Footer

Ti Arte Ti Komunikasion Ilokano 101 (Maika-21 a paset)

Dagiti kasapulan tapno nasamay ti idedengngeg.

1. Panunoten ti sumaruno a sawen ti agsasao. No ania ti sumaruno nga ibagana, ipalawagna, isalaysayna, irekomendana, ibutaktakna,  kapanunotanna ken dadduma pay.

2  Analisaren a nalaing dagiti dadduma pay a kayat a sawen dagiti ibagbaga ti agsasao lalo kadagiti binatog wenno balikas nga addaan iti dua ken ad-adu pay a kaipapanan kas kadagiti pigura dagiti balikas wenno dagiti binatog ken idioma.

3. Ikkan iti kaipapanan dagiti panagbaliwbaliw ti tono ti agsasao, ti timekna, ti ekspresion ti rupana,  kumpas dagiti imana ken dadduma pay a gunay ti bagina ken parpartes ti bagina a posible a pakaalaan iti mensahe ken panagbaliw ti mensahe ken kaipapanan ti dengdenggen.

4. Paglantipen ti isip ken ti ibagbaga ti agsasao ket ammuen a nalaing  no ania dagiti napapateg a banag a nasken nga  unaen ken ikkan iti importansia.

5. Timbangen iti isip no umno met laeng wenno saan, nainkalintegan wenno maiparbeng la unay ti ibagbaga ti agsasao.

6. Panagpanunot iti mainayon pay a kapanunotan iti nasaon ti agsasao (no adda).  

Dagiti elemento a makaimpluensia iti panagdengngeg

   1. oras

   2. channel

   3. edad

   4. kultura

   5. konsepto

   6. karirikna

Oras. Makaepekto daytoy no adda panagkamtud wenno kinaawanen iti tiempo ti dumngeg isu a kasapulanen ti panangputedna iti idedengngegna. Wenno kas pagarigan adda kayat nga  ibaga  ti maysa ngem agdardaras met ti pangibagaanna, posible a saan pay a denggen ti naudi dayta ket mangilatang iti kanito nga  inna denggen. Pannakaikeddeng pay ti panawen ti maysa  nga epektona.

Channel. Daytoy ti dalan wenno pagtaudan ti dengdenggen. Kas pagarigan koma, no manipud iti mikropono  nga agrarek,  radio nga agar-arasaas, telebision a nalawlawag pay a denggen dagiti adu nga agun-uni nga andidit, wenno agpaparaw ti pagtataudan iti dengdenggen, agpatingga laeng iti abut ti agong ti agdengdengngeg. Siempre, makaapekto iti panagdengngeg dagitoy a pagtaudan ti mensahe. Iti ababa pannao, nasken a nalawag a mangngeg ti mensahe  tapno nalawlawag met laeng a  maawatan ken maikkan iti interpretasion.

Edad. Adda kadi epekto ti edad iti idedengngeg? “Ay, ubing, dika pay la a dumdumngeg ditoy ta saritaan iti manakman.” “Saritaan laeng ti addaan nakemna daytoy.” (Ngem uray no addaanen iti edad no bayanggudaw ti utekna, dina la ketdi maawatan ti saritaan.) No dagiti nataenganen ti agsasao, natural nga adda epektona kadagiti agtutubo a dumdumngeg. Kasta  met a saan a maawatan dagiti oldies dagiti agtutubo, lalo no agsasaodan kadagiti slanguage. Lalo no agaramat dagiti nataengan kadagiti nauuneg a kaipapanan ken balikas wenno kadagiti pangngarig a narigat a magaw-at. Agkurang  pay ngamin iti   padas dagiti ubbing ket no daytoy ti ipangngarig ti nataengan, kuna ngarud a saan nga agsabat ti kapanunotan ti mangit-ited iti mensahe ken ti  umawat. Makuna ngarud ditoy ti kinaadda ti level ti kapanunotan tapno agkatunosan ti agsasao ken ti dumdumngeg.  

 

Kultura. No agsupadi ti kultura, posible nga addaan iti interes ti dumdumngeg a mangammo iti sabali. Ta dakkel nga  ilgat kadagiti dumdumngeg ti pannakangngegna iti kabarbaro a wagas, damag, wenno impormasion iti sabali a puli ken kultura. Ngamin, kangrunaan a maparnuay ditoy ti panagsisinnukat ti kapanunotan ken panagdidinnilig iti aramid ken kapanunotan ti tunggal maysa. Kitaen laengen daytoy: iti Cordillera, puoran ti partien a manok ken baboy idinto a malamaw ken makuskosan iti kapatagan. Iti laengen panaglutuan iti pinakbet,  agduduman ti wagas: pinakbet nga addaan iti karabasa ken pinakbet nga awanan iti karabasa; pinakbet nga inggisa iti bugguong nga aramang ken pinakbet a nasegsegan iti bugguong a monamon; pinakbet a kamatis ti naaramat ken pinakbet a tomato sauce ti naaramat.  Ditoy a tumaud ti panagdidinnilig ken panagsisinnukat iti kapanunotan,  umawat ti dumdumngeg iti makay-ayo ken kabarbaro nga impormasion a mangited kenkuana iti interes a mangammo kadakuada.

Konsepto. Konsepto iti bukod a bagi. Dakkel ti epekto daytoy. Kas pagarigan ta addaan iti nangato a timid daydiay agsasao, siempre  saan a denggen  dagiti nalaka met a mapasugkian. Wenno maysa a tsismosa wenno tsismoso ti agsasao, siempre, saanka a dumngeg wenno mangliklikka no saanka a mahilig a dumngeg kadagiti kakastoy a banag. Individual difference kunada  man iti kastoy.

 

Karirikna. Naasideg a rikna. Dagiti babbai, ad-adda a naasideg ti riknada kadagiti babbai, Kasta  met laeng kadagiti lallaki. Kapalagayan ng loob, kuna dagiti Anggalog. Adda bukod a topiko dagiti babbai a para laeng  kadakuada ket no maisapit ni lalaki idta, out of place a kunadan. Maapektuan ni lalaki iti idedengngegna. Kasta met nga addaan iti epekto daytoy kadagiti third sex (bakla ken tomboy). Kas pagarigan, di kayat ti maysa a lalaki ti dumngeg kadagiti babakla gapu iti bukodna a rason wenno gapu ta saanna a maawatan ti lengguaheda. Ta addaan dagitoy iti kabukbukodanda a lengguahe ket isuda laeng ti kangrunaan a makaammo kadagiti adduan a termino. Agduma ti babai ken lalaki iti karirikna, hilig wenno pagduyosan. No daytoy a pagduyosan ti topiko, adda makunkuna a ma-out of place ket saanen a maitutop  kenkuana ti dumngeg.     

 

Uppat a kita dagiti dumdumngeg

a. passive wenno marginal

b. appreciative

c. analytical

d. attentive

 

Passive wenno marginal. Saan a  nakapokus a dumdumngeg. Daydiay tao,  dumdumngeg nga agpayso ngem sabali met ti ar-aramidenna. Kas pagarigan koma,  dumdumngeg ti tao ken nanangna  ngem sabali met ti ub-ubraenna. Kas koma ita, dumdumngegak iti musika ni Kenny Rogers kabayatan nga  innak  sursuraten daytoy nga artikulo. Passive wenno marginal ngarud ti idedengngegko.

 

Appreciative. Makuna daytoy no dumngeg laeng ti maysa a dumdumngeg para iti bukodna a pagragsakan. Dumngeg iti musika tapno maliwliwa, kas pagarigan no naliday. Ken dadduma pay nga idedengngeg a para laeng iti bukodna a pagragsakan.

 

Analytical. Daytoy met daydiay dumdumngeg a sipapasnek ken awatenna amin a kaipapanan ti maibagbaga. Analisarenna a nalaing ti dengdenggenna. Isu a makuna nga analytical manipud iti balikas nga analysis.

 

Attentive.  Nakatuon ti atensionna iti  dengdenggenna, ngamin, kayatna a maawatan no ania ti linaon ti sibubukel a mensahe ti agsasao ta kayatna ti makapidut kadagiti napapateg a banag iti deteliado a wagas.

        (Adda nayonna)

, ,