Footer

Ti Anniniwan Ti Init (Umuna a Paset)

PINUORAN ni Amang Iddo ti kamalig. Sangagasut a kaban nga irik ti linaonna, malaksid kadagiti tallopulo a kaban a balatong ken pusi, ken sangapulo a kaban a mais. Ammok ti bilangna ta siak ti katalekna. Tallo kadagiti pumurok ti kaduak a nagipempem kadagita. Ur-urayenmi laengen ti komprador a nangitulagak kadagiti balatong ken pusi. Ngem dimmapodan.

Candido Madaymen ti buniagna. Wenno Lakay Iddo ti birngasna. Apong Iddo kadagiti agtutubo ken ub-ubbing.  Amang kadakami nga asideg kenkuana.

No damagem no umno wenno saan ti inaramidna, awan sabali a maisungbatko no di raemek ti inaramidna. Nalabit a saan laeng a siak, no di pay ti sibubukel a pumurok ti Liccaong. No adda man makuna a panagbiddut dita, dakdakkel nga amang ti naitulong dayta a panagbiddut. Biddut man ken saan, raemenmi a pumurok ti panangpuor ni Amang iti kamalig.

Ipasiguradok met a saan a nalukay ti torniliona. Nalimbong ti panagpampanunotna iti edadna nga innem a pulo ket innem. Iti tayagna a lima a kadapan ken walo a pulgada, nasabang ti barukongna ken namsek dagiti maselna. Igpilanna pay laeng ti naisako a tallo lata nga irik. Naisem ken kangrunaan a madlaw kenkuana dagiti naraniag a matana. Di met masasaan a di madlaw ti kasla balatong ti kadakkelna a nangisit a sallapiding iti nagbaetan dagiti kidayna.

"Amang , pautangannakami man iti bagasmi ket awan ti apuyenmi ita a malem," pakaasi no kua ti ina. No gawat, agsasarutsot ti umay umutang. Uray iti sumipnget wenno nasapa a sardam, adda  agtuktok nga umay umutang iti apuyenna.

Gapu ta adu ti irik ken bagas, kunana met nga insigida: "Inka kargaanen dayta labbam!" No saan met, "Inka mangibagan ken ni Saling," kunana, a ni baketko ti kayatna a sawen.

"Amang, ti abono ken insektisidio. Alaemton nga irik no panaggagapas," arungaing ti di pay nakaabono ken ig-iggesen no di man nagkaruotan wenno inatake iti peste wenno bisukol ti awatna a talon.

"Inka bumagtinen iti kamalig. Mangalaka metten iti pagpasuyotmo," kunana met nga insigida. "Itong, luktam ti kamalig!" imandarna met kaniak. Ilistakto metten ti alaen ti mangala. Tallo ti kamalig a kongkreto ken nagatep iti sim iti abagatan a sikigan ti panakkelen a balay iti sellang ti bantay. Ti maysa kadagitoy ti pagipempenanmi kadagiti abono, insektisidio, herbisidio ken dadduma pay a pasuyot para iti talon tapno saanen nga aggatang pay idiay ili dagiti katalonan. Kalgaw no aggatang. Ten wheeler ti agideliber iti orderen ni Amang, ngem agingga laeng dita sentro ti barangay. Dyip ken kuliglig ti agbunag. Apaggisu laeng a dalanan ti owner a dyip ti kalsada a naitikap iti bato a bantay a kumamang iti purok.

Saanko laeng a maawatan, no apay a nagdiding iti tabla ken nagpuskol ti kinerker ken naisigpit a pan-aw nga atepna ti maikapat a kamalig a tumannawag iti kataltalonan. Iti tayagko a walo a kadapan ken walo a pulgada, apagisu a makulditko ti murdong ti sagumaymay no lumagtoak.    

"Ipakongkretom metten, Amang," insingasingko iti naudi nga inkam panagipempen kadagiti irik, balatong, pusi ken mais.

"Kinagiddan dayta a kamalig ti pannakabangon ti balay. Parunapin dagiti naaramat dita a tarikayo. Makipinnaut dayta iti uray sangadosena a henerasion…"

Nalamlamiis pay ketdi ti unegna ngem dagiti kongkreto. Isu a kaykayatko met a pagipempenan kadagiti apit.

 "Amang, agsakit ti anakko, awan kuartami. Pangaasim koma ta tulongannakami. Tallo nga aldawen nga agbarbara," pakaasi ti ina a madanagan.

"Apay nga ita laeng nga immasidegka? Dika la naasianen ta anakmo?" kautenna a dagus ti petakana ket mangiruaren kadagiti sagsasangaribu a nakasiksikkil. "Itong, sumurotka kenkuana, sakayam diay dyip ta amangan no kasapulan nga ipanyo idiay ospital!" Ket ania pay ti aramidek no di agtungpal? Inkapilitan a bumangonak uray no rabii wenno agtudtudo, uray madama ti tagainep, uray maukas ti nairut a kepkep, ta di baybay-an ni Amang dagiti katalonanna.

"Amang, eksaminasion 'diay anakko nga agkolkolehio idiay kabisera, pangaasim ta pautangannakami. Bayadanmi nga insigida apaman a maaddaankami iti kuarta. Sapay no adda met uteken daydiay nga anakmi," kuna pay ti maysa. 

Saan nga agpangadua ni amang. Umasut a dagus iti petakana wenno mangdutdot iti rineppetna iti lastiko ket itedna nga insegida, ket kunana: "Siguraduem a makaturpos ti anakmo, ta no saan, ad-adda a rigat ti sagrapem iti masanguanan nga aldaw."

"Amang, agkasar diay anakko a buridek, pautangannakami man tapno makapagsimpa metten dagiti ubbing. Bayadanmi met laeng iti kabiitan a panawen," sabali pay nga arungaing.

Siisem latta met ni Amang a mangiyawat iti kuarta a kasapulan dagiti agpakasar. Agiregalo pay iti baka wenno kalding wenno manok wenno pato wenno ganso. Tarakenko dagitoy. Mangited pay iti bagas a sangakaban a lutuen ti agpakasar.      

"Narasayen ti kas kenkuana," sangkakunada. Ngem masemsemak. Amang lattan. Agpannuray lattan dagiti pumurok ken ni Amang. Ngem diak pay nakita a nagkedked. Diak pay nakita a nagmisuot a kinararagan ti makasapul.

"Nairuamdan a, Amang!" inturturedkon iti naminsan nga alas singko iti malem a purpuruakanmi iti mais dagiti manokmi. Palagipak man a, kunkunak iti bagik, amangan no nakaturog ketdi a simumulagat. Panagriknak ket gungundawayandan sa ni Amang.   

Nagkatawa ket nagparang dagiti napudaw ken naurnos a ngipenna. Kimmusipet pay dagiti naraniag a matana. Iti ikakayab ti nalamiis nga angin, immanges iti nauneg a kasna la pinunno ti angin ti barukongna, sa kunana: "Saantayo a makan amin dagiti apit. Aramid a manakman ti tumulong iti agkasapulan…"

      (Adda tuloyna)