Tanem Ken Kalbario ti Maysa a Sarita

Ni Jaime M. Agpalo
Maikadua a Paset

Mapantayo iti maikadua. Daytoy tay manuskrito nga awan a pulos ti markana wenno di man la nangisurat ni apo editor iti uray la koma tulnek iti manuskritom. No kastoy ti naisubli kenka, dobliemon ti tomarem a sinuratcillin ta grabe daytan. Kayatna a sawen, kailian, a saan laengen a dagiti pasamak ti nagkarrakarra wenno nagulo no di pay ket kurang iti dayta a sarita kadagiti elemento ti sarita! Ket no dimo ammo nga amirisen dayta a sinuratmo ta ania ngarud agdadamoka laeng – awan pay ti ania nga ammom – maitanemen ti sinuratmo iti innem a metro iti sirok ti barsanga. Ket no nalakaka a mapaspasakitan, ayna, diuli, kailian, aya, umuna a reaksionmo ket ibasuramon dayta a sinuratmo! Ibellengmon. Wenno saan, pagsawsawam ni editor ta dina man la ipablaak ti nagbambannogam a sinurat; wenno saan, ibagam/iparupam a maysa nga insulto iti biangmo ti saan man la a pannakaipablaak ti saritam.

Ngem kasano ngarud a maipablaak, kailian, no agkurang met kadagiti elemento ti maysa a sarita ti sinuratmo? Saan met ngarud a sika a mannurat ti mababalaw no maipablaak dayta saritam a kurang ti elementona a kas maysa a sarita, no di ket ti mismo nga editor.

Ket ania ngarud ti aramidek, kunam, kailian? Dika agpunto. Dika agilunod. Dika gumura. Ken dimo met gamden nga ipatulod ti manuskritom iti sabali a babasaen ta isunto met la nga isu nga agsubli kenka. Ti nasken nga aramidem ket adalem ti saritam. Umuna a saludsodem: Ania kadi ti tema ti sarita? Dagiti pasamak, maiyannatup met laeng iti tema? Ania ti makitam a karakterisasion dagiti karaktermo? Kasano nga impakitam ti karakterisasion? Ala, dimo pay la panunoten no ania ti abstract ken specific a binatog no agdadamoka, ngem no nakaipablaakkan iti tallo, nasken a panunotemon daytoy a banag! Ta no saan, misuotannaka la ketdi ni editor. Natural met la ti dialogom? Ala, no agdadamoka, bay-am a panunoten ti subtext a dialogo. Ngem no nakaipablaakkan iti tallo a sarita, nasken nga agpanunotkan, kailian, amangan no taabbaawan ni editor ti manuskritom ta awan met la dumur-asen ti plumam.

Adalem met ti lugar ti saritam no maitutop met laeng ti tema. No agdadamoka, dimo pay la panunoten ti doble a situasion wenno kawes ti sarita. Ngem no para kontes, nasken a kawesamon ti saritam tapno ad-adda a sumiken. Ania dagitoy a kawes? Mini-skirt ti social relevance? Amerikana ti political issues? Barong Tagalog kultura? Baag ti historia? Millenium outlook ti masakbayan? Kagay ti patriotismo? Nasken met nga adalem no ania ti punto de vista wenno timek ti saritam. Nasken a maymaysa laeng daytoy, saan a mabalin a dua no agdadamoka. Uray no batidokan, diak met irekomenda ti panagbaliwbaliwmo. Ania ti balabalam? Nagusarka kadi iti plot patterned? Ania ti uha ti istrukturam? Ania ti paripiripmo? β€˜La, no agdadamoka, mabalinen ti paripirip dagiti pasamak wenno eksena, ngem no nakaipablaakkan iti tallo, sapulenen ni editor ti paripirip ti sibubukel a sarita. Saan ketdi a maselan daytoy a paset ti sarita, basta la ketdi nabileg ti mensahem ken naurnos ti pasamak. Ken aminen, kailian, a paset ken elemento ti sarita ket nasken nga usigem ken amirisem no adda met laeng dayta iti saritam. No awan, sukatam ngarud a dagus. Total overhaul ti pamay-am. Samo ipatulod manen. Ta no dimo inaramid daytoy, naitanemen a talaga dayta saritam. Maisubli laeng ti manuskritom no adda SASE (self-addressed stamped envelope). No awan ti SASE, saan metten nga isubli ni editor ti sinuratmo ta dina met kayat ti aggastos, lalo no adda pamiliana. Ti igatangna iti selio, igatangna laengen iti kanen ti/dagiti annakna. Kaadduan, no di amin a babasaen ket awan ti ti budget wenno pundo para iti maisubli a sinurat. SASE ti kaunaan a requisito (requisite) iti panagsuratan. Nagadu ti kastoy a sarita kadagiti babasaen, kailian. Ngem no ipatpategmo ti sinuratmo, pakuyogam iti SASE. Dimonto pay ipateg nga akinputar iti saritam, ipategto la ketdin ni editor ti awan kuentana a sinurat?

No maipapan iti ortograpia, iti Iloko, nalukay ti ima dagiti editor. Ngem no iti magasin a Filipino wenno English ti nagsuratam, ket saan nga agsusurot ti ortograpiam, maisubli ti sinuratmo nga awan a pulos ti markana. Ania pay, agmalmalangakan no apay a di man la naikkan iti komento wenno senial ti komento ti naisubli ti manuskritom.

Saanko laeng a paliiw daytoy no di pay padasko a kas trilingual writer, kailian!

(Adda tuloyna)