Technical glitches iti midterm elections

NAIPROKLAMAREN dagiti nangabak a senador, partylist, kongresista ken lokal nga opisial iti naangay a midterm elections. Naaklonen dagiti dadduma a naabak a kandidato ti pannakapaayda ngem adda pay laeng dagiti mangipatpatangken a naabakda gapu ti pannakamaneobra ti resulta ti eleksion. 

Mapagat-atapan ti napasamak a pannakataktak iti pito nga oras iti transmission ti resulta ti eleksion idi rabii ti Mayo 13, 2019. Makidkiddaw iti Commission on Elections a kasapulanda nga ilawlawag ti gapu ti pannakataktak ti votes transmission a mapapati a nakaepekto iti resulta ti botos dagiti kandidato a para senador.

Kalaksidan kadagiti adu a kaso ti panagpalia dagiti vote counting machines (VCM) ken Secured Disk (SD) card kadagiti nagduduma a paset ti Pilipinas a nangtaktak iti annayas ti eleksion ket adda pay dagiti nadokumentuan a reklamo a makaepekto iti integridad ti poll automation.

Nai-report nga adda dagiti bimmotos iti 10 laeng ti imbotosda a senador, imbes a 12 (undervote), ngem nairaman iti resibo ti nagan ti maysa kadagiti topnotcher a naiproklamaren a nangabak a senador. Nai-report pay nga adda sangapamilia a nangibotos iti babai a maysa kadagiti kandidato iti oposision, ngem nagparang iti resulta a zero vote ti kandidato iti lugarda.

Mairaman kadagiti nagreklamo iti panagpalia ti VCM idi kaaldawan ti eleksion ket ni sigud a Vice President Jejomar Binay. Naminwalo nga insubona iti VCM ti balotana ngem na-reject a gapu ti saanna a pannakaibotos iti bagina. Narurod ni Binay iti saan a panangawat ti VCM iti balotana. Impeksana ti rurodna iti media a no napasamak kenkuana dayta a maibilangen a nalatak ken tangkiran a politiko nga awan ti naaramidanna iti saan a naibilang a botosna, ket ad-addan nga awan ti maaramidan dagiti kadawyan a botante a na-reject dagiti balotada.   

Naabak ni Binay iti kandidaturana a kongresista iti Umuna a Distrito ti Makati City a nagpaayanna a Mayor iti adu a tawen, ngem nailayon a Mayor ti anakna a ni Abigail Binay a kangrunaan a nakabalubalna ti kabsatna a ni sigud a Mayor Junjun Binay.

Saan a mailibak ti Comelec dagiti adu a nagkuranganda iti napalabas nga eleksion nga iti paniriganda ket kasla awan ti dakkel nga epektona iti resulta ti panagpipili, ngem rasonda laengen dayta tapno maabsueltoda kadagiti nagbiddutan ken nagkuranganda.

Mairaman kadagiti kasla simple a nagkurangan ti Comelec ket ti kinakirang dagiti VCM technical personnel ken mapagtalkan a courier, ken kaadayo ti paggappuan dagiti sukat ti agdadael nga SD card. Adda dagiti presinto a dagiti VCM ken SD card ket nagdadael ket kasapulan pay nga agbiahe iti las-ud ti lima nga oras tapno makaala iti kasukatda manipud iti Comelec technical hub nga adda iti regional office.

Maysa kadagiti kaso a nakikaysaan ti Parish Pastoral Council for Resposible Voting, ti accredited a citizens’ arm ti Comelec ket ti napasamak a panagdadael ti SD card ti VCM iti presinto sadiay Brgy. Sunggiam, San Juan, Ilocos Sur idi sakbay ti pangaldaw ti eleksion. Naammuan a ti SD card ket naala pay iti Comelec Regional Hub sadiay San Fernando City, La Union a nakaidulinan dagiti SD cards para ti Region I. Nagtutulagan dagiti kameng ti Board of Elections Inspectors, PPCRV and party poll watchers a tapno saan unay a mataktak ti panagbotos, napalubosan dagiti botante a nag-shade kadagiti balotada. Naurnong dagiti nagbutosan a balota iti box ken sada laeng naisubo iti vote counting machine idi natarimaanen ti VCM wenno nasukatanen ti SD card. Naaramid ti pannakaisubo dagiti balota iti VCM, adun nga oras ti naglabas kalpasan a nakapanawen dagiti nagbotos a botante ken saandan a nakita ken napaneknekan iti vote receipt no dagiti nailanad ket isu met laeng dagiti kandidato a binutosanda.

Dayta nga insidente ket tinaktakna iti adu nga oras ti transmission ti resulta ti botos ti ili a San Juan para ti opisial a panagbilang ti Ilocos Sur Provincial Board of Canvassers, ken pannakaiproklamar dagiti nangabak a kandidato.  

Apay a saan nga inantisipar dagiti opisial ti Comelec dagita a mabalin a mapasamak iti kaaldawan ti eleksion? Saan kadi koma a dagiti pagsukat kadagiti agdadael a VCM ken SD card ket adda laeng iti asideg tapno nadardaras ti pannakasimpada?

Inrakuraken ni Comelec Chairman Sheriff Abas nga “isolated cases” laeng dagiti naireprt nga insidente, ket saanna a nakaro a maapektaran ti resulta ti eleksion. Ngem kasano a saanna a maapektaran ti resulta ti eleksion, no ti bilang dagiti nagpalia a VCM ken SD card iti kalkalpas a midterm election ket ad-adu nga amang ngem ti bilang dagiti insidente idi 2016 National and Local Elections?

Saan kadi nga agingga ita ket saan pay a naresolbar ti protesta ni sigud a senador Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. iti panangabak kenkuana ni Vice President Leni Robredo iti nasurok a 200,000 a botos? No pagduduaan ni Marcos ti panangabak ni Robredo kas Vice President, kaipapananna dayta ti kaawan met ti talekna iti poll automation idi 2016 a nangabakan ni Presidente Rodrigo Duterte kadagiti nakabalubalna? No mapagduduaan ti panangabak ti agdama a Vice President, apay ngarud a saan a sapasap a mapagduduaan ti resulta ti 2016 elections agraman ti panangabak ni Duterte ken dagiti nakatugaw a senador?

Nasaysayaat ti poll automation, ngem ti sigud a mano-mano a panagbilangan iti botos ta adun dagiti kaso ti pannakamaneobra ti resulta kadagiti nagkauna nga eleksion. Ngem rumbeng a pasingkedan ti Comelec ti integridad ti poll automation tapno saan a mapagduduaan ti resulta ti eleksion. (Eden A. Alviar)