Tawid a Daga (Maikadua a paset)

Sarita ni Salvador A. Espejo

 

Ginatang daydi apongna a lakay ken ni Ama Daniel a nagmaymayor ti Sta. Barbara ti daga. Intukon kano ni Ama Daniel ti daga idi agpa-America daytoy. Pinadalusan ti apongna a lakay ti daga. Addan tallo ektaria a mararaepan idi pimmusay ti lakay. Naipaima ken ni Tata Selmo ti pannakatalon ti daga. Ngem saanen a naituloy a naraatan dagiti dadduma a paset ti daga nangruna iti bantay a pasetna ta negosio ti impamaysa ni Lelang Ansiang.

Idi sibibiag pay da mamang ken papang ni Abogado Arista, masansan nga umallatiwda iti balay da Lelang Ansiang iti poblasion. Idi maaksidente da papang ken mamangna, ni Lelang Ansiang ti nangtaraken ken nangpagadalen kenkuana.

“Kayatko nga agbalinkanto nga abogado,” kinunkuna idi ti baket. “Sikanto ti taklin dagiti babassit a tattao, nangruna dagiti mangmangged, mangngalap ken mannalon.”

Ipatpateg ken daydayawen dagiti kalugaranna ni Lelang Ansiang gapu iti kinamannangaasina. Nalukay ti dakulapna nangruna no emerhensia a pagkasapulan ti iyamang kenkuana dagiti kalugaranna.

Manipud iti nagtugawanna, imparais ti pul-oy ti nabanglo nga ayamuom ti maituntono a dalag. Nawadwad la ketdi ti napanaan ni Diego, ti maysa kadagiti katalonanda. Nalames kano ti waig iti arsadanan ti bantay.

Binuybuyana ti panangpa-kan ni Anselmo dagiti tallo a pangganakan a baka. Nakuna idi rabii ni Tata Simo nga aganak dagitoy inton agtapus daytoy a bulan ti Enero.

Anak ti adayon a kabagianna ni Anselmo, agturposton iti haiskul. Ni Abogado Arista ti mangpapaadal kenkuana. Isu ti kadkadua ken katulong  ni Tata Simo ditoy daan a balay a tawidna met laeng iti daydi apongna a baket. Inkarina a pagbasaennanto daytoy iti kolehio.

Timmaliaw iti sikiganna idi makangeg iti arimpadek sa iti panagsig-am ni Tata Simo.

“Nakasaganan ti pammigattayo, barok.” kinuna ti lakay.

“Agbuggoka metten, Tata, ta aggigiddantayo,” kinuna ni Abogado Arista.

Kalpasan ti panamigatda, kinatungtong manen ni Abogado Arista ni Tata Simo mainaig iti planona iti daga. Maysa nga ektaria ti pamulaanna iti kape, maysa nga ektaria ti agbalin a plantasion ti saba, maysa nga ektaria ti pagburasannanto iti mangga, abokado, atis, santol ken dadduma pay a agbunga a kayo. Pabukualna tapno anayenna a lima nga ektaria ti maraepan iti pagay. Kinuna ni Tata Selmo a bineltak ti waig nga agpaamianan ti daga a sumalpot iti abagatan ti poblasion ti Sta. Barbara.

“Nalames ti waig,” kinuna ni Tata Simo. “Napintas pay a pangawidan iti danum a pagpasayak iti bangkag. Saan a maugotan uray kalgaw. Uray mamindua a pangapitan ti lima ektaria a planom a pamagayan.”

NAGBANNIKES ni Abogado Arista a nangisurot kadagiti matana iti agpa-amianan a siitan a barut. Pattapattana, makalawas laengen, maungpoten a malakub ti dagana. Natalgedton kadagiti ayup nga agdadael kadagiti subual ken paramut nga agbunga a kayo.

Manipud rinugian da Tata Simo ti agalad, ad-addan nga iti bantay ti yanna. Nagpatakder iti kalapawna iti sakaanan ti bantay iti asideg ti waig.

Agbaw-ing koman ni Atty. Cabalo idi masaripatpatanna ni Tata Simo nga agturong iti yanna.

“Problema, barok,” impasungad ni Tata Simo. “Nagsardeng dagiti agalad ta kinariar ida ti maysa nga Itneg. Dina ipalubos a maaladan ti suksukayenna a daga. Nagannad dagiti agalad amangan no makapatayda. Wenno maisagmakda no adda kadua ti Itneg.”

Naaprosan ni Atty. Arista ti timidna.

“Kayatko a kapatang daydiay nga Itneg, tata,” kinunana.

PANDEK a parsua ti nagparang ken ni Abogado Arista iti dayta nga aldaw iti daan a balay. Simmabunganay dagiti takiag daytoy ken nabayog ti barukongnna. Nupay ub-ubing ngata ti Itneg iti lima a tawen ngem isuna, adayo a nalaklakay ti langana ta kinesset ti init ti kudilna.

“Agtugawka,” inyawis ni Abogado Arista, intudona ti tugaw iti salas.

Saan a nagkir-in ti Itneg. Petpetna latta ti pikana.

“Naganmo itayen?”

“Cagey,” ababa ti sungbatna.

“Am-ammonak met ngatan. Naibaga la ketdi kenkan ni Tata Simo. Ket kasano ti maapit iti taltalonem?”

“Mayat,” kellaat nga immisem ni Cagey. “Asideg iti ubbog ti yan ti dagak. Agsobsobla ti pagpadadagak. No saan nga agbagyo, umanayen a pagbiagmi iti sangapulo ket dua a kabus.”

“Pagbiagmi, kunam?” nagkuretret ti muging ti abogado. “Adda kaduam?”

“Ni Ilga, kabinnukotko,” immisem manen ni Cagey. “Makatawenmin nga agdendenna.”

“Kaano pay nga aggigiankayo sadiay?”

“Napuotakon nga idiay ti pagigianan da ama. Ngem awanen da Ama ken Ina. Dakdakami laengen ken Ilga. Pimmanaw dagiti dadduma ta naminsan, adda immay a taga-Patad a nagkuna a kukuana ti daga a paggigiananda. Adda pay iggemna a papel.”

“Ket ammomon no apay a pinaayabanka? Nagpulong ni Tata Simo nga imparitmo ti panagpaaladko. Dimo kadi ammo a kukuak ti daga a taltalonem?”

“Dagak daydiay! Adik kayat ay maaladan!” timmangken ti timek ni Cagey.

(Maigibusto)