sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ti allawig

KAPIGSAAN a bagyo iti sangalubongan ita a tawen. Dayta ni Bagyo Rolly a limmabas iti pagilian.

Ngem mabalin nga adda pay napigpigsa a mainaw a bagyo sakbay nga agngudo ti tawen. Pagdaksanna no sumrek iti Philippine Area of Responsibility wenno PAR sa pay la ag-landfall.

Idinto a di pay nakabangon dagiti kailian a biktima!

Naimatangantayo kadagiti damag no kasano ti damsak nga inyeg ni Rolly. Naikompara daytoy kadagiti naglabas nga allawig a kas iti Reming, Yolanda, kdpy. Nga ammotayo a nangparnuay iti pakasaritaan iti pagilian.

Ita a masursurat daytoy, nasuroken a duapulo dagiti natay gapu iti bagyo. Adda pay laeng dagiti report a sapsapulenda a biktima. A kas kuna ti damag, milagro laengen no sibibiagda pay. Agasem met ngamin ta saan la a danum ti nangduprak kadagiti kailian.

Adda dita ti napuskol a pitak a kinaludon ti nayanud a deposito ti lahar iti aglawlaw ti Bulkan Mayon.  Ken nagdadakkelan a batbato! Aglalo iti Guinobatan, Albay.

Iti pigsa ti bagyo, binilbilion a pisos ti pattapatta a dinadaelna saan laeng nga iti benneg ti agrikultura. Iraman ditan dagiti pasdek nga awa nagmamaayanna.

Makulding ti rikna a makaimatang iti kinaay-ay-ay dagiti lugar a nagdalanan ti bagyo. Nagaburan dagiti balbalay. Adu a pamilia ti naawanan iti pagtaengan. Ken pagbiagan.

Nga ita, mangnamnamada laeng kadagiti tulong.

Daytoy a pagteng, saan laeng a ti pisikal a bagi ti apektaranna. Adda dita ti rikna/karirikna. Ti emosional nga aspeto.  Narigrigat daytoy. Masapul a maikkan pateg ti pannakaasikasona tapno di agtinnag a dakkel a parikut.

Agpayso met ketdi a natibker ni Pinoy. Kabaelanna uray ania a pannubok. Adun ti naglasatanna. Ket naisem latta iti baet dagiti sangsanguenna a problema. Ammona latta ti agkatawa.

Ngem saan nga amin. Aglalo kadagitay nakaro ti sinagrapna itoy a bagyo. Dagitay naawanan la ngaruden iti pagbiagan ken pagtaengan, naawananda pay laeng kadagiti ipatpateg ti biag. Sa pay la awan ti di awan. Mabalin a dida matengngel ti riknada. Gapuna a sabali ti mapanunotda.

Dagitoy ti rumbeng a makita. Saan laeng a ti kasapulan ti bagi. Isu a napateg la unay no agkuti ti gobierno a mangsupusop itoy a panagkasapulan dagiti kailian.

Ita a masapul unay ti tulong nga agtaud iti gobierno. Kangrunaan dagiti adda iti pribado a sektor. Saan ita a kabaelan dagiti ili ken probinsia ti bumangon no awan ti dumteng a tulong. Nakidkidanen ti pondoda gapu iti agdama a pandemia.  A pinakaro pay dagitay korap nga opisial!

Iti maysa a damag, makalpay-abaga ti pannakadadael laeng ti rinibo a sako ti bagas iti pasdek ti National Food Authority. Saan a kinabaelan ti pasdek a nakaidulinanda ti rungsot ti  limmabas a bagyo.

A nangparnuay ita iti nakaro a problema. Masapul ti ayuda iti bagas. A mabalin a maibayag bassit gapu ta agtaud pay iti sabali a probinsia wenno iti mismo a Kamaynilaan.

Saanen a karkardayo ita ti pigsa dagiti allawig a sumsumrek iti pagiliantayo. Bunga daytoyen ti makunkuna a panagbaliw ti panawen. Panagbaliw a parnuaytayo met laeng a tattao.

Awan latta ti sarday ti panangtabbirawtayo iti Nakaparsuaan. Makaluslusot latta dagiti ilegal nga aramid kadagiti nabatbati pay a nabirgo nga aglawlaw.

Iti napasamak iti Albay, maitudtudo ita a napakaro ti epektona iti komunidad gapu kadagiti aktibidad ti quarrying iti asideg ti bulkan. Napenned kano ti karayan gapu kadagiti nabuntuon a bato ken darat. Gapuna nga idi agdinakkel ti danum, nagturong iti sabali ti ayus—iti yan dagiti kabalbalayan. Isu a kasta laengen ti pannakakellaat dagiti agindeg iti kinapardas ti pannakalayusda.

Dagus nga impasardeng ni Sekretario Roy Cimatu ti Department of Environment and Natural Resources ti operasion dagitoy nga agkwarkwari. Maisayangkat ti imbestigasion kadakuada.

Ngem kinontra ti ama ti probinsia ti pannakaisardeng ti operasion dagiti agkwarkwari. Saan kano laeng a daytoy nga aktibidad ti ramut ti napasamak iti lugarda. No mapasardeng ti nasao nga aktibidad, parikut ti kasapulan iti ibabangon dagiti agindeg. Parikut ti usarenda nga agbangon kadagiti dinadael ti allawig.

Awan dakes iti nasao nga aktibidad. Ta pudno man met a dakkel ti maitulongna. Ngem laeng, saan koma a liplipatan daytay balikas a ‘responsable.’

Responsible quarrying. Responsible mining. Kanayon a mangmangngegan. Ngem awan met dayta a ‘responsible.’ Agbalbalin a bukatot dagiti maseknan. Ti napateg, ti panagpastrekda iti pirak. Ta dakkel met ti it-itedda kadagiti sumangkabukatot a lider. Masapul a subbotenda!

Basta adda didigra, naaweng ti panagkuti dagiti maseknan nga ahensia. Ngem inton agnadnad, awanen. Saanen nga ammo no nagbanagan dagiti ibagbagada nga imbestigasion.

Maipalagip la ngarud met ti napasmaak iti Tanap itay napan a tawen—apagisu a  makatawen ita a bulan. Nagpasar iti nakaro a didigra nga inyeg ti nakaru a layus.

Nagaburan dagiti aplaya iti nagadu a tarikayo (nasurattayo idin daytoy). Mangipakita laeng nga agtultuloy latta ti pannakapugipog dagiti kabakiran a sakup ti Tanap. A saan a pudno ti maipadpadamag a napasardengen dagitoy.

Gapu itoy, naikankannawag manen a maimbestiga daytoy. Ngem awan met ti naam-ammuan a nadusa. Nagtaudan ngarud dagiti reprep a kayo a natablonen?

Iti napasamak ita iti Kabisayaan, ipalagipna manen nga awan ti pagbanagantayo no agsingir ti nakaparsuaan. Dina malasin ti baknang ken marigrigat. Padapada a dalapusenna.

Ket kakaasi latta dagiti babassit. Isuda nga awan pakainaiganna iti pannakadadael ti aglawlaw, isuda ti ad-adda nga agsagrap kadagiti didigra a parnuay ti dakes nga aramid dagiti sumagmamano.

Napia laeng, kas nasaon, ta adu ti agdappuor a tulong iti kastoy a situasion. Nakapokus pay ti gobierno kadagiti biktima.

Ngem no maminsan, daytoy ti pagtaudan ti korupsion. Agnumar dagiti nakatugaw. Dagiti maawatda a tulong para kadagiti iturayanda, saan a maidandanon. No maidanon man, nakartiben a kunada. Nagettenganen.

Maipalagip ti napasamak kadagiti tulong kadagiti biktima ti Yolanda. Ken ti gubat a napasamak iti nagbaetan ti puersa ti gobierno ken dagiti kakabsat a makannigid a Muslim. Nagpupukaw ken nadadaelda laeng.

Pagbiagan pay laeng dagiti ‘nasirib’ ti para kadagiti biktima!

Saan laeng nga ita dagitoy a didigra. Adda ket adda a sumangbay kadagiti masungad nga aldaw. Masapul ngarud ti kanayon a panagsagana.  Ken panangisardeng kadagiti banag a mangdadael iti pagnanaedantayo. Ti babassit a gannuat, dakkel a banag no mapagtitipon. Adda met laeng kadagiti dakulaptayo ti solusion dagitoy a sangsanguentayo. Rugian iti bukod a bagi.