Footer

Ti biddut a nangibungat’ misuot

Ti kuna dagiti economic managers, ti bulan ti Mayo agbaawton ti panagbaba ti balor piso, ngem iti katengngan ti Hunio, ad-adda ketdi a bimmaba daytoy, a nagbalinen a nasurok a 53 pesos katukad ti maysa a doliar. Ne, apayen?

Ti panagbiddut iti panangsaluad ti panagbaba ti balor ti piso ket mangibunga met iti narikut a situasion. No saan a balanse ket dakkel ti epektona, adu ti mapugsat a barikes ken agraira ti krimen.

Nupay adda met dagiti maragsakan itoy, ta ngimmato ti mateggedanda, a kas dagiti Filipino nga agtartrabaho iti ballasiw taaw, dagiti agpenpension iti ballasiw taaw nga agnaeden iti pagilian ta nakaasawada iti Filipino ken dagiti Filipino a pensionado iti ballasiw taaw ngem agnaeden iti pagilian, ken dagiti exporters gapu iti ingingina iti paglakuanda, ken dagiti ganggannaet a turista ta nabalbalor ti kuartada a busbosen. Ngem, uray no ngimmato ti balor ti natgedanda no ngimmato met ti gagatangen ken mabayadan iti basic services ken dadduma pay a gastosen, isu met la nga isu iti bukodmi a panirigan.

No maragsakan dagiti immuna a nadakamat, kabaliktadna kadagiti ordinario nga umili. Dagiti nakurapay nga awanan wenno bassit iti pamataudanda iti busbosen iti inaldaw, dagiti ordinario a mangmangged, ken dadduma pay, ti siguden a nairut a barikes sigurado a mapairutan manen. Ngem kadagiti timmuknon sadi langit ti pagpawaywayda, sigurado la ketdi nga agkammaulaw no sadino manen iti inda pangliksaban iti pangsilpo ti anges.

Ti makitkita a rason dagiti ekonomista no apay a bimmaba ti balor ti piso ket ti ingngato kano ti interest rate iti US. Napataliaw kano dagiti fund managers, lalo kadagiti dollar-denominated investments, ket sadiay iti nangibautanda iti puonan. Iti panagamiris kadagiti binusbos dagiti agpupuonan, ad-adu ti rimuar a doliar ngem ti simrek. Kayatna a sawen, ad-adu a dolliar ti imbayad kadagiti import ngem ti nasapulan a doliar iti export. Iti bulan ti Mayo, segun iti report, $1.2 billion iti simrek idinto a $1.4 met iti rimmuar iti pagilian. Saan a balanse, ta imbes a kumita, saan; ad-adu diay rimmuar kuarta ngem simrek.

Pagarigan laengen, ti importasion ti petrolio. No kimmapsut ti balor ti pisos, natural, nanginngina iti panagbayadan kadagitoy. No ngumina ti petrolio, agriri dagiti transportasion, natural a dumawatda a maipangina ti pamasahe. Ket no ngimmina ti pamasahe, ngimmina aminen a gagatangen. No ngumina ti gagatangen, agkiddaw met ti nayon a sueldo dagiti mangmangged.

Iti paniriganmi, ayunanmi ti singasing a masuspende koma ti implimentasion ti TRAIN Act, uray no iti panawen a panagngina ti gagatangen laeng. Iti ngamin TRAIN Act, manayunan ti buis ti kerosina iti 3 a pisos kada litro, 2.50 iti diesel ken bunker fuel, 7 pisos iti gasolina ken piso kada kilo ti LPG, saan met ngarud nga ibaklay dagiti agpupuonan no di ket ipabaklay kadagiti consumers.

Sangkasao dagiti economic managers a bassit laeng ti epektona ti TRAIN Act ta ad-adu kano iti maitulongna daytoy lalo kadagiti inprastraktura, pangalaan ti gobierno iti gastosenna para iti proyekto a “Build, Build Build…”

Ti nalawag a panagngato dagiti gagatangen ket ti ibababa iti balor ti piso. Natural a ngumina iti ibayad iti importasion. Inayunmo pay, a nanayunan, siempre, ti bayadan nga utang ti gobierno. No dakdakkel ti bayadanna nga utang, dakdakkel iti alokasion daytoy iti budget, ket basbassit ti para iti proyekto ken programa. Dakkel ti epektona lalo no bumassit ti alokasion a para iti proyekto ken programa nangruna iti basic services, salun-at, edukasion ken dadduma pay a kangrunaan a maiserbi kadagiti umili. Pagangayanna, nairut wenno saan a maidanon kadagiti umili ti rumbeng a para kadakuada.

Ania ti mapasamak? Dayta ti dakkel a saludsod. Masolbar koma dagiti tumaud a parikut iti maiparbeng a solusion nga awan ti mabati a Pinoy nga agsagaba a saan a makasibbol iti gagatangen ken basic services. #