-anaydan a babbalasang, kayariganda dagiti atap a sabong iti bakrang dagiti bantay a nagukraden ken mangrugin nga agayamuom.  No makawesan ken  mapilkatan  uray sangkaballing laeng a pulbos ken make-up ti rupada, adun ti atiwenda a kolehiala iti baba.

Adda pay adalak a babai nga agtawenen iti duapulo ket tallo. Adda met sumaggatlo nga ub-ubing ngem siak iti dua wenno tallo laeng a tawen. Agtawenakon iti duapulo idi damok ti mapan mangisuro iti Namitpit.

Kinapudnona, no madama ti klase, mapaisemak no dadduma no masiputak ti panangparimrim ti maysa nga adalak a lalaki iti kaabayna a kaklaseanna. Dagusen met daytoy ti mangibaw-ing iti matana ngem saan a nailinged kaniak ti kinaraniag ti matana. Masapa la ketdi dagitoy nga agassawa, nakunkunak iti nakemko. Banag a pimmudno. Kalpasan ti graduation programmi a naangay iti rabii, tallo paris nga adalak ti nagtaray. Idi aggawidak nga agbakasion iti dayta a kalgaw, nakaragragsakda a nangawis kaniak a dumar-ay iti kasarda.

Napawingiwingak laengen idi addaak iti luganko nga aggawid. Nasaludsodko iti nakemko: lti dayta nga itatadogda iti naestaduan a kasasaad nga elementaria laeng ti naturposda nga adal,   anianto ti masakbayan a buklenda para kadagiti maipasngay nga annakda?

Diak ammo ngem ad-adda nga asi ti nariknak para kadakuada agsipud ta masirmatak a maipadadanto laeng kadagiti nagannak kadakuada a nailumlom iti kapitakan ti kinapanglaw a posible a dida pakaalut-otan!

(Adda tuloyna)