Sarita: Ti asno (Umuna a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Ti asno (Umuna a paset)

BUYBUYAEN ni Asno dagiti agrimatrimat a bituen. Iti panagriknana, kasda la napasig la unay kenkuana, a siraragsak a kermakerman. Dagiti met dadduma, lalo dagiti babassit ngem narangrang a pangadaywen, kasdala kumidkidday ken pumaypayapay kenkuana. Anian a kinadaeg dagiti bituen. Anian a kinadaeg ken kinapusaksak ti kalangitan nga inaplagan dagiti bitbituen.

Kanayon nga aramidna daytoy no tumadogen ti sipnget. Tagipintasenna la unay ti kinadaeg ti kalangitan. Maay-ayo la unay. Isu a no agtabonen ti init, ur-urayennan ti panagparang dagiti bituen.

Italtalukatik pay ket ti mugingna, no ania ti kaipapanan dagiti bitbituen iti biagda nga Asno ken dadduma pay nga ayup ken uray dagiti tattao?

Ngem dayta a saludsodna, dina a magaw-at a pulos ti kaimudingan, ta kas kadagiti bituen iti adayo nga immatang, nagparangda laeng a kas kinadaeg ngem ti kaitutopan dayta a panagparang ket nagtalinaed a ngatangata kenni Asno. Nagpatingga laeng iti saludsod ngem awan iti tumpuar a nalawag a sungbat. Inamad ti mugingna: Kaanonto met nga agparang ti kunkunada a baggak?

Mapnek ketdi ti marikriknana a simbeng, ti umappayaw a kalma ken talinaay a mangbuybuya ti tangatang iti nasapa pay a sardam, aramidenna daytoy agingga awisenen iti nasam-it a turog.

No nasam-it ti turogna, isunto met laeng ti riingna a mabigatan, ket sigaganaygay nga agserbi kadagiti nadungngo nga amona.

Ngem itay aginnagaw ti sipnget ken lawag, kuna ti amona a karpintero: “Agsaganaka, Asno, aglibastayo a pumanaw ditoy ili no madamdama. Pangaasim ta aganuska koma. Ditay magna iti kalkalsada ta ditayto ketdi masalamaan dagiti soldados ti ari; no kasta ti mapasamak, kanibusananen ti biagtayo. A saan a rumbeng a mapasamak, isu a nasken iti panagannad ken panangliklik iti pagpeggadan. Rabii iti panagdalliasattayo agingga makagtengtayo sadiay pagpakniantayo.”

Pinerreng itay ni Asno ti amona, ket mailadawanna ti serioso a langa, ken kas ipasimudaag iti nadungngo nga apros iti teltel ken ulona kalpasan a naidissona ti sangabag-oy a sadiwa a ruruot, nga isu ti kanenna a pangrabii. Nagpangato-nagpababa ti ulo ni Asno, nariknana iti namindua a pannakapikpik ti mugingna, sa kalpasanna, pimmanawen ti amona a lalaki.

Aglibasda, kas iti kuna ti amona, a kas iti nangngegna met a panaglibas dagiti kaarubada.

Minulmolan ti muging ni Asno kabayatan a mangmangan, daytoyen ti kunkuna dagiti padana nga Asno, ti panawen a kinaadda iti nadagsen a pakarikutan dagiti tattao, a pakaibilangan dagiti amona. Maitutop laeng a sumaranayda nga Asno kadagiti amoda.

Ti amona, ket karpintero. Masikog ti asawa daytoy, nga iti panangipudos ni Asno, ket kabulanannan daytoy. Ur-urayenna laengen ti aldaw wenno oras pay ket ngata a, ta pasaray maimatanganna iti panangrupanget ti amona a babai a mangap-apros ti tiyanna.

Nagduduma pay dagiti sumsumrek iti muging ni Asno, ngem dagiti ngatangata iti mugingna ket naisab-itda iti tangatang, kas kadagiti agrimatrimat a bituen iti kalangitan.          

Madamdama pay, adtoyen ti amona a lalaki, bitbitna ti dua tampong, a nalabit a gargaretda iti ipapanawda. Impasungad ti amona, a napeggaad unayen ti lugarda. Kuna pay ti amona nga adda kano bilin ti ari kadagiti soldados a patayenda amin nga ubbing ken dagiti masikog. Isu nga adu iti aglibas nga agpanaw a pakaibilangan dagiti amona. Nasken a panawandan ti ilida a sinallukoban ti sipnget.

Nagkullayaw ni Asno kadayta a nangngegna. No kasta ngarud, agpeggad ti biag ti masikog nga amona a babai!

A, nasken ngarud a badanganna ti amona a babai. Di kayat ni Asno nga adda nadagem a mapasamak iti naisem ken nabannayad iti panagtigtignayna nga amona babai, dinton makasarak pay iti amo a babai a kanayon a nalawag ti rupana, a kas kadagiti bituen iti kalangitan.

Nasken a tungpalenna met amin a bilin ti amona a lalaki. Nasken ken nasisita nga aramidenna iti panagtungpal kadagiti maibilin kenkuana.

“Anusam bassit a, Asno, ken agan-annadka ta dinto ket maalisan ti sakaymo. Bareng makagtengtayo iti papanantayo ken makalikliktayo nga awan sawsawirna,” kuna ti amona a lalaki idi naisakaynan ti masikog nga amona a babai.

Ket rinugiandan iti agdaliasat iti kasipngetan, Nagnada iti kataltalonan, iti nalayang a kapanagan, iti adayo kadagiti balbalay. Dayta a panangliklik, ti bilin ti amona a lalaki, a rumbeng ken nasken a tungpalenna.

Nasken nga agannad, ta kas iti pannakautob ni Asno, kabulananen ti amona a babai. Nasken a saan nga agtuglep iti pannagnana tapno makagtengda iti papananda a sitatalinaay.

Uray ta kuna ti amona a lalaki, nga agturogda nga agmalmalem iti kakaykaywan sadanto manen agdaliasat iti rabii agingga makadanonda iti destinasionda.

Awan sawsawirna iti panagdaliasatda. Awan iti napasamak a pagpeggadan a pagam-amkan ni Asno. Nakaanges pay iti nalukay iti isasangbayda iti destinasionda.

Ngem iti simmangbayanda a destinasion, adda dakkel a parikut ti amona a lalaki. Awan ti bakante a paupaan a siled kadagiti taberna. Nakarikep met aminen a balbalay ta adalemen ti rabii, mabalinda koma iti makisao ken agpakpakaasi a dumagusda uray no ita a rabii laeng.

“Kasano itan, Asno? Agbiroktayo pay a, iti sabali a taberna. Ammok a nabannogka metten, ngem anusam pay la bassit a, makabiroktayto latta ti bakante a sumangbayan. Aganuska koma a, pangaasim.”

Sidadaanak nga agserbi, amo, kuna koma ti Asno, ngem dina maibaga ta saan met a kas kadagiti tao nga ammoda iti agsao a mangipaawat iti marikriknada. Kadakuada nga Asno, umanayen ti rupada a mangitalukatik ti riknada kadagiti tao. Isu a pinerrengna laeng ti amona a lalaki a naraniag ti rupana, a mangipasimudaag ti panangayonna.

Madamdama pay, mariknana a saan a makaidna ti sakayna. Ipato ni Asno nga ap-aprosan ti amona a babai tiyanna. Agsiksikal kadin?

Indakdakkel ni Asno dagiti askawna ken inkartengna pay ta amkenna ti panaganak ti amona a babai iti langalang nga awan a pulos iti inda paglinongan ken dumagusan.

Nagtaltalangkiaw ti Asno iti nalikudanda, kadagiti nakarikep a balbalay ken pasdek-negosyo a nalabsanda itay, sumagmamano laeng dagiti mariparna nga addaan iti kuridemdem a lawag. Addada itan iti kalsada a nangbeltak iti umawet-awet a kabangkagan nga agturong iti bangir a purok. Inwarasna pay ti panagkitana iti aglawlaw a silsilnagan ti nakatangkayagen a kabus. Sumarot iti kaungganna ti talinaay ti nalam-ek a rabii, a giddanan iti umap-apros a puyopoy, a giddanan iti kansion dagiti nocturnal nga insekto ken dadduma pay a tumatayab.

“Aganakakon…” inrupanget ti amona a babai.

“Ha? Aguray a, ta agbiroktayo pay iti sumangbayantayo.” Inyunnoy ti amona a lalaki. “Apo Dios a manangngaasi, kaasiannakami! Tarabayem koma ti asawak, iliklikmo iti pagpeggadan. Nupay sawek ken kiddawek daytoy, saan a ti pagayatak ti matungpal no di ket ti pagayatam.”

Naisalat dagiti maratimmukelen a mata ni Asno iti putong a koral iti asideg ti naggapasan ti trigo. Rimmaniag dagiti matana iti intalukatik ti mugingna.

“Kasanon, Asno, ania ti aramidentayo?”

Ngem di met maibaga ni Asno ti pampanunotenna nga aramidenda. Saan a kas iti tao a makapagsao. Isuda nga ayup ket saan a makapagsao. Ngem adda lengguahe a para iti asinoman, para iti amin a nagbiag iti daytoy a lubong, isu dayta ti lengguahe ni ayat.

Nalawag ti rupa ti Asno a nangtangad iti amona a lalaki. Nagpinnerrengda. Pagammuan, nagsikko ti Asno iti kanawan nga agturong iti putong a koral. Iti dadakkel ngem nabannayad nga askawna, narikna ti Asno iti naalumamay a pannakatapiktapik ti teltelna sa idi kuan, naap-aprosan ti ulona. Ammo lattan ni Asno a kanunongan ti amona a lalaki ti turongenda.

No awanen a pulos iti sumangbayanda, mabalin met a dumagasda iti koral, uray no ita laeng nga agpatnag, agsapuldanto manen a masapa iti sumangbayanda a taberna.

Amken met ni Asno, a no agtuloy pay nga agsapulda iti bakante a siled ti taberna a sumangbayanda, amangan no aganak iti langalang ti amona a babai. Nasaysayaat no addan sumangbayanda, uray no nanumo laeng a koral.

Iti panunot ti Asno, a sapay koma ta adda kulluong iti uneg ti koral, a gagangay nga adda, ta isu ngarud iti pakaikabilan kadagiti taraon dagiti ayup. Mabalin a pagiddaan ti kulluong. Adda la ketdi sumangbayanda, tapno saanda a malinnaawan, wenno kellaat ketdi nga agtudo wenno agtinnag ti niebe. Napia iti uneg ti koral, uray no nanumo, makalinong met. Madengngepna met ti lammin iti imeng iti uneg ti koral. No pagiddaan ti amona a babai ti kulluong a nakaidalimanekan dagiti trigo ken naap-apan iti ules, nanam-ay ken natalinaay daytan ngem ti awan a pulos.

Laeng a, intangad pay ti Asno ti mulmulmolan ti mugingna, saan koma pay nga aganak ita nga agpatnag ti amona a babai, ta nasaysayaat met laeng no iti komportable a lugar a kas iti siled ti taberna wenno aniaman a residensia. Saan a maitutop nga agpasngay ti amona iti kulluong!

(ADDA TULOYNA)