Tanem Ken Kalbario Iti Maysa a Sarita

Iti Duyog ti Singasing: Kolum ni Jaime M. Agpalo
Maikapat a a Paset

No ni met destraktibo ti papanam, iturturedmon, a, kailian. Wenno kapit sa patalim a kuna dagiti Aggalog. No choice iti English. Makaipas laeng ti dila dagitoy, ta apaman a nabasa ni destraktibo ti saritam, namnamaem a madadael la ketdi ti sibubukel a writer’s ego! Kaska la simrek iti maysa a nainget nga eksaminasion iti psychotherapy, he-he-he! Ket no dika makalawlaw iti killeb, wenno ababa ti kurdonmo, nalabit a makiapaka, kaguram ni destraktibo ta awan a pulos ti maibagana a naimbag iti saritam no di laeng dagiti nalaad a makitana! Awan a pulos ti maibagana a napintas iti saritam no di laeng dagiti madi, ket mabirokanna amin a biddut ken saan a nasayaat iti saritam. Ibagana amin dagita a biddut wenno ania ditan a dina kayat iti saritam. Daytoy ti akemna: ti mangibaga iti biddut, ket agsipud ta akemna dayta, no puraw no kunana, purawen a! Dimo met maipapilit ti kayatmo ta ipapilitna met ti kayatna, he-he-he! Kaadduan kadagiti destraktibo a limitado ti ammoda maipapan iti sarita. Ngarud, awan ti serbina a makidebateka kadakuada. Dimo met mababalaw ida ta ti saritam/dayta saritam laeng ti mahusgaan, nga isu met ti husgaanda, ket agtaud laeng kadayta a sarita ti pagpidutanda iti ibagada ta akemda la ngarud nga ibaga ti saanda a kayat iti saritam.

Nupay kasta, nasaysayaat nga amang ni destraktibo ngem ni paspasaruno. Saanmo koma a kagura no ibagana nga awan ti serbina ti saritam wenno awan ti pintasna ti saritam, kailian. Apay, kunam? Adtoy dagiti sumagmamano a rason.

Dimo gamden a mangiparang iti saan a panangayon kadagiti kritiko wenno lapdan ti aniaman a kapanunotanda ta sumiasikan no kua iti panggepmo a mangpasayaat iti kalidad ti sinuratmo.

Dimo gamden a depensaan ti saritam uray pay no sawenda a para kanen la ti baboy wenno ania la ditan a pammadakes. Ta apay kunam? Awanton ti namnamaem nga agtaud kadakuada iti sumaruno a suratem. Laglagipem, no saan la ketdi nga agsasao a hyper ni destraktibo, adda nga adda ti masursurom wenno maadalmo kenkuana a mangpadur-as iti saritam. Nasakit man nga awaten dagiti balikasna, nasken nga awatem met ti kinapudno tapno dayta a pudno ti mangwayawaya kenka nga agaramid iti napimpintas a sarita. Ti pannakasursurom a mangkontrol iti moodmo/kaririknam ti kangrunaan a maalam ken ni destraktibo. Ta no makontrolmo ti kaririknam (mood), makontrolmo met ti karirikna ti tunggal karaktermo. Ta ti napintas a sarita ket addaan iti agduduma a mood. No ti mood ti maysa a karaktermo ket isu met ti kaririknam, maalian no kua ti sabali a karakter ket dandani agpadan ti mood ti amin a karakter ti saritam, banag a mangpakapsut unayen iti sarita ta saan a nagbiag dagiti karaktermo babaen ti bukodda a karirikna no di ket babaen ti mekanismom.

Iti biang ti workshop, nagkatlo met laeng dagiti panelist: puff, literary (mostly ti moderator daytoy) ken ti destructive. Mangitedak iti ehemplo:

University of the Philippines Writing Fellow. Uray la makasangit (sabali ti nagsangit a!) ti Ilocano participant idi ibaga ni destructive panelist nga awan ti kaimudingan ni mannaniw iti lubong ti daniw ta para ubbing laeng ti daniwna. Nabainan piman ti partisipante. Limmabbaga. Nasayaat laeng ta simrek a dagus ti literary (moderator). Imbagana ti akemna. Sa dagiti dadduma pay a panelist. Ngamin, masapul a balanse no maworkshop ti maysa a sinurat, kailian. Kastoy ngamin iti workshop. Ngem dimo mabalin a depensaan ti sinuratmo, saanka a mapalubosan, ta ngamin nasken laeng nga agobserbaka tapno iti amin nga anggulo ken “ang gulo” iti sinuratmo ket makitam ken maamirismo.

Maikadua nga ehemplo: Carlos Palanca Seminar Workshop. Makasangit a, kailian, ti propesora iti madi a komentario ni destraktibo iti saritana. Sus, makagura ngata ngem dina maiyebkas ti bainna ta padana a propesor met piman ti komentarista. Sa ket agdumada a pagadalan. Simrek ti moderator. Nakagin-awa piman ti mannurat.

Ehemplo maikatlo: Iti damo pay la a tupek ken rangrangkay ti daya, depdepensaanen ni mannaniw ti daniwna iti Seminar and Literary Workshop GUMIL Greece a naaramid sadiay Santa, Ilocos Sur, a kas kuna ni Ferdinand Batalla iti daniwna a Sarniw.

(Adda Tuloyna)