Tapno mapadur-as ti Industria ti Palmera

Salaysay ni Christine Marie Versoza

 

Nairteng man ti gutad ti palm oil industry, ti sumingsingising nga industria iti pagilian. Adu ti sigagagar a nangsaranay  ken timmapog itoy ta pumarasapas ti pannakaipromot daytoy sadiay Mindanao. Napatak ken nakananama ti market daytoy isu a napartak met ti ilalawa dagiti plantasion kadagiti probinsia ti North Cotabato, South Cotabato, Zamboanga del Sur, Agusan del Sur, ken Maguindanao ken pannakaipatakder metten dagiti processing plant a kas iti Agusan del Sur, Bohol, Bukidnon, Maguindanao, North Cotabato, Palawan ken Sultan Kudarat; sumagmamanon dagiti mills a naibangon kadagiti nadakamat a probinsia tapno masungbatan ti kasapulan dagiti adu a mannalon a timmapog itoy nga industria.

Iti agdama, addan 70,000 nga ektaria a namulaan iti palm tree ket pagap-apitanen dagiti dadduma. Napartak ti pannakaikalawana gapu iti kinadda ti madadaan a pagibuntogan kadagiti maapit a produkto, dagiti mills tapno maala ti lana itoy ken dagiti sumagmamano a processing plants a pakaaramidan dagiti finished products; inayon pay ti madadaan a pagmulaan a madebelop ta adu pay laeng dagiti dagdaga sadiay Mindanao iti nagkalaegan wenno saan a namulaan ken dagiti nalalawa a kabanbantayan.

Sabali pay ti napinget nga intension ti maysa nga industry group manipud iti pagilian ti Malaysia a sidadaan a mangitapog iti $575 million dollars babaen ti panangdebelopna ti Liguasan Marsh nga agbalin a produktibo a pagapitan iti lana manipud iti palmera, pannakaipatakder dagiti mills ken processing plant. Masarakan ti Liguasan Marsh  iti South Central Mindanao partikular kadagiti probinsia ti South ken North Cotabato, Maguindanao ken Sultan Kudarat, ket aglawa daytoy iti 220,000 nga ektaria. Ti gobierno ti agtagikua itoy ken mangaramat iti karbengan iti naituding a pannakadebelopna. Daytoy met laeng a lugar ti kayat a debelopen ti MNLF a grupo ni Nur Misuari, ta iti estimate ti American company a nagsukisok, mapapati nga addaan daytoy iti oil depot nga umabot  iti $580 billion, ket no ikombert dayta iti pesos, umabot iti trillion pesos.

Dagiti Europeans ti nangiyam-ammo ti palm oil industry iti Asia babaen kadagiti pagilian ti Indonesia ken Malaysia. Dagitoy a pagilian ita ti maysa kadagiti  kangrunaan nga agap-apit iti lana manipud iti palm tree, ket agtaud kadakuada ti 80% a produksion iti sibubukel a lubong.

Ta ania ngamin aya ti palm oil? Vegetable oil lattan ti pangawag dagiti dadduma kadaytoy, ket ket sinuportaranen dagiti dandani amin a dadakkel a food producers daytoy.

Sadiay Western Africa a nagtaud daytoy a mula, saan a masinga iti panagapit iti bungana ta panawen man ti katutudo wenno kalgaw.

Nalatak daytoy nga us-usaren lalona dagiti manufacturers a kas kadagiti baked goods, confectionary, dagiti nadumaduma a cosmetics, body product ken cleansing agents, cooking oil ken shortening, non-dairy creamers ken ice cream; uray dagiti non-food uses a kas iti panagaramidan iti sabon ken detergents, production of greases, lubricants and candles, ken maaramat payen a biofuels, production of bactericides, cosmetics, pharmaceuticals and water-treatment products ken snack foods.

Ngarud, adu ti pakaaramidan daytoy a mula a produkto, isu nga adu dagiti agpinget a tumapog itoy nga industria.

Ngem adda dakkel a panagbalbaliw iti aglawlaw iti itataud itoy a mula, a kas iti pannakonbert dagiti kabambantayan ken kabakiran a kas pagmulaan, gapu itoy, immilet la unay ti lubong a paggargarawan dagiti ayup, lames ken dadduma pay a nagbiag gapu iti pannapakapapanawda iti natural a pagnaedanda wenno gapu iti land conversion.

Gapu iti itataud daytoy nga industria, mangrugin nga insardeng dagiti adu a dadakkel a kompania ti agangkat iti lana manipud iti mais, soybeans ken sunflower a nangapektar kadagiti agmulmula met itoy. In-inut metten a kompetensiaen daytoy ti produksion ti lana manipud iti niog, a ditoy pagilian ti maysa kadagiti kangrunaan a pamataudan itoy.

Sabali laeng ti dakkel nga ibungana iti environment gapu iti forest conversion, biodiversity loss, soil erosion, air pollution, (ta mapugipog metten dagiti kaykayo), soil and water pollution ken dadduma pay nga issues,  nangruna la unay iti social issues no ti pannakaikalawa dagiti plantasion ket saan a maikaskaso ti kalintegan dagiti agtagikua ti daga wenno issues maipapan iti ancestral domain, pannakapapanawda ken pannakailupit dagiti agindeg a katutubo iti dayta a lugar.

Babaen kadagitoy nga issues a tumaud, maitutop la unay a serioso iti panangtaming ti gobierno itoy, masapul nga adda kenkuana ti kontrol ta no saan, agtultuloy latta a bumtak ti riribuk sadiay Mindanao. Pudno la unay a nakananama ti itedna a dur-as iti ekonomia ngem masapul a makontrol ti gobierno ti situasion, ta no saan agtultuloy nga agsagaba iti pannakaleppay ti abaga.#