Footer

Ti arapaap ni Anton (Maikadua a Paset)

NAKAANGES ni Anton iti nalukay idi sumina ti dalan da Andres.

Adayo pay ti pagnaenna. Agarup sangakilometro pay sakbay a makadanon iti arsadanan ti Bantay Dappat a yan ti purokda. No apay met ngamin a nagadayo laengen ti pagadalan iti purokda. Kasla ketdin nailanglangida iti gimong. Nga isuda a taga-lengleng ket taga-sulsulinekto latta iti agnanayon.

Awan ketdi ti pagkunaan ni Anton iti purokda. Nabaknang iti taraon. Adu ti makalapan iti karayan iti laudenda. Namsek ti arubayanda ken uray pay ti bantay iti agbunga a kayo. Ti la um-umana nga agsaramsam no kasta a bakasion.

Iti ubing pay a panunotna, immulanan a kayatna ti umalut-ot iti nariinganna a panagbiag. Makitaltalon laeng ni Ama Kidser, katulonganna ni Ina Pinang. Nupay dida lumanglangan a mangan, mariknana latta ti kinarigat ti panagbiagda. Nakaro ngamin ti panagbingay ti pakitaltalonan ni tatangna. Arig dawaten daytoy ti nagbannogan ti amana!

Ni Anton ti inauna kadakuada a tallo nga agkakabsat a bin-ig a lallaki. Di pay agbasa dagiti adienna ta tallo ken limada laeng. Adayo ti baetda ken ni Genesis a sumaruno kenkuana: pito a tawen!

Adu ketdi ti mula ni Ama Kidser a natnateng iti bangkag iti asideg ti karayan. Mais, karabasa, tarong, paria ken kamotit. Adda pay utong ken tabungaw. Idi sarungkaranna dagitoy idi kalman, nakitana a mangrugin nga agsabong dagiti karabasa. Adun ti agruar a musot ken keppet a sabong!

Bukodda ti maapit iti bangkag iti asideg ti karayan. Ketdi, awan ig-iggamanda a kasuratan a mangipaneknek a kukuada ti daga. Nagpanawan la ngamin daytoy ti karayan. An-anusanda a mulaan uray panaraten pay laeng agingga nga agbalin daytoy a naan-anay a daga iti panaglabas ti panawen kabayatan ti yaadayo ti agus ti karayan.

Napigsa met a katulonganda dagiti sabong. Inaldaw a mangted iti kuarta agingga a marsaak ti puon. Inaldaw a mangsabongda no kastan a narugian dagiti karabasa ti agsabong.

Idi napan a tawen, malagipna la unay, awan nagbambanaganna ti mulada a karabasa. Kairut idi dagitoy ti agsabong. Lima a bulos a nuang ti nangludakludak. Kasla naglabasan ti bagyo idi makitana. Timmayab ti nagbannogan ni tatangna.

Nailingeden ti init iti Bantay Nasirayan iti laud. Madamdama pay, agdalapdapen ti sipnget. Pinardasanna ti nagna. Masapul a makagteng iti balayda sakbay nga agsipnget. Tulonganna pay ni Ina Pinang nga agisagana iti pangrabiida. Ken agpakan pay iti manok sakbay a mapanna sukonen dagiti addina iti yan da apongda.

Impalapalna ti panagkitana iti agsumbangir a sikiganna. Nakainanama ti ikarkari dagiti pagay. Mangrugin a lumabanag dagiti dawa. Nasappuyot ti kaungganna iti panangabrasa kenkuana ti pul-oy nga inlili dagiti pagay.

Nalagipna la ket ngarud ti sangkakuna ti maestrada: Lalaingem ti agbasa, Balong, tapno sikanto ti mangitag-ay iti purokyo. Makitak ket dakkel ti namnamam nga agballigi. Mariknak ti anepmo…

Kaaduan ngamin kadagiti kapurokanna ti di nakapaghaiskul. Dagiti dadduma, apaman a nalpasda ti elementaria, nagtalawdan a napan nagsapul iti narabraber a pagaraban a kas kunada. Kinasulit met dagiti dadduma a kapurokanna ti nagbasa, a pakairamananen dagiti nagannak kadakuada. Adayo kano unay ti eskuela. Nalubo pay no panagtutudo ken natapok ti dalan. Di man la makaraman uray graba la koma ti dalanda.

“Wen, ma’am,” kunana met no kua.  Inkarina a ragpatenna ti adal a mulmulmolan ti panunotna. Ammonan no kasano ti rigat ti awan adalna. Agingga laeng iti daga a makigubgubal tungpal-biagna. Dayta ti dina kayat a mapasamak iti biagna.

Yamanenna la unay ti kinamannakaawat dagiti dadakkelda. Ikagkagumaan dagitoy a pagadalen nupay kumawiwit ti rigat. Ipagpannakkelna la unay da Ama Kidser ken Ina Pinang ta naannayas ti panaglangenda. Saan a kas kadagiti makitkitana a nagannak dagiti padana nga ubbing a kanigid-kanawan ti panagapada. Pagangayanna, dumakkel dagitoy nga adda giwang iti nagbabaetanda.

Arapaap pay ni Anton nga inton makaadal ken rumang-ay metten, pasementona ti dalanda. Ammona la unay a dakkel ti maitulong ti napintas a dalan iti panagdur-as ti maysa a lugar. Dayta man ti mangmangngegna iti agrarek a radio ti amana no kasta a dumngeg kadagiti damdamag.

Dina laeng masirok ti sangkasao ni Ama Kidser no kasta a pagsaludsodanna no apay a kasta la unayen ti pannakabaybay-a ti kalsada. Agingga nga adda dagiti aso iti kasipngetan, mabutengto dagiti pusa nga agbasakbasak ditoy, Balong…

Aso? Pusa? Ania met ti pakainaiganna dagita iti saludsodna? Saanna man a maaw-awatan ti amada no maminsan. Ngem saan latta no kuan nga agsaludosd. Basta ti ammona, nalipatanen dagiti agtuturay ti purokda. Nasaksianna ti panagkari dagiti politiko a matarimaan ti kalsadada itay napalabas nga eleksion. Ngem ita, masungad manen ti eleksion, awan pay laeng ti natungpal kadagiti inkarida a tulong.

Malagip ita ni Anton, iti maysa a rabii nga agpalpalpada, bimmaba ni Ama Kidser idi adda mangngegda a kasla uni ti pagaw. Namindua!

“Papanam, ‘Tang?” inamadna. “‘Mayak man.”

Ngem linapdan ni Inang Pinang. “Urayem lattan,” kinuna daytoy. “‘Panna la kitaen ni Sawak no naigalutna met laeng a nasayaat.” Iparparnged ni Ama Kidser ti kakaisuna a nuangda iti puon ti mabulo iti likud ti balayda.

Saanen a nagpilit nupay kayatna koma met a kitaen dagiti bituen ta nairana idi a naiburrandis dagitoy iti tangatang. Sakbay ngamin a nangrikepda, nakitana ti kinadalus ti law-ang a pagrimrimatan dagiti riniwriw a bituen.

Ngem sakbay a rimmuar ni Ama Kidser, nakitana a binagkat daytoy ti apagkapat ti sangakaban a bagas a nayabay iti pagbagasanda. Apay ngata? nasaludsodna iti bagina. Ngem saanen a naikkan iti tured a nagdamag pay ken ni Ina Pinang ta inturongen daytoy iti abay dagiti narnekanen a kakabsatna.

“Maturogkan, Balong. Adayo pay ti pagnaem ‘ton bigat…”

Maal-alanan ti turogna idi maitubong manen iti lapayagna ti nagsasaruno nga uni dagiti pagaw. Aguni kad’ dagiti pagaw iti rabii? naisipna. Pamiliar kenkuana ti uni dagiti pagaw ta dagitoy no kua ti palpalsiitanna iti bangkagda.

Isu met a mangngegna ti pannakailukat ti ridawda. Nasaripatpatanna ni Ama Kidser a mangipalpal-id iti payabyabna. Agkalkaling-etan? Ket no naglamiis ti pul-oy!

        (Adda tuloyna)