Footer

Ti Arte Ti Komunikasion Ilokano 101 (Maika-19 a paset)

5. Agaramat iti clincher no kasapulan ti dramatiko nga epekto ti parapo. Lalo kadagiti parapo. Daydiay adda pagsabatanda wenno kasda la ima nga aginniggem para iti dramatic effect.

Kadagiti  mannaniw nga  Ilokano, tallo dagiti mapalpaliiwko nga agar-aramat iti clincher a kas panagkinnammayyet dagiti istansa dagiti daniwda: da Aurelio S. Agcaoili, Daniel Nesperos ken Lawrence Decena Martin. Paliiwenyo dagiti ungto ti binatogda ket isu, no di man kasilpo wenno kapada ti umuna a balikas iti umuna a binatog ti sumaruno nga istansada. Nalaingda nga agaramat wenno agsurat iti dramatic effect.

 6. Urnosen dagiti idea iti umno a wagas ken nagsasagannad tapno masurotan a nasayaat dagiti agbasa. Mangrugi iti rugi agingga iti gibus wenno gibus agingga iti rugi wenno aniaman nga urnos ti panagsasaggannad (sequence) a nalawag a maawatan ken masurotan. Kunatayo idi, urnosen a kas LOGICAL ken CHRONOLOGICAL order.

a) chronological – no iparang a kas stage by stage wenno napasempaset a nagsasagannad manipud iti rugi agingga iti gibus

b) logical order – manipud iti nalawag agingga iti narigat a maawatan, iti particular ken iti general, iti abstract ken concrete, asideg iti adayo wenno adayo iti asideg, ken dadduma  pay a lohikal a pannakaurnos.

7. Usaren dagiti nadumaduma a tekniko iti panangidur-as ti panagsurat iti parapo.

Ta ania daytoy a panangidur-as? Ania dagitoy a tekniko?

 a) babaen ti depinision – no maipapan iti depinision dayta a parapo, depinision laeng ngarud ti isurat. Kangrunaan a maaramat daytoy kadagiti introduksion wenno panungad.

 b) babaen ti ehemplo – no maipapan iti ehemplo ti parapo, ehemplo laeng dayta nga awan ti sabali a maisapit.

c) babaen ti panangited iti rason – no adda topiko wenno idea a nasken a rasonam, dayta laeng rason ti isurat iti parapo a yan daytoy. Dimo lalaokan iti ehemplo ken depinision.

d) babaen ti analohia (analogy) – panangikumparar, panangidasig wenno panangited iti pagdumaan ken paggidiatan ti dua a banag babaen ti kastoy nga  urnos: ibaga nga  umuna (comparing and contrasting) ti pagpadaanda sa isaruno ti pagdumaanda. No singin ti ikkan iti analogy, ibaga nga  umuna ti pagpadaanda sa isaruno ti pagdumaanda.

e) babaen ti panangibaga  iti kangrunaan nga ibaga iti sinurat – no daytoy ti parapo, isu laeng, awan sabali ti maisapit

f) babaen ti panangilawlawag – no agilawlawag maipapan iti maysa a banag, pasig a panangilawlawag laeng amin a binatog itoy a parapo, awan a pulos ti maisapit nga ehemplo wenno analohia .

8.   Agaramat kadagiti transitional expression tapno agkakamayyet wenno agkakamet, agkakapet ti idea  iti uneg ti parapo wenno dagiti parapo. Saan met ketdi nga  importante daytoy a banag. Ngem mabasa daytoy kadagiti dadduma a sinurat, lalo kadagiti damag ken salaysay.

Ta ania ngamin aya ti makunkuna a transitional expression? Isu daytoy ti balikas a kaunaan a mabasa iti sumaruno a parapo kalpasan a naggudo ti immuna, kas dagitoy sumaganad nga ehemplo:

a) kas nayon (iti immuna wenno sarsarunuenna a parapo) – kas koma dagiti balikas a kas kanayonan, malaksid, kapada, kas kapateg, iti isu met laeng a parang, kanaig itoy wenno kanaigna, iraman metten wenno isilpo, ken dadduma pay a pangsilpo wenno kanayonan ti immuna a parapo.

b) panangiduma – a kas kadagiti sumaganad a balikas: nupay kasta, ngem, ala ket, iti bangir, iti met, daydiay met,  ken dadduma pay.

c) panangidasig –  kas, kasla, karuprupa, kapada, ala, kaing-ingas, ken dadduma pay

 d)  tapno iparang ti panawen – insigida, iti kabiitan a panawen, kalpasan ti sumagmamano (wenno maysa..dua, ken dadduma pay) nga aldaw, apagkanito, apagdarikmat, apagbiit, itay laeng,  ken dadduma pay a mangiparang iti panawen

e) panangiparang iti lugar – ditoy, idiay, sadiay, iti bangir, kasango, kaabay, iti ballasiw, kaparanget, likudan, sikigan, sanguanan, ken dadduma pay a panangiparang iti  lugar

f) babaen ti panggep –   itoy a punto, iti panirigan, no ibasar wenno ibatay  ken dadduma pay

g) panangiparang ti resulta – ngarud, isu nga, kas pammaneknek, ipamatmat, kas sagudayen, ken dadduma pay a panangiparang iti resulta

h) kas panangikaykaysa wenno panagkaykaysa (summary) – kas pangiyababaan, kadagupan iti amin, iti pakabuklan, iti ababa a pannao (wenno pannarita), kas nakunakon, kas kuna ni __, ken dadduma pay

9) Usaren ti lengguahe a maitutop kadagiti agbasbasa. Umno a panangaramat iti lengguahe wenno dagiti balikas wenno sao a para iti topiko ken para iti target reading audience. No para mannalon ti topiko, lengguahe ti mannalon ti usaren ta agpaay la ngarud  kadakuada daytoy. 

10) Iturong iti umno a karirikna ti sinurat. Ania ti kayat a sawen daytoy? Mood. Ania ti mood ti sinurat? Naragsak? Pues, agaramat kadagiti lengguahe a naragsak. No naliday, eswes, agaramat kadagiti balikas a naliday. Nakabutbuteng? Ngarud, dagiti met nakabutbuteng a balikas ti usaren. Ken dadduma pay a  karirikna.

 

DAGITI KLASE TI PARAPO

1)    Agistoria

2)    Agiladawan

3)    Agrason

4)    Mangidatag

 

1. Agistoria. Wenno agisalaysay iti napasamak, mapaspasamak wenno mapasamakto. Wenno dagitoy a sanga:

a)    agilawlawag – iti napasamak wenno mapaspasamak

b)    historical – historia

c)     napalabas

d)    panagbaniaga

e)    pannakigasanggasat

f)      pakasaritaan iti biag

g)    anekdota

h)    salaysay

i)      artistiko (sarita, nobela)

j)      ken dadduma pay

2.Agiladawan. Panangilawlawag iti maysa nga impormasion. Ti impormasion a para iti maysa a tao, grupo wenno ti sapasap. Ilawlawag daytoy.

 3. Agrason. Babaen ti impression dagiti lima a banag: marikna, mananam, mangngeg, makita ken maangot.

 4. Mangidatag. Iti opinion. Kapanunotan. Singasing. Saludsod. 

        (Adda nayonna)

, ,