Footer

Ti Arte Ti Komunikasion Ilokano 101 (Maika-23 a Paset)

Mamallaag.  Mamutbuteng. Saan a nasayaat daytoy a wagas iti ispiker man wenno iti dumdumngeg. Lapped daytoy iti nasamay a komunikasion. Kadagiti agdisdiskurso lalo iti panawen ti eleksion, liklikanda daytoy ta ammoda a makapadakes iti panggepda. Padasem nga idiskurso: “Ibutosdak! No saan, dakes ti mapasamak kadakayo!” No kastoy, awanen ti bumutos kenka.

Mangay-ayo ti rumbeng nga aramidem,  saan ket a mamallaag wenno mangbutbuteng ditan. Adda aya mayat nga agtignay no sibubuteng wenno makarikna iti peggad wenno pakaisagmakanna?

Maysa a mandar a makakurikor iti lapayag dagiti balikas a “No diyo aramiden!” wenno “Aramidenyo ketdin!” Nasamsamay a baliksen a kastoy: “Ania ngata ti pagbanaganna no kastoy ti aramidem?” wenno “Ania ti panagkunam a mapasamak no kastoy ti aramidem?” Iti daytoy a wagas, awan marikna a ballaag.

Isu a sangkadiskurso no dadduma dagiti pulitiko: “Ania ti maitulongko kadakayo? Sidadaanak a dumngeg, ammak, innak ken kakabsatko ida.”  Kadagitoy a balikas, uray diyo pay imbutos, kasla binutosanyon isu a damdamagennan ti pagsayaatan. Itoy a punto, nasamay ti komunikasion, maallukoy ti rikna ti kaadduan a dumdumngeg.  Ket ibutosda siempre dayta a politiko!

 Gubbuayen dagiti balikas a makaay-ayo ti panagtallugod. (Kasta met nga appan iti banniit a pagbabawyan iti udina.)

 

3. Panangkulding iti rikna. Apay a nasken a kuldingen pay ti rikna ti sabali? Apay, saanda kadi nga ammo wenno siksika aya ti makaammo iti pagrebbenganda  ta nasken pay nga ipalagipmo  kadakuada dayta a banag? Ammo ti kaadduan ti pagrebbenganda, ti nasken nga aramidenda, ti makapanunot iti umno ken saan isu a saanen a nasken a kuldingen ti rikna ken isipda.  Ket no mapaliiw a nasken a maaramid daytoy a wagas, liklikan ti direkta a panangibaga a kas kadagitoy: “Ammom metten dayta a banag.” Wenno “Reponsibilidadmo(yo) dayta a banag.”

 No di maliklikan ti mangkulding, nasken ti nasamay ken epektibo a wagas a kas itoy: “Maawatanka unay unay, ngem nasaysayaat no bayadamon ‘diay binulodmo a kuarta kaniak, ta pagmatrikula ti anakko. Sidadadaanak a mangipabulodto manen kenka iti sumaruno a gundaway.”  Ngem saan a nasayaat a sumrek iti lapayag no kastoy ti mangngeg: “Responsibilidadmo dayta! Bayadamon ti utangmo!”  Adda met kalintegan ken rikna dagiti siuutang.

 

4. Mangidiktar ken mangipapilit. Lapped iti nasamay a komunikasion no ibaba la unay ti saad ken kinaasino ti kasasao wenno dumdumngeg. No mangibaga iti maysa a banag, saan nga ekspektaren ti insigida a sungbat ti maysa a tao ta posible a panunotenna  wenno amirisenna pay nga  umuna ti isawangna. Adda nabuntog nga agikeddeng ta nalabit a tingtingitingenna dagiti amin nga anggulo ken gulo ti nangngegna wenno saan  met a talaga a nabuntog nga agikeddeng ta dayta ti natural  kenkuana. Isu a nasken a maikkan iti espasio a mangamiris iti nangngegna, agikeddeng iti bukodna a wagas ken kapanunotan a saan ket a diktaram wenno ipilitmo ti kayatmo.

 Laglagipem a ti tao a mapilpilit iti kayatmo, saan nga  umayon wenno kumanunong. Aglaladut nga agtignay ti tao a saan a siaannugot. Sipupuso daytoy nga agtignay no nagutugot iti balikas.

 

5. Mammagbaga. Iti man ispiker wenno iti receiver, iti sumungbat iti mammagbaga, mangibunga daytoy iti baet wenno giwang iti nagbaetanda. Ta apay? Ngamin, kasla imbagamon a dina  kabaelan ti mangsolbar iti maysa a parikut wenno sanguen ti pakadagsenan. No idirekta a sawen ti mammagbaga, (asinoman kadagitoy a dua, ispiker wenno receiver), lalo no saan pay a nalpas ti agsasao (no asino kadakuada a dua), kasla inagawmo ti eksena wenno mikropono (awagan dagiti dadduma daytoy a banag wenno situasion a kas panangbagtin iti bukod a bangko). Amin a tao ket kabaelanna a solbaren ti parikutna.  Maisawang iti saan a direkta ngem nasamay a wagas ti itutulong wenno ibaballaet ken panangited iti balakad (wenno pammagbaga).

Ehemplo: “Ania ngata ti kasayaatan nga aramidem?” Wenno “Makatulongak kadi iti parikutmo?”

Naalumamay daytoy a wagas a panangtulong. Nalamuyot a denggen ti adda parikutna.

Ngem no kunam: “Kastoy a ti aramidem!” Wenno: “Pakarikutam, aya!”, maiduman daytoy. Awan as-asinna, kunatayo nga Ilokano.

Iti epektibo a komunikasion, kanayon nga agbatay iti diplomasia, adda asin dagiti balikas ken maisawang a naalumamay.  

6. Managpabasol. Saan a makatulong iti epektibo a komunikasion ti panagpabasol. No sika ti ispiker, amangan no panawandaka dagiti dumdumngeg. Ket no sika met ti dumdumngeg, pabasolem ti ispiker. Ngem awan ti mamaayna lalo no madama nga agsasao (ti ispiker)  ta saan a maikaskaso dayta a banag.

Aramid a panangbirok iti al-alia iti anniniwan ti panagpabasol. Laglagipem nga awan ti mayat a mapabasol. Nalaklaka nga amang a tumpuar ti mangamin iti basolna ngem ti mapabasol nga awan ti aramidna.

 No sika ti ispiker ket sawem dagitoy: “No nengnengkanto met!”, asino pay ti mayat a dumngeg? Amangan no agtudo pay ti nalusak a kamatis iti yanmo!

 

7. Manigurista. Saan nga amin ket agpapada. Saanmo nga ipapan a di maawatan ti sabali ti mensahe isu a nasken nga ipasiguradom ti kaipapanan ken kababagasna nga awan man laeng ti panangamiris ti umawat itoy. Ipanmo ti bagim iti sinelas ti sabali, a nasken ti nasamay a wagas tapno maliklikan ti panangibaba, panangsugat, panangiwalin iti makinsinelas.

 

8. Baliktad a panagipapan. Isu met laeng iti panangtagibassit. Saanmo koma nga ibaba ti sabali ken pagarupen a naikawes aminen a saguday kenka ket ammom aminen. Nasken met ti panagsarmingmo amangan no adda buling iti rupam. Daydiay sarming, ibagana kenka ti saanmo a makitkita.

 

9. Serie ti saludsod. Lalo no agsasamparat ken agsasallupang ti serie a saludsod a maisiasi wenno saan a maiparbeng iti topiko wenno saan a magaw-at ket agibunga iti lapped ti panagsisinnukat ti kapanunotan ken impormasion.

 Maysa a wagas a pangawis iti imatang ti saludsod. Ngem no sobra met ti kaaduna wenno pasig laeng a  saludsod, ay,  kasla taba ti baboy  nga agyegyegyeg. Saan a nasayaat dayta.

 

10. Nalabes/di maiparbeng  nga angaw. “Apay, nalaingka aya?” “Apay, asinoka aya?” “Awanto met la ti ammom, isu a dumngegka lattan!” No dagitoy ti maiyangaw, uray pay no naigagara wenno di naigagara, salputen ken ipasenda ti rikna. Tumaud ti rikiar wenno makaunget a sungbat a mangpataud iti saan a panagkikinnaawatan.

 Liklikan dagiti sarkastiko a balikas no agsasao wenno sumungbat iti nangngeg ta ssanda a makatulong iti dur-asan ti panagsisinnukat iti impormasion ken idea. Ipamatmatna  pay ti kinaawan respeto iti kasungani.

Ti tao nga awanan iti respeto iti sabali, nakarkaro pay nga awan ti respetona iti bukodna a bagi.

 

11. Agalla-alla. Mapukaw ti kredibilidad no agalla-alla ti ibagbaga wenno sungbat. No agalla-alla ti ibagbaga ti agsasao, saanna nga ammo ti sasawenna. No agalla-alla met ti sungbat ti dumdumngeg, saan a sigurado wenno dina ammo ti isungsungbatna.

 Nasken a liklikan ti espiker daytoy a banag. Iti dumdumngeg, nasaysayaat laengen nga agulimek.  Basbassit ti tumaud a biddut iti panagulimek ngem ti sao a sao nga awanan ti kaipapanan wenno bugas ti sasawen lalo no maisawang iti saan a maiparbeng wenno maitutop ken manakman a wagas.

 

12. Capital “I”.  Ti bagina. Isu ti bida. Ammona amin.  “Idi kabambanuagak, saan nga agbalin dagita!”  “Siak pay ti suruanyo ket ad-adun ti nainumko a danum ngem dakayo!” “Saankayo a makapatas kaniak! Nalalaingak, ngem dakayo!”

 Kas iti maysa a polis,  saan a maiparbeng no ipapilitna ti police matters iti court proceedings. Saan a maiparbeng uray adun ti eksperiensana ta sabali met a ligason wenno kinelleng ti paglainganna. Uray no ad-adun ti nainumna a danum ngem iti sabali, saanna nga ammo amin. Adda latta ammo ti sabali a dina pay ammo.

 

13. Bangkero. Lapped iti komunikasion ti bangkero  ta bukodanna ti salonanen no kua. No itiponna pay ti capital “I”, awanen ti nalawag a turongen ti saritaan ta maymaysan ti pilid ti tren. Nasamsamay no pagsisinnublatan ti tako, tapno maikkan amin iti gundaway a sumakdo iti impormasion, idea ken dadduma pay.

 

14. Mananglais. No laisem ti dumdumngeg, panawandaka. No sika met a dimngeg ti manglais iti nagsao, panawannaka. Ngarud, awan ti mamaay dayta a panagsisinnukat iti impormasion ken idea.

 

15. Mr. (Always) Right. Pumanaw ti dumdumngeg no agsao ni Mr. Right. Ket no sumungbat met ni Mr. Right, makaulawen ken nalilibeg ti tungtongan lalo no ipapilitna ti baliktad a kapanunotan wenno ideana.

 Laglagipem nga awan ti perpekto a tao. Dumteng ket dumtengto latta ti tao nga ad-adu ti ammona ket agkuros ti dalanyo. Isu a nasken ti pannakaawat kadaytoy a banag tapno maliklikan ti saan a nasayaat a pagteng.

 Ken dadduma pay.

    (Adda nayonna)

 

, ,