Footer

TARAON TI PANUNOT: Dimo ibain ti kinaasinom (Maudi iti dua a paset)

Kadagiti simmarsaruno nga aldaw, nakaragragsak ni Polingay. Sinutil pay ketdin ti sabali a manangna, ni Isabelle nga agad-adal iti kolehio, a krasna ni Louis, isu a naragsak. Naglibak ni Polingay ta dina kayat a nakarkaron ti panangsutil ti manangna kenkuana. Ken maysa, amangan no pagungtan pay da amang ken inangna no maammuanda a krasna ni Louis. Amangan no ibagada a nagubingan pay laeng ket sabalin ti sumsumrek iti panunotna. Ni Polingay ti buridek kadagiti tallo a babbai.

Ngem dina mailibak a pannakadakamat laeng ti nagan ni Louis ket  nalausen ti banugbog ti barukongna. Kastoy kadi ti agayat? nakunana iti nakemna.

Dimteng ti aldaw ti Domingo. Umuna a misa ti inatenderanda a sangapamilia iti Baguio Cathedral tapno maaddaanda iti panawen nga agisagana iti pagsasanguanda kadagiti sangailida. Kalpasan ti misa, napanda nakitienda. Ngem nasuktan iti pannakapaay ti gagar ken ragsak ni Polingay. Ta saan sa a maikanatad dagiti ginatangda a sagana. Saan a para Amerikano ti isaganada a pangaldaw no di dagiti para iti padada a taga-bambantay.

“Dagitoy laeng ti isaganatayo?” nagmurareg ni Polingay.

“Ket wen a. Adda pay aya sabali?” insungbat ni inangna. Nasiputanna a nagtinnaliaw da manangna.

Saanen a nagun-uni pay ni Polingay. Ngem iti unegna, dakkel ti ikokontrana kadagiti ginatangda a pagsasanguanda kadagiti sangailida. Saan a maikanatad, nakunana. Saan a maitutop. Amerikano dagiti sangailida ket rumbeng a dagiti taraon dagiti Amerikano ti pagsasanguanda. Iti naganus a panunotna, dayta koma ti rumbeng nga insaganada.

Ngem adda kadi maaramidanna? Anak laeng, dina maipapilit ti kayatna.  Saanen a matimtimek. Ngem adda nagtubo a rurod iti kaungganna. Rurod nga umal-alimpatok.

Saanna a nailinged dayta a rurodna. Nakamisuot lattan idi aggawidda ken uray idi addadan iti balayda.

Saan a timmulong nga agisagana iti taraon. No baonenda, saan a nangipangpangag. Nagtalinaed a nakamisuot nga agbuybuya iti telebision iti salas. Idi inungtan ni inangna, napanen nagpupok iti siledna. Saanen a rimmuar.

Wen, mabain ni Polingay iti saganada. Mabain la ketdi ken ni Louis. Ania la ti makunan dagiti dadakkel ni Louis? Ay, mabain la ketdi ken ni Louis!

Madamdama, pinagtimkan ni manangna nga Isabelle. Simmangpet kanon ti pamilia Reid. Nasken a rummuar iti siled tapno makiandingay kadagiti sangaili. Ken maysa, dandanin ti panangaldawda.

Ay, mabain la ketdi a rummuar. Mabain ken ni Louis. Ngem kapilitan a rimmuar idi ayaban manen ni manangna nga Isabelle. Nasken a sanguenna ti kinapudno.

Saan a matimtimek bayat ti panagtutungtong da amangna ken dagiti kakabsatna ken dagiti sangaili. Nagtugaw iti suli. Awan ti gaganaygayanna. Ngilangil ken tung-ed laeng ti isungbatna kadagiti sangailida. Mapilpilit ti isemna kadakuada.

Inyayab ni Inangna ti pangngaldawda. Agsarsaruggaddeng ni Polingay a simmurot. Ad-adda a limmidem ti rupana idi makitana dagiti insagana ti inangna. Luto dagiti Ibaloi: adda pinikpikan a nalaokan iti etag; pinirito a manok; lauya a pinulpogan a baboy ken nalaokan iti repolio; ti espesialti ni inangna a pinuneg; kinilnat nga organic a broccoli ken sitting beans; nalabaga nga innapuy wenno kintoman;  patupat ken sinuman a naaramid iti ngumisit nga organiko a diket; tubbog ti lemon  ken naluom a papaya ken atis a mulada iti paraanganda.

Ngem napaliiw ni Polingay a pagaayat dagiti sangaili ti pinuneg. Insuro ni inangna ken ni Mrs. Reid no kasano pamay-anna. Masmasdaaw pay ti ina a puraw a daytoy laeng ti chorizo wenno longganisa a nalaokan iti dara.

Kinuna ni Manangna a Claire: “Sadinoman a pakaidestinuan ni Mr. Reid, pagaayatna a ramanan ti luto dagiti sumangbayanna. Saanna a kaalumiim.”

Simlep iti kaungganna ti imbalikas ni amangna: “Agingga a saan nga ipateg ti tao ti kinaasinona, saan met a makaadayo iti pagtaktakderanna.”

Ngem kakaruan iti amin ti insawang ni inangna: “Ti laeng pagbainam ket isu ti kinaadda ti bainmo iti bukodmo a bagi. Ngem no ipagpannakkelmo ta bagim, maipagpannakkelmo no siasinoka a saanka nga aglinglinged iti anniniwan ti sabali…”

Dayta ti nanglukat kenkuana iti kinapudno a saan a rumbeng nga ibain ti kinaasino.

Ita, maysan a registered nurse ni Polingay. Saannan nga ibain a pulos ti kinaasinona. Sipapannakkel a mangibaga a maysa nga Igorota, uray no agnaeden sadiay Australia a kaduana ti tallo nga annakna ken ti asawana a maysa nga Australiano a doktor.

Ta ania ngamin aya ti bain? It is a negative emotion that combines feelings of dishonor, unworthiness, and embarrassment.

Awan kaimudingan ti bain iti naprogreso a gimong!#