Footer

Ti Arte ti Komunikasion Ilokano 101 (Maikapito a Paset)

Dagiti sumaganad dagiti tallo a banag a mangitudtudo no di man mangipaneknek iti kinapateg ti komunikasion.

Intay ngarud ukarkaran a binsabinsaen dagiti kinarakaran dagitoy a kinapateg  ken idilig kadagiti awanan itoy a wagas.

1) kangrunaan a kasapulan ti tao tapno rumang-ay-

Kas pagarigan daydiay ermitanio nga agnanaed a maymaysana  iti uneg ti kueba, ania kadi ti masiripmo kenkuana? Adda kadi kenkuana ti makunkuna  nga irarang-ay lalo no dina  kayat ti makipulapol kadagiti padana a tao?

No man is an island, kunada ngarud. Tapno rumang-ay ti tao, kasapulanna daytoy a komunikasion.

Kas  pagarigan manen bimmaba daytoy nga ermitanio iti bantay a naedna ket mapan gumatang iti pagbiagna, kasapulanna ti komunikasion. Kasapulanna ti berbal a komunikasion no gumatang daytoy. No dina met kayat ti agtimek, iseniasna  no ania ken no mano ti gatangenna, ken iseniasnanto manen ti pagbayadna.  Maysa met a komunikasion dayta a wagas a maawagan iti di berbal.

Tapno rumang-ay ti tao, kasapulanna ti komunikasion. Kas pagarigan dagiti mannalon, no mapanda aglako kadagiti produktoda   idiay tiendaan wenno mapanda agimaro kadagiti taga tanap iti Cagayan, kasapulanda ti arte ti komunikasion tapno makalakoda kadagiti produktoda.

Mausar ti arte ti komunikasion ditoy a kas kadagiti sumaganad: panangited iti mensahe kadagiti gumatang, panangawat iti mensahe ti gumatang, agkalap iti mensahe kadagiti gumatang, panangaramat kadagiti mensahe nga inawat kadagiti gimmatang, panangiwaras ti inawat a mensahe iti gimmatang…  

Ehemplo:

1) "Gumatangka ditoyen, kumari, ta organic a natnateng dagitoy, saan a naaramat ti komersial nga abono…" Panangited iti gumatang ti mensahe

2)  "Mano aya, ta gatangek daytoy sangareppet?" Panangawat ti gumatang iti mensahe .

3)  "Nalaka laeng kenka, trenta pesos." Panangited iti gumatang ti mensahe .

4)  "No organic dagitoy, nasayaat iti salun-at ta awan ti ramenda a toxic. Idiay yanmi, adda poultry nga  ibelbellengda laeng ti lugit. Mapanyo laengen alaen." Panagkalap iti  impormasion a pakairanudan.

5) "Intayo, kakadua, iti poultry nga agibelbellengda iti lugit. Intay dawaten ta isu ti aramidentayo a compost a pagabono kadagiti mulatayo." Panangiwaras ti komunikasion para iti pagimbagan.    

Iti laengen ipapan panagiskuela tapno agsursuro ket panagkalap iti impormasion tapno ad-adu ti ammotayo iti biag ken tapno rumang-ay ti biagtayo.

 Kasapulan unay ti tao ti komunikasion tapno rumang-ay ti biagna.

2) nakapagbalbaliw ken mangmuli iti panagbiag ti maysa a tao-

Dua a proseso daytoy  ibagbagana:

a) nakapagbalbaliw,

b) mangmuli iti panagbiag

Kas ehemplo, intay kaw-iden ti biag dagiti barrairong iti lubong. Dagiti makunkuna nga itta iti gimong.

Iti punto a NAKAPAGBALBALIW, ited kadagitoy nga itta iti gimong ti umno a wagas ti komunikasion agingga a dumteng ti panagbalbaliw ti paniriganda iti biag.

Ket no nabalbaliwanen ti paniriganda iti biag, rugian a mulien manen ti masakbayanda iti naurnos ken naannayas a panagbiag. Isu nga adda dagiti makunkuna a correctional para kadagiti babbai, penal colony kadagiti lallaki wenno rehabilitation center kadagiti nailuod iti bisio.

Itoy nga ehemplo, ti arte ti komunikasion ket baliwanna ti panirigan, pammati, kapanunotan, ugali, gimong   ken dadduma pay. Kasla panangisagana para iti kabarbaro a biag nga isu ti pannakamuli manen para iti panagbalbaliw ken pagimbagan.

3) makaaramid, makapartuat ken makadadael iti maysa nga nga idea wenno kapanunotan

Tallo met nga aspeto daytoy.

1) makaaramid

2) makapartuat

3) makadadael

1) MAKAARAMID. Kas pagarigan ni mannalon,  napan gimmatang iti bin-i ti "Gold Rice"ta  nadamagna a napintas daytoy a bin-i ta naandur iti tikag ken peste, ken ad-adu ti maapit iti mamin-uppat a daras ken fortified pay daytoy iti Bitamina A. Itoy nga inaramid ni mannalon, immadu iti maminpat a daras ti apitna. Rimmang-ay ngarud ni mannalon. Itoy a punto, ti arte ti komunikasion ket makaaramid iti pagrang-ayan ti biag.

2) MAKAPARTUAT. Ania aya ti kasayaatan nga aramiden tapno mapaadu ti apit dagiti mannalon? Dayta idi ti idea dagiti sientista. Daydiay koma naandur iti peste ken tikag ken ad-adu ti maibungada. Ket napanunot dagitoy a sientista ti agpadakkel kadagiti nadumaduma a variety ti pagay ket ti kaanduran iti peste ken tikag ken kadakkeran ti maapit ti inwarasda kadagiti mannalon, (kas iti ehemplo iti immuna a gold rice). Makapartuat iti pagimbagan ken panagrang-ay

3) Makadadael  iti idea, panirigan, kapanunotan, pammati, ken dadduma pay –

Iti pagay latta ti ehemplotayo. Dagiti mannalon idi un-unana, dagiti  nabayag a maapit a pagay ti   imulada. Sa rakem pay laeng ti maaramat. Ngarud, bassit ti produksion idi. Ngem nabalbaliwan ti pammati, panirigan dagiti mannalon idi naiyam-ammo kadakuada dagiti miracle rice a nabiit laeng a panawen ti urayen ket maapitdan ken saandan nga agaramat iti rakem no di rice thresher tapno nanamnam-ay ti panagapit. Itan, saanen a  rakem ti maaramat iti enektaektaria a pagayan no di dagiti rice thresher. Saan payen a nasken nga ibilagda ti apitda ta addan rice dryer ken agusardan kadagiti dadduma pay a teknolohia a panglakagan ken pangdarasanda iti panagtalonda.

Nadadael ti daan a panirigan, pammati, kapanunotan ditoy ket simrek ti sistema a pakairanudan   ken pagnam-ayan ti biag ti tao.

Dagitoy nga ehemplo ti mangipakita iti kinapateg ti komunikasion.   

(Adda tuloyna)

, ,