Tanem Ken Kalbario Iti Maysa a Sarita

Iti Duyog ti Singasing: Kolum ni Jaime M. Agpalo
Maikadua a a Paset
TI maikadua, awan a pulos ti mark, wenno di man la nangisurat ni apo editor iti uray la koma tulnek iti manuskritom. No kastoy ti manuskritom a a naisubli, dobliemon ti tomarem a sinuratcillin ta grabe daytan. Kayatna a sawen, kailian, saan laengen a dagiti pasamak ti nagkarrakarra wenno nagulo no di pay ket kurang kadagiti elemento dayta saritam! Ket no dimo ammo nga amirisen dayta sinuratmo – ta ania ngarud agdadamoka laeng, awan pay ti ania nga ammom – maitanemen ti saritam iti innem a metro iti sirok ti barsanga. Ket no nalakaka a mapaspasakitan, ayna, diuli, kailian, umuna la ket a reaksionmo ket ibasuramon dayta a sinuratmo, saan? Wenno saan met, pagsawsawam ni editor ta dina man la ipablaak ti nagbambannogam a sinurat; wenno saan, ibagam/iparupam a maysa nga insulto iti biangmo ti saan man la a pannakaipablaak ti saritam.

Ngem kasano ngarud a maipablaak, kailian, no agkurang met kadagiti elemento ti maysa a sarita ti sinuratmo? Saan met ngarud a sika a mannurat ti mababalaw iti pannakaipablaak dayta a sarita a kurang ti elementona a kas maysa a sarita, no di ket ti mismo nga editor.

Ania ngarud ti aramidek, kunam, kailian? Dika agpunto. Dika agilunod. Dika gumura. Dimo met gamden nga ipatulod iti sabali a babasaen ta isunto met la nga isu nga agsubli kenka. Ti nasken nga aramidem ket adalem ti saritam. Umuna a saludsodem: Ania kadi ti tema ti sarita? Maiyannatup met laeng iti tema dagiti pasamak? Ania ti makitam a karakterisasion dagiti karaktermo? Kasano nga impakitam ti karakterisasion? Ala, dimo pay la panunoten no ania ti abstrack ken specific a binatog no agdadamoka. Ania ti dialogom? Natural? Ala, no agdadamoka, bay-am a panunoten ti subtext a dialogo. ngem no nakaipablaakkan iti tallo, nasken a panunotemon daytoy a banag! Ta no saan, misuotannaka la ketdi ni editor ta di met la dumur-asen ti plumam.

Adalem ti lugar ti saritam no maitutop met laeng iti tema. No agdadamoka, dimo pay la a panunoten ti doble a situasion wenno kawes ti sarita. Ngem no para kontes, nasken a kawesamon ti saritam tapno ad-adda a sumiken. Ania dagitoy a kawes? Mini-skirt ti social relevance? Amerikana ti political issues? Barong Tagalog kultura? Baag ti historia? Millenium outlook ti masakbayan? Kagay ti patriotismo? Nasken met nga adalem no ania ti punto de vista ti saritam wenno timek ti saritam. Nasken a maymaysa laeng daytoy, saan a mabalin a dua no agdadamoka; no batidokan, diak met irekomenda ti panagbaliwbaliwmo. Ania ti balabalam? Nagusarka kadi iti plot patterned? Ania ti uha ti istrukturam? Ania ti paripiripmo? β€˜La, no agdadamoka, mabalinen ti paripirip dagiti laeng pasamak wenno eksena, ngem no nakaipablaakkan iti tallo, sapulenen ni editor ti paripirip ti sibubukel a sarita. Saan ketdi a maselan daytoy a paset ti sarita, basta la ketdi nabileg ti mensahem ken naurnos ti pasamak. Aminen, kailian, a paset ken elemento ti sarita ket nasken nga usigem ken amirisem no addada met laeng iti saritam. Ket no maamirismo, sukatam ngarud a dagus. Total overhaul ti pamay-am. Ipatulodmo manen. Ta no dimo inaramid daytoy, maitanemen a talaga dayta saritam. Maisubli daytoy no adda SASE (self-addressed stamped envelope) ti manuskritom. Ngem no awan ti SASE, saan metten nga isubli ni editor ti sinuratmo ta dina met kayat ti aggastos, lalo no adda pamiliana. Ti igatangna iti selio, igatangna laengen iti kanen ti/dagiti annakna. Kaadduan, no di pay ket isu amin a babasaen ket awan maited a budget wenno pundo para iti maisubli a sinurat. SASE ti kaunaan a rekisito (requisite) iti panagsuratan. Ti kayat ngamin a sawen ti kinaadda ti SASE, ket ipatpategmo ti sinuratmo, maisubli kenka no saan a maaramat ti editor; ngem no awan ti SASE wenno dimo pay ipateg nga akinputar, ipategto la ketdin ni editor ti awan kuentana a sinurat? Dayta ti pakailawlawaganna. Iti met paliiwko iti Iluko, nalukay ti ima dagiti editor no maipapan iti ortograpia. Ngem no iti Filipino wenno English ti nagsuratam, ket saan nga agsusurot ti ortograpiam, maisubli ti sinuratmo nga awan a pulos ti markana. Agmalmalangakan no apay a naisubli a di man la naikkan iti komento wenno senial ti komento.

Saanko laeng a paliiw daytoy no di pay ket padasko a kas trilingual writer, kailian.

(Adda tuloyna)